Chuyển tiền tự động bằng AI: Kiểm soát giao dịch rủi ro mức 100 triệu đồng

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) vừa ban hành Thông tư số 53/2026/TT-NHNN (Thông tư 53) quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai đối với việc ứng dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành ngân hàng.

Hiện nay, AI được ứng dụng trong nhiều nghiệp vụ ngân hàng như: chấm điểm tín dụng, thẩm định cho vay, phát hiện gian lận thanh toán, tư vấn tự động và định danh khách hàng bằng phương thức điện tử (eKYC).

Nhưng việc ứng dụng công nghệ này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về an ninh mạng, an toàn dữ liệu, độ chính xác của mô hình, sự phụ thuộc vào nhà cung cấp công nghệ và các đối tác liên quan.

Do đó, Thông tư 53 cụ thể hóa các quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo và các văn bản hướng dẫn liên quan, đồng thời thiết lập khuôn khổ quản lý thống nhất đối với việc ứng dụng AI trong hoạt động ngân hàng. Yêu cầu quản lý được xây dựng dựa trên mức độ rủi ro và phạm vi tác động của từng hệ thống AI.

Thông tư 53 đặt ra hàng loạt yêu cầu liên quan trực tiếp đến quyền lợi khách hàng, từ việc phải thông báo khi khách hàng đang tương tác với AI, giải thích các quyết định tự động, cho phép con người rà soát khi có khiếu nại, đến kiểm soát chặt các giao dịch thanh toán và quyết định cấp tín dụng do AI thực hiện.

Thông tư này áp dụng đối với các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, công ty thông tin tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ tiền di động cùng một số đơn vị khác trong ngành ngân hàng. Phạm vi điều chỉnh bao gồm việc sử dụng AI trong hoạt động ngân hàng, trung gian thanh toán, thông tin tín dụng và Mobile Money.

Thông tư 53 quy định, việc phân loại hệ thống AI nhằm xác định mức độ rủi ro và thiết lập cơ chế giám sát, can thiệp phù hợp. Các hệ thống phải bảo đảm cơ chế giám sát của con người, trong đó AI không thay thế trách nhiệm và thẩm quyền của con người trong hoạt động ngân hàng.

Đối với hệ thống AI có rủi ro cao trong lĩnh vực ngân hàng theo Quyết định số 33/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Thông tư 53 quy định cụ thể một số trường hợp.

Theo Điều 5 Thông tư 53, trường hợp triển khai hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán, đơn vị phải triển khai đáp ứng các yêu cầu là tổng giá trị giao dịch do hệ thống AI tự động thực hiện trong một ngày của một khách hàng không vượt quá hạn mức theo quy định nội bộ của đơn vị, nhưng không vượt quá 100 triệu đồng đối với khách hàng cá nhân, không vượt quá 500 triệu đồng đối với khách hàng tổ chức.

Trong khi đó, Điều 4 Thông tư 53 về phân loại hệ thống AI theo mức độ rủi ro nêu rõ, hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán được xác định là có rủi ro cao nếu có thực hiện tối thiểu một trong các loại giao dịch sau.

Một là, giao dịch thanh toán của khách hàng cá nhân có giá trị lớn hơn 10 triệu đồng, hoặc có tổng giá trị giao dịch trong một ngày đối với một khách hàng do hệ thống AI tự động thực hiện lớn hơn 20 triệu đồng.

Hai là, giao dịch thanh toán của khách hàng tổ chức có giá trị lớn hơn 50 triệu đồng, hoặc có tổng giá trị giao dịch trong một ngày đối với một khách hàng do hệ thống AI tự động thực hiện lớn hơn 100 triệu đồng.

'Đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo tự động quyết định cấp tín dụng, được xác định là hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao nếu có xử lý khoản cấp tín dụng có giá trị từ 50 triệu đồng trở lên' - điểm b khoản 2 Điều 4 nêu rõ.

Thông tư 53 cũng quy định khung quản lý rủi ro đối với việc ứng dụng AI, trong đó có yêu cầu quản lý rủi ro và đánh giá tác động đối với hệ thống AI có rủi ro cao.

Hoạt động quản lý được thực hiện theo mô hình 3 tuyến bảo vệ quy định tại Điều 14, bao quát các rủi ro liên quan đến: mô hình, quản trị dữ liệu, rủi ro an ninh mạng, đạo đức, rủi ro từ bên thứ ba, chuỗi cung ứng...

Thông tư 53 có hiệu lực thi hành từ ngày 15/11/2026, trừ một số điều như: Điều 14 quy định về khung quản lý rủi ro đối với ứng dụng hệ thống AI có hiệu lực từ ngày 1/1/2027; Điều 21 yêu cầu nguồn nhân lực triển khai, quản lý hệ thống AI có hiệu lực từ ngày 1/9/2027, ngoại trừ trường hợp đơn vị có hệ thống AI có rủi ro cao...

Các hệ thống AI đã được đưa vào vận hành trước ngày Thông tư 53 có hiệu lực phải hoàn thành việc đáp ứng các yêu cầu về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai từ ngày 1/3/2027.