Chuyên gia: Việt Nam cần doanh nghiệp đầu tàu kéo cả chuỗi cung ứng cùng phát triển
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Việt Nam cần những doanh nghiệp đầu tàu dẫn dắt chuỗi cung ứng, tạo động lực để doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng phát triển.
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Việt Nam cần những doanh nghiệp đầu tàu dẫn dắt chuỗi cung ứng, tạo động lực để doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng phát triển. Ảnh: Minh Anh
Doanh nghiệp đầu tàu trong yêu cầu phát triển kinh tế mới
Tại Hội nghị Tăng cường Nội địa hóa và Phát triển Hệ thống Nhà cung cấp cho Vingroup ngày 16.10, PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn - nguyên Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết: Mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 đòi hỏi sự chuyển đổi về chất của nền kinh tế, trong đó năng suất, công nghệ, năng lực tổ chức sản xuất và khả năng tạo giá trị gia tăng của doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng.
Định hướng này được thể hiện trong các nghị quyết của Đảng về phát triển kinh tế.
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4.5.2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Đáng chú ý, Nghị quyết 68 khuyến khích các doanh nghiệp lớn dẫn dắt chuỗi cung ứng nội địa, kết nối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh; hỗ trợ chuyển giao công nghệ, kỹ thuật, đào tạo nhân lực và sử dụng sản phẩm, dịch vụ của các doanh nghiệp trong nước.
Trong khi đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28.7.2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đặt ra yêu cầu phát triển các doanh nghiệp dẫn dắt, nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo phân tích của PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, doanh nghiệp đầu tàu không đơn thuần là doanh nghiệp có quy mô lớn, mà phải có năng lực dẫn dắt thị trường, công nghệ và tổ chức sản xuất; đồng thời kết nối, điều phối, nâng cấp mạng lưới doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
Vai trò này càng trở nên cần thiết khi công nghiệp hỗ trợ Việt Nam còn nhiều hạn chế.
Dẫn số liệu của Bộ Công Thương năm 2025, chuyên gia cho biết Việt Nam có khoảng 5.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm gần 88%. Tỉ lệ doanh nghiệp ứng dụng tự động hóa mới khoảng 10%, trong khi tỉ lệ đạt chứng nhận ISO hoặc áp dụng các mô hình quản trị hiện đại còn dưới 20%.
Bên cạnh đó, số liệu Cục Thống kê lại cho thấy năm 2025, khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm 22,7% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 77,3%.
Theo ông Sơn, thực trạng này phản ánh khoảng cách giữa quy mô sản xuất, xuất khẩu của Việt Nam với năng lực tham gia và tổ chức chuỗi cung ứng của doanh nghiệp nội địa.
Do đó, phát triển doanh nghiệp đầu tàu có khả năng tạo thị trường, hỗ trợ nhà cung cấp nâng cấp công nghệ và mở rộng hợp tác là một yêu cầu đặt ra trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Nhà máy ô tô điện VinFast Hà Tĩnh. Ảnh: Vingroup
Doanh nghiệp lớn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ cùng phát triển
Phân tích kinh nghiệm quốc tế, PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn dẫn trường hợp Hyundai của Hàn Quốc, Toyota của Nhật Bản và Airbus của châu Âu để làm rõ vai trò của doanh nghiệp đầu tàu trong phát triển công nghiệp.
Đơn cử, Hyundai đã xây dựng cơ chế hỗ trợ kỹ thuật, quản trị và chất lượng cho các nhà cung ứng. Hay Toyota nổi bật với mô hình tổ chức sản xuất đồng bộ, thúc đẩy học hỏi và cải tiến trong mạng lưới nhà cung cấp. Trong khi đó, Airbus kết nối năng lực công nghiệp của nhiều quốc gia để tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh toàn cầu.
Từ các mô hình này, chuyên gia rút ra bài học rằng doanh nghiệp lớn chỉ thực sự phát huy vai trò đầu tàu khi biến sức mạnh thị trường, công nghệ và năng lực tổ chức của mình thành điều kiện phát triển cho cả mạng lưới đối tác.
Liên hệ với Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn nhận định Vingroup có nền tảng và tiềm năng trở thành doanh nghiệp đầu tàu, hạt nhân kiến tạo chuỗi cung ứng và hệ sinh thái công nghiệp bền vững.
Theo ông, cơ sở của nhận định này là khả năng tổ chức các dự án công nghiệp quy mô lớn, tạo nhu cầu cho nhà cung cấp, đầu tư nghiên cứu phát triển và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ.
Chuyên gia dẫn chứng hệ thống nhà máy sản xuất ô tô điện VinFast tại Việt Nam, Ấn Độ và Indonesia; các dự án của VinMetal, VinSpeed và hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ trong hệ sinh thái Vingroup.
Tuy nhiên, từ kinh nghiệm quốc tế, ông Sơn cũng nhấn mạnh việc đánh giá vai trò doanh nghiệp đầu tàu cần dựa trên kết quả lan tỏa có thể kiểm chứng, như giá trị mua hàng từ doanh nghiệp trong nước, số đối tác được nâng cấp năng lực, mức tăng năng suất và khả năng phát triển thị trường độc lập của nhà cung cấp.
Theo chuyên gia, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tàu cần gắn với cam kết phát triển mạng lưới và kết quả thực hiện, hướng tới hình thành những tập đoàn có khả năng giúp các doanh nghiệp khác cùng lớn mạnh.
Đây cũng là cách để sự phát triển của các doanh nghiệp lớn đóng góp vào mục tiêu nâng cao năng suất, năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của nền công nghiệp Việt Nam.
Minh Anh