Chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khó tạo đột phá, vì sao?

Theo dự kiến, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng trong tháng này, nhưng giới quan sát không kỳ vọng cuộc gặp quan trọng này sẽ tạo ra đột phá...

Theo các nhà phân tích, chiến tranh Iran có thể phủ bóng lên cuộc hội đàm, nhất là khi Mỹ lên kế hoạch siết mạnh trừng phạt các đối tác kinh doanh của Tehran. Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Iran, có thể nằm trong số các mục tiêu.

ƯU TIÊN KIỂM SOÁT BẤT ĐỒNG

Nhưng dù có nguy cơ làm xáo trộn mối quan hệ vốn mong manh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, vấn đề Iran được dự báo có thể chỉ chiếm một phần nhỏ trong chương trình nghị sự, giống như khi ông Trump và ông Tập gặp nhau tại Bắc Kinh cách đây 4 tháng.

Tại hội nghị thượng đỉnh đó, Trung Quốc tiếp đón trọng thị ông Trump cùng đoàn lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ. Tuy nhiên, chuyến thăm không mang lại nhiều thỏa thuận kinh doanh cụ thể hay bước tiến rõ rệt trong những vấn đề địa chính trị gai góc như Iran và Đài Loan.

Lần này, cả Washington và Bắc Kinh dường như vẫn muốn tránh những động thái có thể phá vỡ thỏa thuận đình chiến thương mại hiện nay. Theo hãng tin CNBC, ông Tập được cho là sẽ tới Washington vào ngày 24/9, song Bắc Kinh chưa chính thức xác nhận thông tin.

Khác biệt lập trường giữa hai nước phần nào được thể hiện tại Hội nghị Bộ trưởng Tài chính Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), diễn ra tuần này tại bang North Carolina (Mỹ). Trung Quốc là thành viên duy nhất không tán thành tuyên bố chung, phản đối Trung Quốc phản đối nội dung kêu gọi 'các nền kinh tế có thặng dư đối ngoại quá lớn và kéo dài' chấm dứt những chính sách tạo lợi thế thương mại không công bằng.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, Trung Quốc cũng phản đối nội dung liên quan đến chiến sự Iran. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 1/9 cho rằng Washington và Bắc Kinh có nhiều điểm có thể đồng thuận về Iran, nhưng nhấn mạnh Trung Quốc có trách nhiệm góp phần tìm ra giải pháp.

Theo ông Matthew Kroenig, thành viên cấp cao tại Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft thuộc Atlantic Council cho rằng sau cuộc gặp thượng đỉnh  sắp tới, hai nhà lãnh đạo có thể công bố một số kết quả cụ thể. Tuy nhiên, nếu có, đó nhiều khả năng chỉ là các thỏa thuận khái quát, còn chính phủ hai nước sẽ phải tiếp tục đàm phán chi tiết.

Dù vậy, hội nghị thượng đỉnh tại Washington vẫn là sự kiện quan trọng đối với hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh ảnh hưởng trong bối cảnh thế giới bất ổn vì nhiều cuộc chiến cùng diễn ra, còn kinh tế toàn cầu được định hình lại bởi trí tuệ nhân tạo (AI).

Ngày 1/9, ông Bessent xác nhận AI sẽ nằm trong chương trình nghị sự của cuộc gặp.

Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết ông Trump 'có quan hệ tốt đẹp với Chủ tịch Tập Cận Bình và đã có chuyến thăm rất thành công tới Bắc Kinh hồi tháng 5, nơi ông đạt được những thỏa thuận quan trọng giúp tạo thêm việc làm có thu nhập cao và mở cửa các thị trường mới cho hàng hóa Mỹ'.

'Tổng thống Trump mong chờ chuyến thăm lịch sử của Chủ tịch Tập Cận Bình tới Nhà Trắng vào tháng 9 và sẽ luôn đặt lợi ích của Mỹ lên hàng đầu', bà Wales nói.

BÀI TOÁN IRAN

Khi ông Tập tới Washington, chiến tranh Iran đã kéo dài gần 7 tháng, lâu hơn nhiều so với dự đoán ban đầu của ông Trump rằng cuộc chiến có thể kết thúc trong vòng 6 tuần.

Mục tiêu được Mỹ công bố là chấm dứt tham vọng hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, chiến sự đến nay chủ yếu xoay quanh eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng có lưu lượng tàu thuyền giảm mạnh trước những đe dọa từ Tehran.

Trong bối cảnh triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình vẫn xa vời, Mỹ đang tìm cách bóp nghẹt kinh tế Iran bằng các biện pháp trừng phạt thứ cấp trên diện rộng, nhằm cắt đứt những đối tác hỗ trợ Tehran.

Nếu được thực thi như tuyên bố, chiến lược này có thể ảnh hưởng lớn đến Trung Quốc. Bắc Kinh đã nhanh chóng lên tiếng phản đối chiến dịch cô lập kinh tế của Mỹ nhằm vào Iran sau khi ông Bessent công bố kế hoạch ngày 24/8.

'Trung Quốc đã nhiều lần khẳng định kiên quyết phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương phi pháp, không có cơ sở trong luật pháp quốc tế và không được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho phép', người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố.

