Cắt giảm thủ tục nhưng không cắt giảm trách nhiệm môi trường, nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm

Nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt trong việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ việc cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm; nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm; phân cấp nhưng không phân tán; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần. Nếu giảm tiền kiểm nhưng năng lực hậu kiểm không đáp ứng yêu cầu thì sẽ khó bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường...

Ngày 24/10, tham gia thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt việc sửa đổi Luật phải là cải cách thủ tục hành chính, giảm tiền kiểm nhưng đồng thời tăng cường hậu kiểm thực chất; bảo đảm yêu cầu phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Đề cập đến các quy định về đánh giá tác động môi trường, Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự thảo luật cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các tiêu chí phân loại đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, bảo đảm rõ ràng, minh bạch và có khả năng định lượng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay nhiều tiêu chí quan trọng vẫn chủ yếu giao Chính phủ quy định, trong khi một số nội dung còn mang tính định tính, chưa xác định rõ mức độ và phạm vi tác động đến môi trường.

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội bày tỏ băn khoăn đối với việc lược bỏ các yếu tố như khu dân cư tập trung, nguồn nước cấp sinh hoạt khỏi nhóm yếu tố nhạy cảm về môi trường. 

Liên quan đến đề xuất miễn đánh giá tác động môi trường đối với các dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng chỉ nên áp dụng khi hệ thống hạ tầng xử lý môi trường đã được đầu tư đồng bộ, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật; đồng thời, cần loại trừ các dự án có nguy cơ phát thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc sử dụng phế liệu nhập khẩu.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra thực tế việc xử lý môi trường tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề, nhất là khi các quy định mới có hiệu lực.

Dẫn thực tế hoạt động của các nhà máy nhiệt điện than, Chủ tịch Quốc hội lưu ý yêu cầu kiểm soát chặt chẽ công nghệ sản xuất, việc xử lý tro, xỉ, bụi và các chất thải phát sinh. Đây là những vấn đề có tác động lâu dài đến môi trường, cần được xem xét đầy đủ ngay từ giai đoạn đầu tư, xây dựng đến quá trình vận hành dự án.

Quan tâm đến yêu cầu quản trị môi trường bằng dữ liệu, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh rằng dữ liệu phải chính xác, đầy đủ và đáng tin cậy mới có thể phục vụ hiệu quả công tác quản lý. Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội đặt ra một số vấn đề đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, giải trình, làm rõ.

Trước hết, đối với thông tin về việc cắt giảm 90% thủ tục hoặc đối tượng thực hiện thủ tục, cần làm rõ cơ sở tính toán khi các danh mục cụ thể còn được quy định trong những nghị định chưa ban hành. Theo Chủ tịch Quốc hội, việc đưa ra các chỉ tiêu cắt giảm phải có căn cứ khoa học, thực tiễn và khả năng kiểm chứng, tránh tình trạng con số công bố chưa phản ánh đầy đủ tác động thực tế của chính sách.

Bên cạnh đó, khi tăng cường phân cấp cho địa phương, cần đánh giá kỹ năng lực tổ chức thực hiện, nhất là ở cấp tỉnh, cấp xã, nơi đội ngũ cán bộ làm công tác môi trường còn mỏng, nhiều trường hợp phải kiêm nhiệm. 'Nếu giảm tiền kiểm nhưng năng lực hậu kiểm không đáp ứng yêu cầu thì sẽ khó bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường', Chủ tịch Quốc hội nói.

Đối với các dự án có tác động môi trường liên tỉnh, Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ cơ quan có thẩm quyền quyết định cuối cùng trong trường hợp các địa phương không thống nhất được phương án xử lý. Đây là vấn đề cần được giải quyết ngay trong thiết kế chính sách để tránh tình trạng chồng chéo, đùn đẩy hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm các điều kiện, thủ tục không cần thiết là yêu cầu đúng đắn, cần tiếp tục thực hiện quyết liệt. Tuy nhiên, cắt giảm thủ tục phải đi đôi với xác định rõ trách nhiệm quản lý, giám sát và xử lý vi phạm. Khi một thủ tục được cắt giảm, cần làm rõ trách nhiệm quản lý được chuyển giao cho cơ quan nào, ai chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý những vấn đề phát sinh.

Các địa phương đều mong muốn thu hút thêm nhà máy, xí nghiệp, dự án đầu tư để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và tăng nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, trong quá trình thu hút đầu tư, nếu chỉ quan tâm đến quy mô dự án, vốn đầu tư và hiệu quả kinh tế trước mắt mà xem nhẹ yêu cầu bảo vệ môi trường thì có thể để lại những hậu quả lâu dài.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường, bảo đảm chất lượng cuộc sống của nhân dân; không thể để hoạt động sản xuất, kinh doanh tại địa phương này gây ô nhiễm nguồn nước, dòng sông, ảnh hưởng đến đời sống người dân ở địa phương khác. Việc sửa đổi Luật lần này phải thực sự tạo chuyển biến trong quản lý, bảo vệ môi trường, khắc phục những bất cập kéo dài, nâng cao trách nhiệm của các cấp, ngành, địa phương và doanh nghiệp.