Bảo hiểm nhân thọ góp phần bảo vệ các kế hoạch tài chính dài hạn trước những rủi ro bất ngờ của cuộc sống
Khoảng cách giữa nhận thức và hành động
Theo kết quả khảo sát trong Báo cáo Nghiên cứu dư luận xã hội và chính sách tiếp cận cộng đồng trong bảo hiểm nhân thọ do Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) phối hợp với IFM Research thực hiện trong năm 2025, có tới 83% người tham gia cho biết đã xây dựng kế hoạch tài chính cho bản thân và gia đình. Trong đó, 46% có cả mục tiêu ngắn hạn và dài hạn.
Tuy nhiên, một nghịch lý đáng chú ý là khi đối mặt với các biến cố như bệnh tật, tai nạn hoặc mất nguồn thu nhập, phần lớn người dân vẫn ưu tiên sử dụng tiền tiết kiệm thay vì các giải pháp bảo vệ tài chính được thiết kế để ứng phó với những rủi ro này.
Thực tế này phản ánh khoảng cách đáng kể giữa nhận thức về vai trò của bảo hiểm nhân thọ trong quản trị rủi ro và nhu cầu bảo vệ tài chính thực tế.
Trong nhiều năm qua, bảo hiểm nhân thọ thường được người dân nhìn nhận như một sản phẩm tài chính 'nên có', nhưng chưa thực sự được xem là một phần thiết yếu trong kế hoạch tài chính cá nhân.
Nhiều người vẫn xem bảo hiểm như một khoản chi bổ sung, chỉ phát huy tác dụng trong những trường hợp ít xảy ra. Vì vậy, khi cân đối ngân sách gia đình, bảo hiểm thường bị xếp sau các mục tiêu như mua nhà, đầu tư, giáo dục con cái hay tích lũy tài sản.
Tuy nhiên, về bản chất, bảo hiểm nhân thọ không phải là một khoản chi tiêu đơn thuần. Đây là công cụ quản lý rủi ro chủ động giúp bảo vệ những kế hoạch tài chính dài hạn trước các biến cố bất ngờ của cuộc sống.
Sự khác biệt giữa hai cách tiếp cận này là rất lớn. Nếu coi bảo hiểm là một khoản chi phí, người dân dễ dàng trì hoãn quyết định tham gia. Ngược lại, khi hiểu bảo hiểm là một cơ chế bảo vệ tài chính, họ sẽ nhìn nhận đây là giải pháp giúp duy trì chất lượng cuộc sống và các mục tiêu tương lai của gia đình ngay cả khi rủi ro xảy ra.
Theo các chuyên gia, nút thắt hiện nay không nằm ở nguồn cung sản phẩm hay nhu cầu bảo vệ của người dân, mà ở khả năng kết nối hiệu quả giữa sản phẩm và nhận thức của người tiêu dùng thông qua các hoạt động truyền thông và giáo dục tài chính.
Một trong những kết quả đáng chú ý của nghiên cứu là phần lớn người dân chỉ bắt đầu quan tâm nghiêm túc đến việc lập kế hoạch tài chính sau đại dịch Covid-19. Những cú sốc về sức khỏe, thu nhập và việc làm do đại dịch gây ra đã khiến nhiều gia đình nhận ra tầm quan trọng của việc chuẩn bị các phương án dự phòng.
'Điều này cho thấy người dân đã bắt đầu hình thành thói quen lập kế hoạch tài chính, song mức độ chủ động và thành thục vẫn chưa cao. Từ đó đặt ra yêu cầu cần tăng cường truyền thông, giáo dục người dùng về hoạch định tài chính dài hạn và vai trò của bảo hiểm nhân thọ trong chiến lược dự phòng', nhóm nghiên cứu nhận định.
Nhu cầu bảo vệ thay đổi theo từng giai đoạn cuộc sống
Thách thức của ngành bảo hiểm không phải là tạo thêm sản phẩm mới, mà là giúp người dân hiểu đúng vai trò của những giải pháp bảo vệ đã có.
Kết quả khảo sát cũng cho thấy hành vi tài chính của người dân có sự khác biệt rõ rệt theo từng giai đoạn của vòng đời. Nhóm dưới 30 tuổi chủ yếu quan tâm đến việc mua tài sản lớn, ổn định tài chính cá nhân và hỗ trợ cha mẹ. Đây là giai đoạn tích lũy ban đầu, khi thu nhập còn hạn chế nhưng khả năng bảo vệ bằng bảo hiểm lại có nhiều lợi thế nhờ độ tuổi trẻ và sức khỏe tốt.
Trong khi đó, nhóm từ 30 đến 40 tuổi tập trung nhiều hơn vào việc nuôi dạy con cái, đầu tư dài hạn và xây dựng tài sản gia đình. Đây cũng là giai đoạn trách nhiệm tài chính ở mức cao nhất khi nhiều người cùng lúc phải chăm lo cho con nhỏ và cha mẹ lớn tuổi.
