Bài toán kinh tế khác thường của ngành công nghiệp giải trí

Trong nhiều năm qua, công nghiệp giải trí toàn cầu vận hành như một hệ thống tối ưu hóa trải nghiệm và lợi nhuận. Ở đó, các tour diễn lớn được thiết kế như những 'sản phẩm tài chính phức hợp', nơi mọi yếu tố từ dàn dựng, âm thanh, ánh sáng đến hành vi khán giả đều được tính toán nhằm chuyển hóa nghệ thuật thành một chuỗi giá trị có thể dự báo và kiểm soát.

Tại SoFi Stadium (California, Hoa Kỳ) mới đây, Kanye West đã làm điều ngược lại. Rapper này biến một sân vận động thành một không gian mang tính biểu tượng. Sân khấu của Ye là một khối cầu khổng lồ với hiệu ứng projection mapping biến thành địa cầu xoay liên tục, tạo cảm giác như 'đứng trên đỉnh thế giới'. Khoảng 70.000 khán giả chứng kiến một trong những màn trình diễn có quy mô lớn nhất trong sự nghiệp của anh.

Nhưng điều đáng nói không nằm ở quy mô mà nằm ở cách một cá nhân vận hành như một hệ thống độc lập bên trong chính ngành công nghiệp giải trí. Trong buổi tối tại SoFi Stadium, Kanye West không có màn mở đầu với pháo sáng hoành tráng, không có cấu trúc cảm xúc được tính toán để giữ chân khán giả.

Cách Kanye trình diễn các ca khúc mới cũng không đi theo logic thương mại thông thường. Không có setlist rõ ràng, không có cao trào được dàn dựng, các bài hát xuất hiện rời rạc trong một cấu trúc phi tuyến tính. Điều này có thể làm giảm hiệu quả khai thác trực tiếp tại chỗ, nhưng lại gia tăng giá trị trải nghiệm độc bản, yếu tố ngày càng quan trọng trong bối cảnh nội dung số trở nên bão hòa.

Theo các ước tính từ thị trường, sức chứa đến 70.000 khán giả tại SoFi Stadium đồng nghĩa với quy mô doanh thu vé có thể đạt từ 10 đến 15 triệu USD cho một đêm diễn. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nằm ở chi phí sản xuất.

Các sân khấu dạng installation như 'The Giant Earth' với hệ thống LED quy mô lớn, cơ chế chuyển động và hiệu ứng hình ảnh phức tạp có thể đẩy tổng chi phí lên mức hàng chục triệu USD nếu tính cả vận hành, nhân sự kỹ thuật và hậu cần. Nghĩa là, trong khi phần lớn nghệ sĩ và nhà tổ chức hướng tới việc tối ưu hóa tỷ suất lợi nhuận trên từng điểm dừng tour, Kanye cho thấy yếu tố lợi nhuận ngắn hạn không phải là ưu tiên hàng đầu.

Thay vào đó, buổi diễn vận hành như một 'tài sản thương hiệu', nơi giá trị nằm ở khả năng tạo ra ảnh hưởng văn hóa và duy trì mức độ hiện diện trong hệ sinh thái truyền thông. Trong bối cảnh ngành giải trí ngày càng phụ thuộc vào sự chú ý, khả năng tạo ra những khoảnh khắc mang tính lan truyền có thể mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với doanh thu vé.

Cũng mới đây, mạng xã hội lan truyền chóng mặt những hình ảnh về màn trình diễn của Justin Bieber với chiếc laptop MacBook Pro, hát đè lên những bài hát hồi xưa của mình mở trên Youtube, tại Coachella 2026. Chỉ trong 24 giờ, video của Justin Bieber đăng trên tài khoản Instagram chính thức của Coachella đã ghi nhận 100 triệu lượt xem, và tính đến tối 14.4 đã vượt mốc 135 triệu lượt xem.

Dưới góc độ sản xuất, đây có thể coi là màn trình diễn "lãi" nhất lịch sử với cực kỳ ít vốn bỏ ra nhưng lại mang về hiệu ứng lan tỏa quá kinh khủng. Theo các nguồn tin, Justin Bieber được cho là nhận gần 10 triệu USD cho 2 đêm diễn, đưa anh trở thành nghệ sĩ được trả thù lao cao nhất lịch sử Coachella. Đêm nhạc của Justin Bieber cũng có nhu cầu mua vé cao nhất từ trước đến nay và giá vé được cho là đắt nhất lịch sử lễ hội âm nhạc này.

