18 tuyến metro dài 979 km ở Hà Nội giúp người dân tiếp cận việc làm và dịch vụ công tốt hơn

Việc đẩy nhanh phát triển mạng lưới metro là yêu cầu cần thiết đối với các cái đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Một mạng lưới metro được phát triển đồng bộ có thể giúp giảm ùn tắc giao thông, cải thiện hạ tầng, nâng cao khả năng tiếp cận việc làm và dịch vụ công, hỗ trợ phát triển đô thị theo hướng tập trung hơn và tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng gắn với giao thông công cộng.

Mạng lưới 5 tuyến metro đường sắt đô thị vừa được khởi công tại Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong tái cấu trúc không gian đô thị, định hình cấu trúc đô thị đa cực. Chính quyền cung cấp kết nối giao thông thuận lợi đến những khu vực mới tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ tiện ích. Nơi mà người dân tiếp cận được các dịch vụ trong cự ly đi bộ hoặc xe đạp đến các ga trung chuyển kết nối di chuyển.

Mạng lưới metro phát triển đồng bộ có thể giúp giảm ùn tắc giao thông, cải thiện hạ tầng, nâng cao khả năng tiếp cận việc làm và dịch vụ công, hỗ trợ phát triển đô thị theo hướng tập trung và tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng gắn với giao thông công cộng.

Bà Giang Mỹ Hương, Giám đốc Dịch vụ tư vấn dự án đầu tư và cơ sở hạ tầng, PwC Việt Nam cho biết, theo kinh nghiệm quốc tế thì thách thức tài chính lớn nhất không nằm ở quy mô của từng dự án riêng lẻ mà ở áp lực tổng hợp nhiều dự án cùng lúc có thể tạo ra đối với năng lực tài chính, khả năng triển khai và vị thế tài khoá của thành phố. Cần tập trung quản lý việc tăng tốc này thông qua một khuôn khổ tài chính và triển khai thống nhất ở cấp độ chương trình.

Hà Nội đang đặt mục tiêu phát triển mạng lưới đường sắt đô thị gồm 18 tuyến với tổng chiều dài là 979 km, đòi hỏi vốn đầu tư ước tính khoảng 110 đến 137 tỷ USD. TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2060 sẽ có 27 tuyến với tổng chiều dài khoảng 1.024 km, tổng mức đầu tư dự kiến 104 tỷ USD.

Theo chuyên gia, nếu không được quản lý một cách hiệu quả thì nhu cầu vốn lớn có thể làm giảm dư địa cho các khoản đầu tư công khác hoặc gây ra tình trạng triển khai ngắt quãng. Các thành phố trên thế giới thường quản lý rủi ro bằng cách triển khai theo từng giai đoạn, sắp xếp thứ tự dự án ưu tiên và sử dụng các công cụ tài chính cho từng loại tài sản, từng giai đoạn dự án.

Thậm chí, nếu hạ tầng metro và các dự án TOD được quy hoạch một cách tách biệt và thực hiện một cách tách biệt thì thành phố có thể đánh mất cơ hội thu hồi một phần giá trị đất đai gia tăng được tạo ra từ đầu tư đường sắt đô thị. Bởi vậy, nhiều thành phố trên thế giới đã lựa chọn quy hoạch hạ tầng metro, phát triển đô thị gắn với metro như khu vực nhà ga, khu vực depo và các khu vực lân cận. Sử dụng cơ chế khai thác giá trị đất đai ngay từ đầu như một chiến lược thống nhất, nhằm sử dụng giá trị kinh tế tạo ra từ đường sắt đô thị để hỗ trợ hoàn vốn đầu tư và bảo đảm tính bền vững tài chính trong dài hạn cho cả hệ thống.

Theo chuyên gia, việc mở rộng mạng lưới metro cần được quản lý như một chương trình tích hợp về tài chính, triển khai và phát triển đô thị đồng thời, thay vì chỉ là tập hợp của nhiều dự án xây dựng riêng lẻ. Những mô hình thành công thường kết hợp đa dạng các nguồn lực, vốn và các nguồn thu một cách hài hòa cũng như có kiểm soát và có sự chuẩn bị ở quy mô chương trình.