Tuy nhiên, ngay cả trước khi kế hoạch được chính thức công bố, một số chuyên gia địa chính trị đã hoài nghi về mức độ quyết liệt của Mỹ khi nhằm vào Trung Quốc.

Việc trừng phạt các ngân hàng hoặc tổ chức khác của Trung Quốc có thể khiến Bắc Kinh trả đũa, đe dọa thỏa thuận đình chiến thương mại mà hai siêu cường đạt được hồi năm ngoái sau một cuộc chiến thuế quan đầy biến động. Động thái này cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn khoáng sản thiết yếu dồi dào của Trung Quốc.

'Mỹ đang ngày càng rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan trong quan hệ với Trung Quốc và Iran. Tôi không chắc Washington có thể dễ dàng giải quyết những mâu thuẫn giữa hàng loạt thách thức đối ngoại đang phải đối mặt', ông Scott Kennedy, chuyên gia về kinh tế và doanh nghiệp Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định với CNBC.

Ông Taiyi Sun, Phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Christopher Newport, cho rằng tình thế hiện nay tạo ra nghịch lý đối với Mỹ.

'Biện pháp càng mạnh tay, Mỹ càng gặp rắc rối với Trung Quốc. Nền kinh tế có khả năng gây sức ép lớn nhất đối với Tehran cũng chính là bên mà Washington khó có thể để quan hệ xấu đi trước hội nghị thượng đỉnh tháng 9', ông Sun viết trong một bài phân tích cho Viện Hòa bình Toda hồi tháng 8.

Khi công bố kế hoạch trừng phạt, ông Bessent khẳng định Trung Quốc sẽ không được miễn trừ và tuyên bố 'không ai nằm ngoài tầm với của các lệnh trừng phạt Mỹ'.

Tuy nhiên, ông Sun cho rằng Chính phủ Mỹ sẽ không thực thi chính sách quyết liệt như những gì đã tuyên bố. Theo ông, 'Chiến dịch Cô lập Kinh tế' là cách ông Trump tạm thời thoát khỏi thế khó liên quan đến Iran trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ.

Khi được hỏi vì sao Mỹ cho các nước thời hạn tuân thủ thay vì áp lệnh trừng phạt ngay trong ngày công bố kế hoạch, ông Bessent trả lời: 'Tại sao tôi lại muốn gây xáo trộn hệ thống tài chính toàn cầu?'.

Theo ông Sun, phát biểu này cho thấy Bộ trưởng Tài chính Mỹ hiểu rõ rằng việc thực thi đầy đủ kế hoạch có thể khiến hệ thống tài chính toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Vì vậy, chính quyền ông Trump nhiều khả năng muốn giải quyết vấn đề với Trung Quốc thông qua các cuộc đàm phán kín.

'Vấn đề Iran có thể được đề cập, nhưng tôi cho rằng nó chỉ chiếm một phần nhỏ trong cuộc hội đàm. Bộ Tài chính Mỹ sẽ không áp dụng biện pháp mạnh đối với một ngân hàng Trung Quốc ngay trước cuộc gặp thượng đỉnh', ông Craig Singleton, Giám đốc cấp cao phụ trách Trung Quốc tại Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (FDD), nói với CNBC.

SỨC ÉP TỪ CUỘC BẦU CỬ GIỮA KỲ

Sự thận trọng của Washington với Bắc Kinh cũng phù hợp với những khó khăn chính trị trong nước mà chính quyền ông Trump đang đối mặt. Chi phí sinh hoạt cao kéo dài đã trở thành một trong những vấn đề hàng đầu trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ tại Mỹ.

Theo dự kiến, ông Tập sẽ tới Washington chưa đầy 6 tuần trước ngày bầu cử. Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Trump tiếp tục sụt giảm, trong khi Đảng Dân chủ ngày càng có khả năng giành lại quyền kiểm soát ít nhất một viện của Quốc hội.

Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, thuế quan trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc đã giảm so với năm ngoái, nhưng vẫn ở mức cao 36,5% tính đến tháng 7.

Ông Trump lâu nay phủ nhận việc thuế quan làm tăng giá hàng hóa đối với người dân Mỹ. Trên thực tế, đây là khoản thuế mà các nhà nhập khẩu Mỹ phải trả khi mua hàng hóa từ nước ngoài.

Tuy nhiên, vào cuối tháng 8, ông Trump dường như đã gián tiếp thừa nhận tác động của thuế quan khi tìm cách hạ giá thịt bò bằng cách cho phép nhập khẩu miễn thuế quan cho 300.000 tấn thịt bò phục vụ sản xuất thịt bò xay.

Sau cuộc gặp thượng đỉnh tại Bắc Kinh hồi tháng 5, Mỹ và Trung Quốc đều bày tỏ mong muốn xây dựng quan hệ 'mang tính xây dựng' và duy trì 'ổn định chiến lược'. Theo ông Singleton, một số cam kết đạt được tại cuộc gặp này vẫn chưa hoàn tất, trong đó có thỏa thuận mua máy bay Boeing và đề xuất thành lập Hội đồng Thương mại.

'Dường như cả hai bên đều không tin rằng ngoại giao cấp lãnh đạo có thể làm thay đổi chiến lược cốt lõi của phía còn lại', ông Singleton nói.