Tờ Billboard đánh giá màn hát karaoke của Justin là một cách tiếp cận quá khứ vừa thông minh vừa chân thực. Khán giả toàn cầu hiện đang sống trong một thời đại mà mọi thứ đều được "tinh chỉnh": filter che đi khuyết điểm, kịch bản dàn dựng từng giây... Thế rồi, Justin Bieber xuất hiện. Không vũ đoàn, không dàn nhạc, mặc chiếc áo hoodie và mang một chiếc laptop lên sân khấu.

Hành vi của anh tạo nên biểu tượng phản kháng với những vỏ bọc hoàn hảo và giả tạo của thế giới. Nó mang lại cảm giác chân thật và nguyên bản, khiến cho phần trình diễn của anh mang tính con người giữa kỷ nguyên công nghệ và AI này.

Tương tự, năm 2025, ngành công nghiệp âm nhạc Kpop bước vào một giai đoạn chuyển mình sâu sắc. Vốn được biết đến với mô hình nhóm nhạc được đào tạo bài bản, nhưng báo cáo Global Impact 2025 của Spotify cho thấy chính các nghệ sĩ solo mới đang trở thành nguồn lực hàng đầu.

Cụ thể, báo cáo ghi nhận có tới 19/30 ca khúc Kpop được phát trực tuyến nhiều nhất ngoài Hàn Quốc là của nghệ sĩ solo. Đặc biệt, 9/10 vị trí dẫn đầu đều là sản phẩm do cá nhân nghệ sĩ thực hiện. Từ một hệ sinh thái dựa trên tính đồng bộ, sân khấu biểu diễn giờ đây đang cho thấy sự dịch chuyển sang tôn vinh bản sắc cá nhân. 

Jennie (Blackpink) là minh chứng rõ ràng nhất với tư cách một nghệ sĩ solo. Với album Ruby, Jennie không chỉ đứng đầu bảng xếp hạng Spotify với ca khúc Like Jennie, mà còn đưa 9 ca khúc khác trong album này vào danh sách top streaming. Cũng vậy, cả J-Hope (BTS), Baekhyun (EXO) và Jimin (BTS) cũng đang chứng minh hiệu quả kinh tế vượt trội của sản phẩm solo.

Từ góc độ doanh nghiệp, việc đầu tư vào một cá nhân giúp các công ty giải trí và chính nghệ sĩ dễ dàng xây dựng chiến lược cá nhân hóa thương hiệu – một yếu tố cực kỳ quan trọng trong thời đại thị hiếu khán giả hướng về sự kết nối cá nhân, chân thật và nguyên bản.

Có thể thấy, các trường hợp nghệ sỹ trên phản ánh một xu hướng đáng chú ý trong công nghiệp giải trí hiện đại. Khi các mô hình truyền thống ngày càng bị chuẩn hóa, giá trị cạnh tranh không còn nằm ở khả năng tối ưu hóa mà nằm ở khả năng tạo ra sự khác biệt đủ lớn. Mô hình tối ưu hóa tuyệt đối chưa chắc đã là đích đến, mà những sai lệch khỏi chuẩn mực có khi mới tạo ra kích thích tăng trưởng dài hạn.

Trong một thế giới nơi mọi thứ đang trở nên trơn tru và tối ưu, sự tồn tại của những nghệ sĩ như vậy là điều kiện để nghệ thuật tiếp tục tiến về phía trước. Vì thế, mỗi show diễn không chỉ là một sự kiện âm nhạc, mà là một minh chứng về cách một nghệ sĩ có thể vận hành như một thực thể kinh tế và văn hóa độc lập.

Bởi lẽ, khi cả thế giới đề cao cá nhân hóa và trải nghiệm, chính những 'biến số' mới đủ sức để khiến ngành công nghiệp giải trí tiếp tục vận động và tái định nghĩa chính nó.

-Băng Sơn

]]>