6 năm lạm phát cao ở Mỹ có thể ảnh hưởng như thế nào đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ?

Lạm phát ở Mỹ thường có khuynh hướng gây bất lợi cho đảng cầm quyền trong các cuộc bầu cử. Vào các năm 2022 và 2024, giá cả leo thang chính là "gót Achilles" của Đảng Dân chủ...

Bốn năm trước, trong giai đoạn chuẩn bị cho cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ gần đây nhất ở Mỹ, giá cả ở nước này tăng với tốc độ nhanh hơn gấp đôi so với hiện nay. Trước và sau khi trở lại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần nhắc lại với cử tri về tỷ lệ lạm phát năm 2022 và đổ lỗi cho chính quyền tiền nhiệm về tình trạng giá cả leo thang.

Tuy nhiên, người dân Mỹ hiện nay - vốn đã mệt mỏi sau 6 năm giá cả tăng nhanh làm hao hụt thu nhập - vẫn có thể sẽ bày tỏ quan điểm không hài lòng với Đảng Cộng hòa khi họ đi bỏ phiếu vào đầu tháng tới, theo nhận định của tờ báo Wall Street Journal.

Tốc độ lạm phát ở Mỹ hiện ở mức khoảng 3,4%, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh gần đây là hơn 9% ghi nhận vào năm 2022. Dù vậy, điều này có nghĩa là giá cả vẫn đang tiếp tục tăng, cộng dồn vào mức chi phí cao hơn mà người tiêu dùng đã phải gánh trong những năm trước. Giá của nhiều loại hàng hóa thiết yếu hàng ngày hiện đã cao hơn 30% so với năm 2020. Giá ô tô mới, dịch vụ trông trẻ, thịt bò và khăn giấy đều đã tăng mạnh.

Giới chuyên gia kinh tế cho rằng người tiêu dùng thường chú trọng đến tác động tích lũy của việc giá cả tăng đều đặn qua nhiều năm hơn là các chỉ số hàng tháng riêng lẻ, và họ cần nhiều thời gian để thích nghi với các mức giá cơ sở mới. Điều này lý giải phần nào lý do tại sao cử tri Mỹ cảm thấy bức xúc và vẫn ngỡ ngàng khi chứng kiến mức giá 5 USD cho một gallon sữa hiện nay, so với mức chỉ hơn 3 USD/gallon cách đây 6 năm.

Giá một số mặt hàng như trứng, bơ và phô mai đã giảm trong năm qua. Tuy nhiên, những dấu hiệu mới về áp lực giá cả đã xuất hiện: Giá xăng dầu tăng mạnh trong những tháng gần đây. Lãi suất vay mua nhà vượt mốc 7% cùng giá nhà ở mức kỷ lục đã phá vỡ các quy tắc thông thường trong việc mua nhà mới.

Giáo sư Stephen Weymouth của Trường Kinh doanh thuộc Đại học Georgetown, người từng nghiên cứu tác động của lạm phát đối với các cuộc bầu cử, nhận định: "Cử tri đang cảm thấy mất kiên nhẫn và hoang mang" trước tình trạng lạm phát.

TĂNG LƯƠNG KHÔNG ĐỦ BÙ TĂNG GIÁ

Trong 6 năm qua, nhìn chung giá cả ở Mỹ đã tăng nhanh hơn so với tiền lương.

Một bộ phận lớn người dân Mỹ không được tăng lương tương xứng với tốc độ lạm phát, dẫn tới sức mua của họ bị xói mòn. Xu hướng này thể hiện rõ nét trong thời gian gần đây, khi cả trong tháng 7 và tháng 8 vừa qua, tỷ lệ lạm phát ở nước này đều vượt xa tốc độ tăng lương bình quân theo giờ.

Nhiều nhà tuyển dụng đã tăng lương để bắt kịp lạm phát. Tuy nhiên, việc tăng lương này không hoàn toàn khiến người tiêu dùng cảm thấy hài lòng hơn.

Giáo sư kinh tế Neale Mahoney tại Đại học Stanford cho biết: "Khi tăng lương, các sếp thường nói với nhân viên rằng 'bạn đã làm rất tốt công việc của mình và tôi đang thưởng cho bạn'. Vì vậy, khi đến cửa hàng tạp hóa và thấy giá cả leo thang làm 'bốc hơi' phần tăng lương đó, người lao động lại cảm thấy như thể mình đang bị tước đoạt thành quả làm việc'.

KỶ NGUYÊN LẠM PHÁT

Giá cả tiêu dùng nói chung ở Mỹ - được đo bằng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) - đã tăng gần 29% trong 6 năm qua. Trong giai đoạn 6 năm trước đó, giá cả chỉ tăng với tốc độ bằng 1/3 mức này.

Kể từ đại dịch Covid-19, giá cả đã tăng mạnh trên mọi lĩnh vực của nền kinh tế: từ cà phê, các sản phẩm tẩy rửa, dịch vụ phát trực tuyến cho đến các mặt hàng phần cứng.

Giá gói đăng ký không quảng cáo của dịch vụ phát trực tuyến Hulu đã tăng từ khoảng 12 USD lên hơn 20 USD, còn giá vé tàu điện ngầm ở Thành phố New York đã chạm mốc 3 USD. Giá tem thư "forever" - loại tem không ghi mệnh giá - của Bưu điện Mỹ (USPS) là 55 xu vào năm 2020, nhưng nay đã tăng 49% lên mức 82 xu.

