28 ngân hàng nắm hơn 863.000 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ giữa lúc lượng OMO giảm gần 80% từ đỉnh

10 ngân hàng nắm hơn 3/4 danh mục trái phiếu Chính phủ
Tính đến ngày 30/9/2026, tổng giá trị chứng khoán nợ Chính phủ ghi nhận từ báo cáo tài chính của 28 ngân hàng thương mại đạt 863.409 tỷ đồng, tương đương 3,63% tổng tài sản cộng gộp.
Trong đó, chứng khoán sẵn sàng để bán chiếm 75,18%, tương ứng 649.107 tỷ đồng; chứng khoán giữ đến ngày đáo hạn đạt 207.406 tỷ đồng, chiếm 24,02%; còn chứng khoán kinh doanh (HFT) đạt 6.896 tỷ đồng.
Nhờ tính thanh khoản cao, chứng khoán Chính phủ vừa mang lại thu nhập lãi, vừa có thể được sử dụng để huy động vốn khi cần thiết. Các ngân hàng có thể bán trái phiếu trên thị trường thứ cấp hoặc dùng giấy tờ có giá đủ điều kiện trong các giao dịch mua bán có kỳ hạn, tùy theo nhu cầu thanh khoản và chi phí vốn tại từng thời điểm.
Về quy mô nắm giữ, BIDV dẫn đầu với 125.548 tỷ đồng, tiếp đến là VietinBank (109.476 tỷ đồng) và Vietcombank (78.713 tỷ đồng). Ba ngân hàng sở hữu tổng cộng khoảng 313.700 tỷ đồng, chiếm 36,34% giá trị ghi nhận của cả nhóm. Riêng 10 ngân hàng có danh mục lớn nhất nắm giữ hơn 661.000 tỷ đồng, tương đương 76,57%.

10 ngân hàng nắm hơn 661.000 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ
Tuy nhiên, quy mô tuyệt đối chưa phản ánh hết sự khác biệt trong cơ cấu tài sản. Tại MSB, chứng khoán nợ Chính phủ chiếm 11,47% tổng tài sản, cao gấp khoảng 20 lần VIB (0,57%). Tỷ trọng này tại BVBank đạt 7,81%, trong khi BIDV chỉ ở mức 3,59%, dù sở hữu danh mục lớn nhất về giá trị tuyệt đối.
Ngay trong quý III, danh mục tại các ngân hàng cũng biến động trái chiều. Giá trị chứng khoán nợ Chính phủ tại BIDV tăng 9.334 tỷ đồng, VPBank tăng 6.938 tỷ đồng và ACB tăng 3.302 tỷ đồng. Ngược lại, VIB giảm 7.078 tỷ đồng, còn MSB giảm 6.018 tỷ đồng.
Dù nắm giữ lượng lớn trái phiếu, khả năng huy động tiền đồng của mỗi ngân hàng vẫn phụ thuộc vào nhu cầu sử dụng vốn và điều kiện tiếp cận thị trường. Ngân hàng có nguồn vốn ổn định có thể tiếp tục nắm giữ tài sản để hưởng thu nhập lãi và dự phòng thanh khoản. Trong khi đó, những tổ chức có nhu cầu vốn lớn hơn phải cân nhắc chi phí vay, tài sản bảo đảm và hạn mức giao dịch trên thị trường liên ngân hàng.
Vốn OMO đáo hạn vượt trúng thầu gần 391.000 tỷ đồng, số dư thu hẹp qua nhiều tháng
Số dư nghiệp vụ thị trường mở (OMO) của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) giảm mạnh sau khi đạt đỉnh 489.258 tỷ đồng ngày 9/2/2026. Quy mô vốn lưu hành giảm còn 290.090 tỷ đồng cuối quý I, 245.403 tỷ đồng cuối quý II và 150.497 tỷ đồng cuối quý III. Đến ngày 17/11, số dư OMO chỉ còn 98.600 tỷ đồng, tương đương khoảng 20% mức đỉnh tháng 2.

