ADB cảnh báo thị trường trái phiếu doanh nghiệp lệ thuộc kép vào ngân hàng
Sáng 10/4, ADB tại Việt Nam tổ chức họp báo cập nhật triển vọng phát triển kinh tế của Việt Nam năm 2026 -2027.
ADB dự báo tăng trưởng kinh tế của Việt Nam ở mức 7,2% trong năm 2026 và 7% trong năm 2027 so với mức 8% năm 2025. Các dự báo này được xây dựng trên giả định rằng tình hình xung đột tại Trung Đông sẽ sớm ổn định.
Trong ngắn hạn, động lực tăng trưởng năm 2026 chủ yếu đến từ đẩy mạnh giải ngân đầu tư công và duy trì chính sách tiền tệ theo hướng nới lỏng, qua đó hỗ trợ tổng cầu trong nước và cải thiện niềm tin thị trường. Bên cạnh đó, FDI và xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò là các động lực tăng trưởng chủ chốt, phản ánh sức chống chịu tương đối tốt của khu vực sản xuất định hướng xuất khẩu.
Tuy nhiên, các yếu tố bất lợi từ môi trường bên ngoài, đặc biệt là xung đột kéo dài tại Trung Đông và các chính sách thuế quan của Mỹ có thể ảnh hưởng tiêu cực đến dòng vốn đầu tư, chi phí logistics và hoạt động xuất khẩu.
Trong bối cảnh đó, ADB dự báo lạm phát tăng lên 4% trong năm 2026, trước khi giảm nhẹ xuống 3,8% vào năm 2027 khi các điều kiện cung ứng dần ổn định hơn.
Tuy vậy, ADB lưu ý các rủi ro tài chính trong nước vẫn tiếp tục hạn chế triển vọng tăng trưởng. Trong đó, đặc biệt nhấn mạnh sự phát triển mất cân đối của thị trường vốn khi trái phiếu doanh nghiệp không đảm đương được vai trò kênh dẫn vốn trung dài hạn khiến nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.
Theo các chuyên gia của ADB Việt Nam, áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng cần được quản lý chủ động hơn, trong khi nợ xấu gia tăng và VND giảm giá có thể làm suy giảm hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ.
Những áp lực này có thể tiếp tục hạn chế tăng trưởng tín dụng, vốn đã được đặt mục tiêu ở mức thấp hơn năm trước, khoảng 15% cho năm 2026.
Trong bối cảnh đó, sự phát triển chưa tương xứng của thị trường trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục là một điểm nghẽn quan trọng đối với tiến trình phát triển thị trường vốn.
Giai đoạn 2019–2021 ghi nhận sự tăng trưởng rất nhanh của thị trường trái phiếu doanh nghiệp, với khối lượng phát hành tăng trên 50% mỗi năm và dư nợ trái phiếu đạt gần 15% GDP.
Tuy nhiên, tốc độ mở rộng nhanh này cũng làm bộc lộ những khoảng trống trong khuôn khổ pháp lý, hạn chế về minh bạch thông tin và các rủi ro tín dụng ngày càng gia tăng.
Để ứng phó, Chính phủ đã siết chặt các quy định liên quan đến phát hành riêng lẻ, điều kiện tham gia của nhà đầu tư và yêu cầu xếp hạng tín nhiệm. Theo các chuyên gia ADB, mặc dù các cải cách này góp phần tăng cường kỷ luật thị trường và bảo vệ nhà đầu tư, chúng diễn ra đồng thời với giai đoạn suy giảm hậu COVID-19 và khó khăn kéo dài của thị trường bất động sản, qua đó làm lộ rõ hơn các điểm yếu mang tính cơ cấu.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp là mức độ tập trung cao của cả tổ chức phát hành và cơ sở nhà đầu tư.
Theo ADB, các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp bất động sản chiếm hơn một nửa tổng lượng phát hành trái phiếu năm 2018 và trên 90% trong giai đoạn 2024–2025. Ở phía nhà đầu tư, các ngân hàng thương mại vẫn nắm giữ phần lớn lượng trái phiếu lưu hành, chiếm khoảng 55% tổng dư nợ, trong khi công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí chỉ chiếm khoảng 9%.
ADB đánh giá cấu trúc này là mất cân đối mang tính hệ thống khi khu vực ngân hàng vẫn giữ vai trò chi phối cả trung gian tín dụng lẫn thị trường vốn, làm hạn chế khả năng huy động vốn trực tiếp của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, thị trường vẫn phụ thuộc rất lớn vào hình thức phát hành riêng lẻ, vốn chiếm trên 90% tổng khối lượng phát hành kể từ năm 2018. Dù hình thức này tạo sự linh hoạt cho tổ chức phát hành, nó lại làm giảm tính minh bạch và hạn chế khả năng tiếp cận thông tin của nhà đầu tư.
Việc công bố thông tin còn yếu đã làm suy giảm niềm tin thị trường và gia tăng rủi ro hệ thống. Đồng thời, thị trường thứ cấp chưa phát triển khiến nhà đầu tư yêu cầu mức bù thanh khoản cao hơn, qua đó tiếp tục hạn chế chiều sâu của thị trường.
Một nút thắt quan trọng khác là hệ sinh thái xếp hạng tín nhiệm và công bố thông tin vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển. Các yêu cầu bắt buộc về xếp hạng tín nhiệm mới chỉ được áp dụng gần đây, trong khi số lượng đợt phát hành thuộc diện bắt buộc xếp hạng tín nhiệm vẫn còn hạn chế. Phạm vi áp dụng hẹp này làm gia tăng bất cân xứng thông tin, làm suy yếu cơ chế phát hiện giá và hạn chế sự hình thành một cơ chế định giá dựa trên thị trường có độ tin cậy cao.
ADB khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách cần cân bằng giữa việc tăng cường kỷ luật thị trường và tạo thuận lợi cho tuân thủ nhằm nâng cao minh bạch, khôi phục niềm tin của nhà đầu tư và hỗ trợ phát triển dài hạn. Việc mở rộng cả cơ sở tổ chức phát hành và nhà đầu tư tổ chức, củng cố khuôn khổ công bố thông tin và xếp hạng tín nhiệm, cũng như bảo đảm thực thi quy định nhất quán sẽ là những điều kiện thiết yếu.
Đặc biệt, việc gia tăng sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức dài hạn sẽ đóng vai trò quyết định trong việc giảm phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng và nâng cao khả năng chống chịu của thị trường tài chính.
ADB cho rằng nếu xử lý hiệu quả các điểm nghẽn nêu trên, thị trường trái phiếu doanh nghiệp có thể trở thành một trụ cột quan trọng của hệ thống tài chính, cung cấp nguồn vốn ổn định và dài hạn cho tăng trưởng kinh tế.
-Phan Linh
]]>