Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp - Ảnh: QH.
Trình bày tờ trình tóm tắt dự án luật, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết, dự thảo bổ sung các quy định mới và sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành nhằm bảo đảm việc thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn liền với tăng cường kỷ luật, kỷ cương và pháp quyền.
Dự thảo luật đồng thời mở rộng, đa dạng hóa các hình thức thực hiện dân chủ trên môi trường số phù hợp với tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
Lần sửa đổi này cũng kiện toàn tổ chức, nâng cao tính thực chất và hiệu quả hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng.
Chính phủ cũng đề xuất xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở của cơ quan hành chính và chính quyền các cấp; sửa đổi, bổ sung quy định về việc không tổ chức Ban Thanh tra nhân dân ở cơ quan, đơn vị không có tổ chức công đoàn.
Theo dự thảo luật, Ban Thanh tra nhân dân là thiết chế giám sát xã hội của nhân dân, tách bạch rõ ràng với hoạt động thanh tra nhà nước theo quy định của Luật Thanh tra.
Trình bày ý kiến cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, Ủy ban tán thành sửa đổi luật nhằm thể chế hóa các chủ trương mới, khắc phục vướng mắc và hoàn thiện cơ chế thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân.
Về việc lấy ý kiến Nhân dân, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền quyết định trong tiếp thu, giải trình và phản hồi; đồng thời xác định rõ cách tính 'trên 50% nhân dân' khi lấy ý kiến bằng nhiều hình thức.
Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cũng đề nghị bảo đảm phương thức điện tử không làm hạn chế cơ hội tham gia của người khó tiếp cận công nghệ hoặc hạ tầng số; đồng thời làm rõ nguyên tắc kết hợp giữa trực tiếp và điện tử, nhất là trong lấy ý kiến, biểu quyết của cộng đồng dân cư, bảo đảm bình đẳng trong thực hiện quyền dân chủ.
Phát biểu tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh quan điểm dân chủ phải đi cùng với pháp quyền, kỷ cương, kỷ luật, trách nhiệm, nghiêm minh. Người dân không chỉ được biết, được bàn, được cho ý kiến mà quan trọng hơn là ý kiến đó được tiếp nhận thế nào, ai trả lời, bao giờ trả lời và kết quả ra sao.
Theo Chủ tịch Quốc hội thì kết quả xử lý là rất quan trọng, cần lấy đây làm trục xuyên suốt của luật.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ đầu mối tiếp nhận, các trường hợp bắt buộc phải phản hồi, thời hạn phản hồi. Những ý kiến không thuộc thẩm quyền thì phải chuyển đúng nơi và thông báo cho người dân biết, không để người dân góp ý xong mà không biết ý kiến của mình đi đâu.
Vẫn theo lưu ý của Chủ tịch Quốc hội thì những cơ chế tác động trực tiếp đến quyền của người dân phải được quy định rõ, không để luật khó thực hiện trong thực tế.
Phát biểu sau đó, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, khi xây dựng luật, Chính phủ đã chỉ đạo thể chế hóa chủ trương của Đảng, đặc biệt là thể chế hóa phương châm 'dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng'.
'Dân chủ cơ sở là một động lực, một cốt lõi, một cấu phần đặc biệt quan trọng trong quản trị và phát triển. Vì vậy, khi chỉ đạo, chúng tôi yêu cầu rất cao, gắn với thúc đẩy chuyển đổi số, đa dạng hóa các phương thức thực hiện dân chủ ở cơ sở', Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Bà Trà cũng nói rõ, dự án luật này lưu ý đến việc hoàn thiện và đa dạng hóa các phương thức dân chủ cơ sở, lấy vấn đề cốt lõi là làm sao gần dân, sát dân, phục vụ người dân, thực hiện mục tiêu giải trình và đáp ứng yêu cầu giám sát của người dân một cách tốt nhất, hiệu quả nhất.