Chú trọng chất lượng hơn số lượng
Năm 2025, Malaysia có 60 thương vụ IPO, trong đó 11 doanh nghiệp niêm yết trên Main Market, 44 trên ACE Market và 5 trên LEAP Market. Đây là số lượng IPO cao nhất ASEAN và tại Malaysia kể từ năm 2005.
Sang năm 2026, thị trường tiếp tục sôi động. Đến cuối tháng 6, Bursa Malaysia có 36 thương vụ IPO trên ba phân khúc Main, ACE và LEAP, huy động 5,4 tỷ RM và tạo khoảng 26,1 tỷ RM vốn hóa. Bursa Malaysia sau đó nâng mục tiêu vốn hóa IPO cả năm từ 28 tỷ RM lên 34 tỷ RM.
Đáng chú ý, thị trường Malaysia đang chuyển từ số lượng sang chất lượng.
Deloitte đánh giá, thị trường IPO Malaysia nửa đầu năm 2026 đang chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào số lượng trong năm 2025 sang cân bằng hơn, với trọng tâm là những thương vụ lớn và chất lượng cao.
EY cũng cho rằng nhà đầu tư toàn cầu ngày càng lựa chọn những doanh nghiệp 'IPO-ready', tức có năng lực tạo lợi nhuận đã được chứng minh. Malaysia vẫn duy trì sức hút nhờ nguồn cung doanh nghiệp đa dạng và nền tảng nhà đầu tư nội địa tốt.
Như vậy, thị trường IPO mạnh không chỉ là nơi có nhiều doanh nghiệp lên sàn, mà còn phải có khả năng đưa doanh nghiệp tốt lên sàn và duy trì chất lượng sau niêm yết.
Bài học từ các thương vụ IPO
Các thương vụ IPO Malaysia gần đây cho thấy không có một công thức duy nhất để thành công.
Sunway Healthcare: câu chuyện quy mô và ngành tăng trưởng. Sunway Healthcare là một trong những thương vụ IPO lớn nhất khu vực trong nửa đầu năm 2026, doanh nghiệp y tế này huy động khoảng 707 triệu USD và đạt vốn hóa khoảng 4,13 tỷ USD. Deloitte ghi nhận thương vụ này là một trong những điểm nhấn của hoạt động IPO tại Malaysia trong nửa đầu năm.
Y tế tư nhân là lĩnh vực có nhu cầu dài hạn, được hỗ trợ bởi thu nhập tăng, thay đổi cơ cấu dân số và nhu cầu chăm sóc sức khỏe. Nhà đầu tư vì vậy có thể đánh giá tương đối rõ thị trường mà doanh nghiệp phục vụ và các động lực tăng trưởng trong tương lai.
SkyeChip: tài sản vô hình cũng có thể tạo giá trị lớn. SkyeChip hoạt động trong lĩnh vực thiết kế chip, ASIC và silicon IP. Một tỷ trọng lớn vốn IPO được dành cho nghiên cứu và phát triển. Điều này cho thấy giá trị doanh nghiệp không nhất thiết phải nằm ở nhà máy, đất đai hay máy móc.
Tài sản trí tuệ, dữ liệu, công nghệ, thương hiệu và mạng lưới khách hàng đều có thể tạo ra giá trị kinh tế. Trong nền kinh tế số, nếu chỉ đánh giá doanh nghiệp qua tài sản hữu hình, cơ quan quản lý có thể bỏ sót giá trị thực của những doanh nghiệp dựa nhiều vào tài sản vô hình.
Tuy nhiên, không phải cứ là doanh nghiệp công nghệ hay sở hữu IP là có thể được định giá cao. Tài sản vô hình càng lớn, yêu cầu về minh bạch, khả năng thương mại hóa và chất lượng lợi nhuận càng cao. Nhà đầu tư phải định giá khả năng biến bằng sáng chế, thuật toán hay IP thành dòng tiền trong tương lai.
