Chủ tịch Quốc hội: 'Ngoại lệ mà thành thông lệ thì kỷ cương bị bào mòn'

Cho ý kiến đối với dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi) tại thảo luận tổ ngày 23/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định đây là đạo luật có vị trí đặc biệt quan trọng, quyết định chất lượng của cả hệ thống pháp luật.

Rút gọn thủ tục không có nghĩa là rút gọn trách nhiệm

"Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật là luật về làm luật. Đây là đạo luật gốc, quyết định chất lượng của cả hệ thống pháp luật. Sửa đúng thì cả hệ thống được lợi, sửa chưa chuẩn thì cái giá phải trả sẽ nhân lên ở hàng trăm đạo luật khác", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tình trạng khẩn cấp đã có những quy định về thẩm quyền xử lý tình huống cấp bách của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Vì vậy, nếu thực sự cần bổ sung cơ chế đặc biệt thì phải thiết kế hết sức chặt chẽ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cơ chế đặc biệt chỉ có thể được xem là giải pháp xử lý những tình huống thực sự cấp bách, không thể trở thành phương thức thường xuyên trong hoạt động xây dựng pháp luật.

"Cơ chế đặc biệt là van an toàn, không thể thành lối đi thường xuyên. Ngoại lệ mà thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp bị bào mòn", Chủ tịch Quốc hội cảnh báo, đồng thời lưu ý việc mở rộng cơ chế này có thể ảnh hưởng đến tính ổn định, dự báo của hệ thống pháp luật, yếu tố đặc biệt quan trọng đối với môi trường đầu tư, kinh doanh.

Một nội dung khác được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là yêu cầu bảo đảm chất lượng trong quy trình xây dựng pháp luật. Theo ông, dự thảo luật đang có những đề xuất theo hướng lược bỏ một số khâu trong quy trình xây dựng chính sách, giảm yêu cầu về báo cáo tổng kết, rà soát và đánh giá tác động. Đây là những nội dung cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, trong thời gian qua, để đáp ứng yêu cầu cấp bách về sắp xếp tổ chức bộ máy, triển khai chính quyền địa phương hai cấp và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, Quốc hội đã cho phép rút gọn một số trình tự, thủ tục trong xây dựng pháp luật.

Tuy nhiên, khi đã qua giai đoạn cấp bách, đối với những dự án luật có tác động lớn đến kinh tế - xã hội và đời sống Nhân dân, cần thực hiện đầy đủ việc đánh giá tác động chính sách, tổ chức lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học và các đối tượng chịu tác động.

Đặc biệt, đối với các đạo luật liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, như pháp luật về đất đai, hình sự, cần tổ chức lấy ý kiến rộng rãi, bảo đảm tính khoa học, khách quan và thực chất. "Rút gọn thủ tục không có nghĩa là rút gọn trách nhiệm", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Không thể ghi nhận ý kiến đại biểu là đúng nhưng vẫn nguyên dự thảo

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về giá trị pháp lý của án lệ, tập quán, lẽ công bằng; nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật chuyên ngành; yêu cầu xác định rõ mục đích ban hành văn bản; nguyên tắc quy định việc hạn chế quyền, đặt ra nghĩa vụ mới và chế tài. Đối với quy định về đánh giá hiệu quả thi hành pháp luật, cần xác định rõ chu kỳ, tiêu chí đánh giá, công khai kết quả và gắn với trách nhiệm sửa đổi, bổ sung pháp luật.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trong giai đoạn mới, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, khi điểm nghẽn về thể chế về cơ bản đã được tháo gỡ thì khâu yếu cần tập trung khắc phục hiện nay chính là tổ chức thực thi.

Khi quy định pháp luật đã rõ ràng, các cơ quan phải tập trung triển khai thực hiện, không thể tiếp tục lấy lý do vướng mắc pháp luật để giải thích cho những hạn chế trong tổ chức thực thi.

"Lần này không nhằm vào làm luật nhanh hơn nữa, mà theo tôi là nhằm vào làm luật tốt hơn, ổn định hơn, đi từ tốt trong văn bản đến tốt trong cuộc sống", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu Quốc hội; đối với những nội dung còn ý kiến khác nhau, phải xây dựng phương án cụ thể, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội quyết định.

"Luật về làm luật phải là đạo luật mẫu mực nhất, chuẩn nhất về thẩm quyền, chặt chẽ về quy trình, rõ trách nhiệm", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh. Đồng thời, yêu cầu nâng cao trách nhiệm giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội trong quá trình hoàn thiện các dự án luật.

'Không thể chỉ ghi nhận ý kiến đại biểu Quốc hội là đúng, là hay nhưng cuối cùng vẫn đề nghị giữ nguyên như dự thảo. Mỗi ý kiến phải được nghiên cứu, giải trình thấu đáo, làm rõ nội dung tiếp thu hoặc không tiếp thu', Chủ tịch Quốc hội lưu ý.