CÁC KHOẢN CHI LỚN

Dữ liệu lạm phát thường không bao gồm một số khoản chi phí mà người dân đặc biệt quan tâm. Chi phí y tế tự trả bình quân đầu người tại Mỹ đã tăng khoảng 47% trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2026.

Chi phí lãi vay cũng liên tục leo thang. Giá nhà ở, dịch vụ trông trẻ và trường mầm non, chi phí bảo dưỡng xe hơi và dịch vụ chăm sóc thú cưng đều tăng mạnh hơn so với mức tăng lương theo giờ trung bình trong 6 năm qua.

Trong khi đó, người Mỹ đang phải gánh những khoản nợ ngày càng phình to, dẫn tới tác động tích cực từ việc tăng thu nhập bị giảm đáng kể. Một báo cáo mới đây của tổ chức tư vấn chính sách Century Foundation cho thấy trong những năm gần đây, hơn một nửa số tiền tăng lương của người lao động ở Mỹ đã được dùng để trả nợ.

TIÊU DÙNG VẪN MẠNH DÙ NIỀM TIN SUY GIẢM

Người tiêu dùng Mỹ vẫn đang chi tiêu mạnh tay. Trong vòng 12 tháng tính đến tháng 8 năm nay, chi tiêu hộ gia đình ở Mỹ tăng nhanh hơn so với năm trước đó. Chỉ số S&P 500 của thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng 14% trong năm nay và tỷ lệ thất nghiệp đang ở mức thấp. Có lẽ, người tiêu dùng Mỹ đã có cái nhìn khá tích cực về nền kinh tế nếu không vì tình trạng lạm phát dai dẳng đang bào mòn thu nhập khả dụng của họ.

Trong khi các nhà kinh tế theo dõi sát sao tỷ lệ lạm phát so với cùng kỳ năm trước, người tiêu dùng lại thường so sánh giá cả tại cửa hàng với những mức giá tham chiếu đã hằn sâu trong tâm trí họ từ nhiều năm trước.

Ông Michael Weber, một nhà kinh tế tại Đại học Purdue, cho biết nhiều người tiêu dùng khi nhớ lại mức giá họ từng trả cho một sản phẩm vào năm ngoái thường nghĩ rằng mình đã mua sản phẩm đó với giá thấp hơn thực tế họ đã mua. Ông cũng lưu ý rằng người tiêu dùng thường chú ý đến việc tăng giá nhiều hơn là giảm giá.

Điều này có thể phần nào lý giải tại sao tâm lý người tiêu dùng lại sụt giảm trong tháng 9 vừa qua theo kết quả khảo sát của Đại học Michigan. Cụ thể, tâm lý của nhóm cử tri ủng hộ Đảng Cộng hòa đã giảm 20% kể từ đầu năm.

TÁC ĐỘNG ĐẾN CUỘC BẦU CỬ GIỮA NHIỆM KỲ

Lạm phát ở Mỹ thường có khuynh hướng gây bất lợi cho đảng cầm quyền trong các cuộc bầu cử. Vào các năm 2022 và 2024, giá cả leo thang chính là "gót Achilles" của Đảng Dân chủ.

Giờ đây, Tổng thống Trump - người từng đưa vấn đề chống lạm phát thành trọng tâm trong chiến dịch tái tranh cử của ông vào năm 2024 - đang phải đối mặt với thực tế rằng tính trung bình, người dân Mỹ phải chi khoảng 50.000 USD để mua một chiếc ôtô và khoảng 60 USD để đổ đầy bình xăng, đắt đỏ hơn nhiều so với trước.

Theo giáo sư Weymouth, cử tri rất dễ liên hệ các chính sách của ông Trump với tình trạng giá cả leo thang. Ông Mahoney chỉ ra rằng người tiêu dùng đã chứng kiến giá các mặt hàng như chuối tăng lên sau khi các biện pháp thuế quan trả đũa được áp dụng, và chỉ giảm nhẹ sau khi các mức thuế này được dỡ bỏ.

Trong một cuộc thăm dò gần đây của Wall Street Journal, 60% người được hỏi cho rằng các chính sách của ông Trump đã khiến nền kinh tế Mỹ xấu đi.

Hiện nay, cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ đều đang tập trung vào vấn đề giá cả trong các thông điệp vận động tranh cử. Tuy nhiên, tác động của lạm phát đối với cuộc bầu cử giữa kỳ có thể phụ thuộc vào việc nhóm cử tri nào đang chịu áp lực tài chính lớn nhất. Ví dụ, giá năng lượng thường ảnh hưởng nhiều đến người tiêu dùng có thu nhập thấp, do họ phải dành một phần lớn thu nhập để chi trả tiền xăng dầu.

Dữ liệu từ Cục Dự trữ Liên bang (Fed) chi nhánh New York cho thấy lạm phát năm nay đã tác động mạnh hơn nhiều đến nhóm dân số 40% có thu nhập thấp nhất so với nhóm 20% có thu nhập cao nhất.

Các nghị sỹ đảng Cộng hòa vẫn tiếp tục nhấn mạnh rằng mặc dù tỷ lệ lạm phát đang cao hơn mức mục tiêu 2% của Fed, nhưng con số này đã thấp hơn nhiều so với trước đây. Tuy nhiên, ông Weber cho rằng "việc vận động tranh cử dựa trên thông điệp ‘tốc độ tăng giá đã chậm lại' không phải là một ý tưởng hay, bởi đó không phải là cách người tiêu dùng nhìn nhận về giá cả'.