Đối với nhóm từ 41 tuổi trở lên, mục tiêu ưu tiên chuyển dần sang tiết kiệm hưu trí, bảo vệ tài sản đã tích lũy và đảm bảo ổn định tài chính trong tương lai.
Điểm chung ở các nhóm tuổi là tư duy tài chính phòng vệ vẫn chiếm ưu thế. Người dân ưu tiên xây dựng quỹ dự phòng, đảm bảo an toàn tài chính cho gia đình trước khi nghĩ đến các hoạt động đầu tư sinh lời.
Kết quả khảo sát cho thấy, nhu cầu bảo vệ tài chính hiện hữu ở mọi giai đoạn của cuộc sống. Tuy nhiên, cách thức truyền thông cần được điều chỉnh phù hợp với từng nhóm đối tượng. Chẳng hạn, với người trẻ, thông điệp cần nhấn mạnh lợi thế tham gia sớm để được bảo vệ toàn diện với chi phí hợp lý hơn. Với các gia đình có con nhỏ, trọng tâm là đảm bảo tương lai học tập và cuộc sống của con cái không bị gián đoạn khi rủi ro xảy ra. Với nhóm trung niên và chuẩn bị nghỉ hưu, bảo hiểm có thể được nhìn nhận như một công cụ giúp bảo vệ thành quả tích lũy trước các chi phí y tế ngày càng gia tăng.
Không chỉ khác biệt theo độ tuổi, nghiên cứu còn ghi nhận những khác biệt đáng kể trong hành vi tài chính giữa các khu vực địa lý. Người dân tại các thành phố loại 1 có tỷ lệ lập kế hoạch tài chính cao hơn mặt bằng chung, cho thấy mức độ chủ động và nhận thức tài chính tốt hơn. Tuy nhiên, ngay trong nhóm đô thị cũng tồn tại những đặc điểm riêng.
Tại các tỉnh, thành phía Nam, người dân có xu hướng xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn và bắt đầu sớm hơn. Điều này minh chứng cho tư duy tích lũy và chuẩn bị cho tương lai đã hình thành khá rõ nét. Trong khi đó, người dân khu vực phía Bắc lại có tỷ lệ lập kế hoạch ngắn hạn cao hơn, bộc lộ xu hướng quản lý tài chính thực dụng và chú trọng kiểm soát dòng tiền trong hiện tại.
Đáng chú ý, khu vực nông thôn miền Trung ghi nhận tỷ lệ người chưa có bất kỳ kế hoạch tài chính nào ở mức cao nhất. Điều này cho thấy dư địa nâng cao nhận thức về hoạch định và bảo vệ tài chính tại các khu vực ngoài đô thị vẫn còn rất lớn.
Những khác biệt này đặt ra yêu cầu xây dựng các chiến dịch truyền thông phù hợp với từng nhóm khách hàng thay vì áp dụng một thông điệp chung cho toàn thị trường.
Trong giai đoạn tới, các doanh nghiệp bảo hiểm cần xây dựng chiến lược truyền thông phân tầng theo độ tuổi, khu vực sinh sống, điều kiện kinh tế và đặc điểm văn hóa để gia tăng hiệu quả tiếp cận.
Từ các dữ liệu khảo sát có thể thấy nền tảng cho sự phát triển của thị trường bảo hiểm nhân thọ vẫn rất tích cực. Người dân ngày càng quan tâm đến kế hoạch tài chính cá nhân, trong khi nhu cầu bảo vệ trước các rủi ro về sức khỏe, tai nạn và mất thu nhập cũng trở nên rõ nét hơn. Nhóm khách hàng chưa sở hữu bảo hiểm cũng thể hiện mức độ quan tâm đáng kể đối với các giải pháp bảo vệ tài chính dài hạn.
Trong bối cảnh ngành bảo hiểm nhân thọ đang tái cơ cấu danh mục sản phẩm để phù hợp hơn với quy định mới và nhu cầu đa dạng của khách hàng theo từng giai đoạn cuộc sống, việc nâng cao nhận thức cộng đồng được xem là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của thị trường. Ở góc độ rộng hơn, bảo hiểm nhân thọ không chỉ là một sản phẩm tài chính mà còn góp phần hình thành văn hóa tài chính mới trong xã hội - văn hóa chuẩn bị trước cho những rủi ro có thể xảy ra.
Dù nền tảng nhận thức về hoạch định tài chính của người Việt đang dần được hình thành, song thách thức còn lại của ngành bảo hiểm không phải là tạo thêm sản phẩm mới, mà là giúp người dân hiểu đúng vai trò của những giải pháp bảo vệ đã có. Khi khoảng cách nhận thức được thu hẹp, bảo hiểm nhân thọ sẽ không còn là lựa chọn được cân nhắc sau cùng, mà trở thành một cấu phần thiết yếu trong chiến lược bảo vệ tài chính của mỗi gia đình.