MTT Shipping & Logistics: mô hình kinh doanh rõ ràng. Doanh nghiệp hoạt động trong logistics, vận tải container và khai thác tàu, với mô hình mà nhà đầu tư có thể tương đối dễ đánh giá về tài sản, năng lực khai thác và dòng tiền.
Nguồn vốn huy động được định hướng phát triển cơ sở vật chất và năng lực hoạt động. Đây là mô hình IPO rõ ràng: Vốn huy động được đầu tư mở rộng năng lực, qua đó tạo thêm doanh thu và lợi nhuận.
Empire Premium Food: điểm neo từ lợi nhuận hiện hữu. Doanh nghiệp tiêu dùng này có thương hiệu, hệ thống bán lẻ và lợi nhuận.
Nhà đầu tư không chỉ mua câu chuyện tương lai mà còn có thể nhìn vào số lượng cửa hàng, doanh thu, biên lợi nhuận, tốc độ mở rộng và khả năng nhân rộng mô hình. Những yếu tố này tạo 'điểm neo' cho định giá. Doanh nghiệp có thể được định giá cao nếu tăng trưởng mạnh, nhưng mức giá càng cao càng đòi hỏi tốc độ tăng trưởng tương ứng.
Trông người ngẫm ta
Tại Việt Nam, không ít doanh nghiệp huy động vốn thành công qua IPO nhưng sau niêm yết lại có thanh khoản thấp, giá cổ phiếu giảm sâu, ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư.
Việt Nam không thiếu doanh nghiệp có tiềm năng và nhu cầu huy động vốn, nhưng nguồn cung doanh nghiệp sẵn sàng cho IPO vẫn chưa đủ rộng, đa dạng và chất lượng. Thực tế, chất lượng doanh nghiệp niêm yết mới chưa đồng đều và nhiều thương vụ liên quan đến công ty con của các doanh nghiệp đã niêm yết.
Một thị trường vốn hấp dẫn sau nâng hạng không thể chỉ tăng số lượng doanh nghiệp niêm yết, mà cần thêm doanh nghiệp đầu ngành, công nghệ, tiêu dùng, logistics, y tế, công nghiệp, năng lượng, dịch vụ tài chính và những doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh khu vực.
Một số khuyến nghị cho câu chuyện IPO
Thứ nhất, đừng IPO chỉ để huy động tiền. Một sai lầm là coi IPO như đích đến, trong khi đây chỉ nên là điểm bắt đầu của một chu kỳ phát triển mới.
Doanh nghiệp nên IPO khi có mô hình kinh doanh rõ, năng lực quản trị đủ mạnh, tài chính minh bạch và chiến lược tăng trưởng có thể kiểm chứng. Khi đó, thị trường có cơ sở định giá doanh nghiệp trên nền tảng thực.
Ngược lại, nếu mô hình kinh doanh chưa hoàn thiện nhưng đã đưa cổ phiếu lên sàn với câu chuyện tăng trưởng lớn, rủi ro sẽ chuyển sang nhà đầu tư. Khi kỳ vọng không đạt được, thị trường sẽ nhanh chóng định giá lại.
Thứ hai, cần phân biệt 'giá IPO' và 'giá trị doanh nghiệp'. Giá IPO là mức giá doanh nghiệp bán cổ phiếu, còn giá trị doanh nghiệp là giá trị kinh tế có thể tạo ra trong tương lai.
Một doanh nghiệp tốt vẫn có thể là khoản đầu tư tồi nếu IPO ở mức định giá quá cao. Ngược lại, doanh nghiệp bình thường nhưng IPO ở mức giá hợp lý, sau đó cải thiện mạnh hiệu quả kinh doanh, vẫn có thể mang lại lợi nhuận tốt cho nhà đầu tư.
