Chuyển đổi số và thương mại xanh nâng tầm liên kết giao thương miền Bắc

Sự kiện Điện Biên đăng cai Hội nghị Xúc tiến thương mại khu vực miền Bắc năm 2026 mở ra cơ hội chiến lược nhằm đẩy mạnh liên kết chuỗi cung ứng, hạ chi phí logistics và nâng tầm hợp tác kinh tế - biên mậu giữa Việt Nam, Lào và Trung Quốc...

Tỉnh Điện Biên được Bộ Công Thương tin tưởng chọn là địa phương đăng cai tổ chức Hội nghị 'Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc năm 2026' với chủ đề 'Chuyển đổi số và Thương mại xanh: động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc'.

Hội nghị diễn ra vào chiều 18/9/2026 là sự kiện mang tính kết nối chiến lược, thúc đẩy chuỗi cung ứng và gia tăng kim ngạch xuất khẩu cho khu vực phía Bắc nói chung và tỉnh Điện Biên nói riêng.

Phát biểu chào mừng, ông Lò Văn Cương, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên, cho rằng đây là diễn đàn có ý nghĩa hết sức quan trọng, là dịp để lãnh đạo các Bộ, Ngành Trung ương và địa phương cùng cộng đồng doanh nghiệp Ba nước trao đổi, chia sẻ thông tin; định hình một chương trình mới cho hợp tác kinh tế, đặc biệt là thúc đẩy giao thương biên giới, liên kết xúc tiến thương mại, xuất nhập khẩu khu vực phía Bắc và biên giới Việt Nam – Lào - Trung Quốc vươn xa hơn trong khu vực và quốc tế.

Khu vực miền Bắc Việt Nam, bao gồm 15 tỉnh, thành phố có tổng diện tích trên 118.660 km2 chiếm trên 35,8% diện tích cả nước, với tổng dân số khoảng 25 triệu người (năm 2025) chiếm gần 25% dân số cả nước, có đường biên giới chung với 2 quốc gia: Trung Quốc (giáp với 2 tỉnh Vân Nam và Quảng Tây) và Lào (giáp với 3 tỉnh Luang Prabang, Phongsaly và Houaphanh). Đây là vùng kinh tế - xã hội đặc biệt quan trọng với hạt nhân là Thủ đô Hà Nội – trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa lớn nhất cả nước, cùng các trung tâm kinh tế năng động như: Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh...

Không chỉ giữ vai trò then chốt về kinh tế, quốc phòng - an ninh, miền Bắc còn là đầu mối giao thông, cửa ngõ giao thương quan trọng nhất của Việt Nam. Khu vực này hội tụ điều kiện thuận lợi để phát triển đa dạng các loại hình logistics và tăng cường liên kết chuỗi cung ứng toàn cầu.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của khu vực phía Bắc đạt trên 380 tỷ USD, đóng góp khoảng 40% vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước, thúc đẩy tăng thu ngân sách và mở rộng hợp tác đối ngoại.

Bên cạnh những kết quả tích cực, ông Lò Văn Cương thẳng thắn nhìn nhận: Tiềm năng của một số địa phương (nhất là vùng Trung du và miền núi phía Bắc) vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Hạ tầng giao thông kết nối còn nhiều hạn chế, dư địa ứng dụng chuyển đổi số và tăng trưởng xanh chưa được phát huy tối đa, kim ngạch xuất khẩu một số mặt hàng chưa cao, đời sống người dân vùng biên còn không ít khó khăn. 

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên, việc nâng tầm hợp tác kết nối giao thương giữa miền Bắc Việt Nam với các tỉnh Bắc Lào và Nam Trung Quốc là nhiệm vụ trọng tâm. Điều này giúp phát huy thế mạnh của từng địa phương, hướng tới mục tiêu xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định và cùng phát triển. 

Nhờ vị trí địa - kinh tế đặc thù, Điện Biên sở hữu tiềm năng vượt trội để phát triển thương mại biên giới, từng bước khẳng định vai trò cầu nối giữa vùng Tây Bắc Việt Nam với Bắc Lào, Tây Nam Trung Quốc và các nước trong Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng (GMS). 

Cụ thể, Cửa khẩu quốc tế Tây Trang nằm trên tuyến kết nối xuyên Á, mở ra hướng đi sang Bắc Lào, Thái Lan, Tây Nam Trung Quốc và Đông Bắc Myanmar. Trong khi đó, Cửa khẩu A Pa Chải - Long Phú đóng vai trò giao thương trực tiếp với thị trường rộng lớn Vân Nam (Trung Quốc).  Khi các dự án hạ tầng đối ngoại hoàn thành, đặc biệt là tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang thời gian và chi phí vận chuyển sẽ được rút ngắn đáng kể. Đây là tiền đề quan trọng để Điện Biên thu hút dòng vốn đầu tư vào hạ tầng kho bãi, dịch vụ logistics, công nghiệp chế biến và phân phối hàng hóa.

Để biến những tiềm năng thành kết quả cụ thể, lãnh đạo tỉnh Điện Biên cho biết từ nay đến năm 2030, tỉnh sẽ tập trung thực hiện các nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất: Đẩy nhanh tiến độ hạ tầng, ưu tiên Dự án cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang (Giai đoạn 1), nâng cấp đường từ Quốc lộ 12 đi A Pa Chải, cùng hạ tầng kỹ thuật phục vụ hoạt động cửa khẩu A Pa Chải. 

