Chuyên gia: Nhà đầu tư cá nhân chỉ có 'gậy gỗ' khi ra 'chiến trường'

Cuộc chơi không cân sức giữa nhà đầu tư cá nhân và 'cá mập'

Một nhà đầu tư cá nhân đặt lệnh bán chốt lời có thể đang giao dịch với một quỹ đầu tư sở hữu quy mô vốn hàng tỷ USD. Phía đối ứng không chỉ có tiềm lực tài chính lớn hơn mà còn có đội ngũ phân tích, hệ thống dữ liệu và công nghệ giao dịch chuyên nghiệp. Sự chênh lệch ấy khiến cuộc đua tìm kiếm lợi nhuận trên thị trường chứng khoán trở nên khó khăn hơn với nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Chia sẻ tại Tọa đàm 'Chọn cá mập hay chọn cả đại dương? – Giải mã cuộc đua hiệu suất giữa cổ phiếu riêng lẻ và rổ tích sản' chiều 14/10, bà Bùi Trúc Quỳnh, Trưởng phòng Tư vấn Tài chính Hội sở Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS, cho biết chỉ khoảng 5% nhà đầu tư cá nhân có thể "chiến thắng" thị trường, dù phần lớn vẫn tin mình nằm trong nhóm này.

Mô tả cuộc chơi không cân sức giữa nhà đầu tư cá nhân và 'cá mập', vị chuyên gia ví von, nhà đầu tư cá nhân bước vào thị trường chứng khoán chẳng khác nào ra chiến trường mà 'không mang theo súng hay công cụ gì, có khi chỉ cầm mỗi gậy gỗ'.

Theo bà Bùi Trúc Quỳnh, các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp có thể trực tiếp khảo sát doanh nghiệp, nhà máy, làm việc với ban lãnh đạo và nghiên cứu chuyên sâu báo cáo tài chính. Họ còn ứng dụng thuật toán và trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện giao dịch với tốc độ rất cao, có thể chỉ khoảng 1/1.000 giây.

Trong khi đó, nhà đầu tư cá nhân thường phải tự tìm kiếm thông tin, phân tích doanh nghiệp và theo dõi diễn biến giá để đưa ra quyết định. Việc giao dịch thường xuyên cũng không đồng nghĩa với hiệu quả cao hơn, nhất là khi quyết định mua bán bị chi phối bởi những biến động ngắn hạn của thị trường.

Sự bất lợi không chỉ nằm ở nguồn lực mà còn thể hiện trong cách ra quyết định. Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích VPS, cho biết các quỹ đầu tư thường xác định chiến lược ngay từ đầu, có thể theo trường phái tăng trưởng, giá trị hoặc đầu tư theo chỉ số. Tỷ trọng phân bổ, thời gian nắm giữ và kế hoạch rà soát danh mục cũng được xác định rõ ràng.

Ngược lại, không ít nhà đầu tư cá nhân thường xuyên theo dõi biến động giá và chuyển từ cổ phiếu này sang cổ phiếu khác, khiến hiệu quả đầu tư không cao. Bà Quỳnh cũng chỉ ra những phản ứng tâm lý quen thuộc: cổ phiếu tăng nóng dễ kích hoạt nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội, khoản lãi nhỏ khiến nhà đầu tư vội chốt lời, còn cổ phiếu giảm sâu lại được giữ với hy vọng sớm trở về giá vốn.

Trước khi lựa chọn tự giao dịch, bà Quỳnh khuyến nghị nhà đầu tư tự trả lời ba câu hỏi: 'Bản thân có đủ thời gian để giao dịch trực tiếp hay không?', 'Có đủ thông tin, kiến thức và kinh nghiệm để tự ra quyết định hay không?' và 'Có thể duy trì kỷ luật đầu tư trong mọi tình huống thị trường hay không?'.

Theo bà, nhà đầu tư có thể trực tiếp lựa chọn cổ phiếu để tìm kiếm cơ hội sinh lời vượt trội, nhưng cách tiếp cận này đòi hỏi kiến thức, thời gian theo dõi và khả năng giữ kỷ luật, đặc biệt khi thị trường hưng phấn hoặc hoảng loạn. Phương án còn lại là đầu tư vào một rổ cổ phiếu hoặc chỉ số, tích lũy định kỳ và nắm giữ dài hạn thay vì liên tục tìm kiếm những mã có khả năng tăng giá mạnh.

Ở góc độ đầu tư chủ động, ông Lê Đức Khánh cho rằng nhà đầu tư có thể tìm kiếm những cổ phiếu được định giá thấp hơn giá trị tài sản hoặc vốn lưu động nhưng vẫn có hiệu suất sinh lời tốt để nắm giữ dài hạn. Cá nhân vị chuyên gia thiên về lựa chọn những doanh nghiệp có nền tảng kinh doanh tốt với tầm nhìn dài hạn.

Dành 70–80% danh mục cho tích sản dài hạn

Với những nhà đầu tư mới hoặc có quy mô vốn nhỏ, bà Lê Thị Lệ Hằng, Tổng Giám đốc Saigon Capital, gợi ý mô hình Core–Satellite (cốt lõi – vệ tinh), kết hợp tích lũy dài hạn với đầu tư chủ động.

Theo đó, khoảng 70–80% danh mục có thể dành cho phần cốt lõi, hướng đến mục tiêu tích lũy tài sản thông qua mua định kỳ một rổ cổ phiếu hoặc đầu tư theo chỉ số. Phần 20–30% còn lại dành cho phần vệ tinh, nơi nhà đầu tư trực tiếp lựa chọn cổ phiếu riêng lẻ để tìm kiếm cơ hội và tích lũy kinh nghiệm.

Với phần danh mục đầu tư chủ động, bà Hằng gợi ý giới hạn tỷ trọng một cổ phiếu ở mức không quá 20% tổng danh mục, đồng thời duy trì khoảng 5 đến dưới 10 mã. Theo bà, việc giới hạn tỷ trọng nhằm giảm tác động lên tổng tài sản nếu một cổ phiếu có mức độ rủi ro cao giảm giá mạnh.

Tuy nhiên, tỷ lệ cốt lõi – vệ tinh không phải công thức cố định. Nhà đầu tư cần điều chỉnh theo mục tiêu tài chính, hoàn cảnh cá nhân và kinh nghiệm tích lũy, đồng thời thường xuyên rà soát mức độ hoàn thành các mục tiêu đã đặt ra.

Bà Hằng cho rằng với nguồn vốn nhỏ và thời gian hạn chế, việc tự lựa chọn cổ phiếu trong số hơn 1.500 mã trên thị trường không đơn giản. Vì vậy, tích sản theo rổ chỉ số là một phương án đáng cân nhắc, nhất là với những người không thể dành nhiều thời gian theo dõi biến động ngắn hạn của từng cổ phiếu.

Ở góc độ quản lý tài sản, bà Hằng gợi mở một cách tiếp cận khác: 'Khoản đầu tư này sẽ giúp mình tiến gần đến mục tiêu tài chính nào?'.

Theo bà, mua nhà, chuẩn bị học phí cho con hay tạo dựng tài sản trong tương lai đều cần xác định số tiền cần đạt được và thời gian thực hiện. Nhà đầu tư không nhất thiết phải chờ có số vốn lớn mới bắt đầu. Việc trích một phần thu nhập mỗi tháng để đầu tư đều đặn giúp hình thành kỷ luật tích sản, đồng thời tạo điều kiện tận dụng hiệu ứng lãi kép trong dài hạn.