Doanh nghiệp không nên chạy theo mục tiêu IPO được giá cao nhất. Mức giá quá cao có thể tạo cảm giác thành công trong ngày đầu nhưng đặt doanh nghiệp trước áp lực lớn về sau. Định giá hợp lý giúp cổ phiếu có dư địa hình thành thị trường thứ cấp và thu hút cổ đông dài hạn.
Thứ ba, cơ quan quản lý cần tạo nhiều 'cửa vào' hơn cho doanh nghiệp. Việt Nam có thể học Malaysia về phân tầng thị trường, qua đó cho phép doanh nghiệp ở các giai đoạn phát triển khác nhau tiếp cận thị trường vốn theo những chuẩn mực phù hợp. Malaysia có Main Market, ACE Market và LEAP Market, với các chuẩn mực khác nhau cho doanh nghiệp ở từng giai đoạn phát triển.
Malaysia đang tiếp tục cải thiện LEAP Market 2.0, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp mid-tier chuyển từ thị trường tư nhân sang thị trường đại chúng, đồng thời duy trì tiêu chuẩn minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư.
EY cho biết, Securities Commission Malaysia đề xuất nâng yêu cầu lợi nhuận tối thiểu đối với doanh nghiệp muốn niêm yết trên Main Market: lợi nhuận sau thuế hàng năm từ 6 triệu RM lên 15 triệu RM và tổng lợi nhuận ba năm từ 20 triệu RM lên 30 triệu RM.
IPO thành công không phải là bán cổ phiếu được giá cao nhất, mà là tạo nền tảng giá hợp lý để doanh nghiệp và nhà đầu tư cùng hưởng lợi sau niêm yết, với một thị trường thứ cấp đủ thanh khoản.
Malaysia cho thấy IPO chỉ có thể phát triển bền vững khi đi cùng một hệ sinh thái nhà đầu tư đủ rộng. Trong nửa đầu năm 2026, giá trị giao dịch bình quân trên Bursa Malaysia tăng mạnh trong khi hoạt động IPO vẫn duy trì sức hút. IPO và thị trường thứ cấp vì thế phải phát triển cùng nhau.
Thị trường không chỉ cần thêm IPO mà còn cần thêm nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư dài hạn, nhà đầu tư nước ngoài, hệ thống phân tích độc lập và các cơ chế tạo lập thanh khoản. Đồng thời, cần xây dựng văn hóa 'định giá', thay vì 'săn IPO'. Malaysia đang bước vào giai đoạn nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến định giá, chất lượng lợi nhuận, sự hậu thuẫn của nhà đầu tư tổ chức và tính bền vững của tăng trưởng.
Nếu nhà đầu tư chỉ quan tâm cổ phiếu IPO có thể tăng bao nhiêu trong ngày đầu tiên, doanh nghiệp sẽ có động lực tối đa hóa giá bán.
Ngược lại, nếu nhà đầu tư quan tâm đến giá trị doanh nghiệp trong 3-5 năm, doanh nghiệp sẽ phải chứng minh năng lực tạo lợi nhuận dài hạn. Khi đó, IPO mới thực sự trở thành công cụ phân bổ vốn.
Malaysia không thành công chỉ vì IPO nhiều, mà bởi đang tạo được vòng tuần hoàn vốn: Doanh nghiệp tốt → IPO với định giá hợp lý → huy động vốn → mở rộng hoạt động → tăng lợi nhuận → thu hút nhà đầu tư → thanh khoản tốt → định giá lại → tiếp tục huy động vốn.
Thước đo cuối cùng của IPO là doanh nghiệp lớn hơn, lợi nhuận và năng suất vốn cải thiện, còn nhà đầu tư có đạt được lợi nhuận hợp lý hay không. Khi đó, vốn của xã hội mới được phân bổ vào những doanh nghiệp tạo ra giá trị cao hơn.
IPO vì thế không chỉ là một sự kiện trên thị trường chứng khoán, mà có thể trở thành cơ chế chuyển tiền tiết kiệm của xã hội thành năng lực sản xuất của nền kinh tế.