Thứ hai: Đột phá về thể chế và đầu tư thông qua áp dụng cơ chế "luồng xanh" cho các dự án ưu tiên ngoài ngân sách; cam kết cắt giảm tối thiểu 70% thời gian giải quyết các thủ tục hành chính, bảo đảm tính minh bạch, đồng hành cùng doanh nghiệp.

Thứ ba: Đẩy mạnh thu hút đầu tư sản xuất hàng hóa tập trung gắn liền với khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh.

MÔ HÌNH "MỘT VÙNG ĐẤT TIẾP GIÁP BA QUỐC GIA" TỪ HUYỆN GIANG THÀNH

Huyện Giang Thành nằm ở phía Nam tỉnh Vân Nam, có đường biên giới tiếp giáp với Việt Nam và Lào, là huyện biên giới duy nhất trong toàn tỉnh có đặc điểm 'một vùng đất tiếp giáp ba quốc gia', với lợi thế vị trí địa lý đặc thù và nền tảng hợp tác vững chắc.

Là đầu mối kết nối giữa ba quốc gia, huyện Giang Thành sẽ lấy Kế hoạch làm định hướng, thúc đẩy toàn diện thương mại biên giới chuyển đổi, nâng cấp theo hướng số hóa và xanh hóa. Trong đó, tập trung phát huy vai trò của chuyển đổi số, xây dựng mô hình thương mại biên giới thông minh; đẩy mạnh chuyển đổi xanh, tạo động lực mới cho kinh tế, thương mại biên giới; hoàn thiện cơ chế thường xuyên về giao lưu kinh tế, thương mại, kết nối doanh nghiệp; phát huy lợi thế của nền tảng cửa khẩu, tích cực phát triển các loại hình kinh doanh mới như gia công tại chỗ, thương mại điện tử xuyên biên giới, vận tải đa phương thức.

SÁNG KIẾN "CỬA KHẨU THÔNG MINH" VÀ "HÀNH LANG LOGISTICS XANH"

Để hiện thực hóa chuyển đổi số và thương mại xanh, đồng thời thúc đẩy giao thương biên giới và gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa giữa ba nước Việt Nam - Lào - Trung Quốc trên nền tảng số, Tiến sĩ Su Ly Xay Hổng Sả Khon, Quyền giám đốc Sở Công thương Luang Prabang (Lào) đề xuất 3 bên cùng nhau xây dựng mô hình "cửa khẩu thông minh" liên thông dữ liệu khai báo thủ tục hàng hóa xuất nhập khẩu, giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) và giấy chứng nhận kiểm dịch động - thực vật (SPS) qua môi trường trực tuyến.

Việc cắt giảm thủ tục giấy tờ tại các cửa khẩu sẽ giúp hoạt động vận chuyển các mặt hàng nông sản, thực phẩm tươi sống và sản phẩm công nghiệp qua biên giới được nhanh chóng, giảm hư hỏng hao hụt, từ đó nâng cao giá trị trao đổi thương mại biên giới.

Đồng thời, thiết lập cơ chế công nhận lẫn nhau về các tiêu chuẩn sản phẩm xanh như: nông nghiệp hữu cơ, hàng hóa phát thải carbon thấp; ứng dụng công nghệ Blockchain và AI vào việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa của Lào, Việt Nam và Trung Quốc thông quan và tiếp cận vào thị trường của nhau nhờ tính minh bạch và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế.

Tận dụng tối đa lợi thế của tuyến đường sắt Lào - Trung kết nối với mạng lưới hạ tầng và cảng biển của Việt Nam để hình thành "Hành lang logistics xanh (Green Logistics Corridor)". Khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông chạy bằng điện (EV), năng lượng sạch và vận tải đường sắt nhằm cắt giảm chi phí vận chuyển cũng như giảm lượng khí thải carbon trong toàn bộ chuỗi cung ứng xuất nhập khẩu.

NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỐT LÕI TỪ CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ THƯƠNG MẠI XANH

Các yêu cầu về chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, phát triển bền vững, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn ngày càng trở thành những điều kiện quan trọng để hàng hóa tiếp cận và duy trì vị thế trên các thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số và thương mại xanh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng, mà đang trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp và của từng địa phương. 

Đối với khu vực miền Bắc Việt Nam, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi chúng ta đang sở hữu một lợi thế địa kinh tế rất đặc biệt: vừa là trung tâm sản xuất, tiêu dùng lớn của cả nước, vừa là cửa ngõ quan trọng kết nối Việt Nam với thị trường Trung Quốc, Lào và rộng hơn là khu vực Đông Bắc Á, ASEAN và các hành lang kinh tế xuyên biên giới. 

Miền Bắc có hệ thống đô thị, công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu và kết cấu hạ tầng ngày càng được đầu tư đồng bộ. Các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh cùng các tỉnh thuộc vùng trung du, miền núi phía Bắc và các tỉnh Bắc Trung Bộ đang hình thành một mạng lưới liên kết ngày càng chặt chẽ giữa sản xuất - logistics - thương mại - dịch vụ - cửa khẩu - cảng biển.

Đây chính là nền tảng rất quan trọng để chúng ta hình thành những chuỗi cung ứng khu vực có tính liên kết cao hơn, giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.