Số dư OMO chỉ còn 20% mức đỉnh, kỳ hạn 91 ngày thu hẹp mạnh
Nguyên nhân trực tiếp nằm ở chênh lệch giữa lượng vốn đáo hạn và khối lượng trúng thầu mới. Trong giai đoạn 10/2–17/11, tổng giá trị trúng thầu qua OMO đạt 2.087.720 tỷ đồng, thấp hơn 390.659 tỷ đồng so với lượng vốn đến hạn 2.478.379 tỷ đồng. Như vậy, lượng vốn mới chỉ bù đắp 84,2% số vốn phải hoàn trả.
NHNN vẫn duy trì cung ứng tiền đồng qua thị trường mở, nhưng khối lượng trúng thầu mới thấp hơn lượng vốn đáo hạn trong giai đoạn này. Quy mô vốn được phân bổ qua từng phiên phụ thuộc vào khối lượng chào thầu, nhu cầu đăng ký của các ngân hàng và kết quả đấu thầu.
Cùng với sự thu hẹp về quy mô, cơ cấu kỳ hạn OMO cũng thay đổi đáng kể. Cuối năm 2025, các khoản kỳ hạn 91 ngày đạt 231.900 tỷ đồng, chiếm 56,69% tổng số dư. Đến ngày 17/11, quy mô kỳ hạn này giảm còn 26.990 tỷ đồng, trong khi kỳ hạn 35 ngày trở thành nhóm lớn nhất với 31.735 tỷ đồng. Sự thay đổi này tác động đến lịch hoàn trả và nhu cầu bố trí nguồn vốn thay thế của các ngân hàng.
Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất qua đêm vẫn có những đợt tăng mạnh. Ngày 9/2, lãi suất qua đêm ở mức 9,19%/năm, cao hơn lãi suất OMO 4,5%/năm khoảng 4,69 điểm phần trăm. Đến ngày 30/6, mức lãi suất này tăng lên 12,49%/năm, trước khi hạ về 4,99%/năm vào ngày 16/11.
Khoảng cách lãi suất giữa hai kênh phản ánh sự khác biệt về điều kiện tiếp cận vốn. OMO yêu cầu giấy tờ có giá đủ điều kiện và phụ thuộc vào kết quả đấu thầu, còn lãi suất liên ngân hàng chịu tác động từ cung cầu tiền đồng và hạn mức giao dịch giữa các đối tác. Vì vậy, chi phí vay qua đêm có thể tăng cao dù NHNN vẫn cung ứng vốn với lãi suất thấp hơn.
Trong khi đó, hoạt động mua bán lại trái phiếu Chính phủ (TPCP) trên thị trường thứ cấp tăng đáng kể. Doanh số giao dịch từ 82.228 tỷ đồng trong tháng 6 lên 164.796 tỷ đồng vào tháng 10, tăng 100,4%. Cùng giai đoạn, số dư OMO cuối tháng giảm gần một nửa, từ 245.403 tỷ đồng xuống 123.227 tỷ đồng.
Theo Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), giao dịch mua bán lại chiếm 35,73% tổng giá trị giao dịch TPCP tháng 10. Tuy nhiên, doanh số mua bán lại phản ánh tổng giá trị phát sinh trong tháng, còn OMO là số dư tại một thời điểm. Do đó, diễn biến trái chiều giữa hai chỉ tiêu chưa đủ để khẳng định dòng vốn trực tiếp chuyển từ OMO sang thị trường thứ cấp.
Từ giá trị trái phiếu đến khả năng huy động qua OMO: Bài toán khấu trừ tài sản và chi phí vốn
Trong nghiệp vụ mua có kỳ hạn, NHNN mua giấy tờ có giá từ tổ chức tín dụng, đồng thời bên bán cam kết mua lại vào thời điểm xác định. Theo quy định về nghiệp vụ thị trường mở, tài sản tham gia giao dịch phải đáp ứng các điều kiện về quyền sở hữu, khả năng chuyển nhượng, lưu ký và thời hạn còn lại.
Ngay cả khi đáp ứng yêu cầu, giá trị tài sản cũng không đồng nghĩa với lượng tiền ngân hàng có thể huy động. Giá thanh toán còn phụ thuộc vào giá trị giấy tờ có giá được xác định theo quy định và tỷ lệ chênh lệch áp dụng, thường gọi là tỷ lệ khấu trừ (haircut). Khi giá trái phiếu giảm hoặc mức khấu trừ tăng, giá trị tài trợ có thể thu hẹp, trong khi lãi suất OMO quyết định chi phí sử dụng vốn.
Đây cũng là điểm khác biệt giữa danh mục hơn 863.000 tỷ đồng chứng khoán nợ Chính phủ của 28 ngân hàng vào cuối tháng 9 và số dư OMO 98.600 tỷ đồng trên toàn hệ thống vào ngày 17/11. Một bên là giá trị tài sản ghi nhận trên báo cáo tài chính, bên còn lại là lượng vốn thực tế đang lưu hành. Khả năng huy động qua OMO còn phụ thuộc vào tài sản đủ điều kiện, nhu cầu vay và khối lượng NHNN chấp nhận cung ứng.
Bên cạnh tài sản bảo đảm, chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu và lãi suất OMO cũng ảnh hưởng đến quyết định huy động vốn. Trong 446 phiên có đồng thời dữ liệu đối chiếu, lợi suất TPCP kỳ hạn 5 năm luôn thấp hơn lãi suất OMO, với mức chênh lệch bình quân 76,2 điểm cơ bản. Lợi suất TPCP 10 năm cũng thấp hơn bình quân 32,1 điểm cơ bản.
Riêng quý III, lợi suất TPCP 10 năm vượt lãi suất OMO trong cả 63 phiên đối chiếu, song mức chênh lệch bình quân chỉ đạt 5,2 điểm cơ bản, tương đương 0,052 điểm phần trăm.

Lợi suất TPCP 10 năm vượt lãi suất OMO trong quý III, kỳ hạn 5 năm vẫn thấp hơn
Khoảng chênh lệch này khá hẹp, nhất là khi lợi suất TPCP 10 năm phản ánh mức sinh lời đến ngày đáo hạn theo giá thị trường, còn OMO cung ứng vốn với kỳ hạn ngắn hơn nhiều. Nếu sử dụng nguồn tiền ngắn hạn để nắm giữ trái phiếu dài hạn, ngân hàng có thể phải tái huy động nhiều lần, trong khi chi phí vốn và giá trị tài sản chịu ảnh hưởng từ biến động lãi suất.
Áp lực có thể gia tăng nếu lợi suất TPCP tăng đúng thời điểm nguồn vốn ngắn hạn đáo hạn. Khi đó, giá trái phiếu giảm có thể làm thu hẹp giá trị tài sản phục vụ huy động vốn, trong khi chi phí vay mới có khả năng tăng lên. Nếu phải bán trái phiếu để đáp ứng nghĩa vụ thanh toán, ngân hàng còn đối mặt với nguy cơ hiện thực hóa khoản lỗ do biến động giá.