Vai trò nhà nước trong bối cảnh kinh tế mới
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động sâu rộng sau đại dịch Covid-19, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn gia tăng và chuỗi cung ứng tiếp tục tái cấu trúc, nhiều quốc gia đang phải xem xét lại vai trò của nhà nước trong nền kinh tế. Thách thức không chỉ là quản lý hành chính hay ổn định vĩ mô, mà còn là làm thế nào để nhà nước có thể dẫn dắt các nguồn lực chiến lược, bảo đảm tự chủ kinh tế nhưng vẫn duy trì kỷ luật thị trường.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 79-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành ngày 6/1/2026 nhằm định hướng lại vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Thời điểm ban hành nghị quyết cũng trùng với giai đoạn kinh tế Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực. Năm 2025, GDP tăng khoảng 8,02%, quy mô nền kinh tế đạt hơn 514 tỷ USD, trong khi dòng vốn FDI tiếp tục duy trì ở mức cao, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào triển vọng dài hạn của Việt Nam.
 |
Tuy nhiên, khi quy mô nền kinh tế ngày càng lớn, câu chuyện tăng trưởng không còn chỉ nằm ở việc mở rộng sản xuất hay thu hút đầu tư, mà ngày càng phụ thuộc vào hiệu quả phân bổ vốn. Một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh trong giai đoạn đầu nhờ mở rộng đầu tư, nhưng để duy trì tăng trưởng bền vững, yếu tố quyết định là chi phí vốn và năng suất sử dụng vốn.
Ở đây, thị trường vốn - bao gồm thị trường cổ phiếu, trái phiếu và các định chế đầu tư - trở thành yếu tố then chốt. Khi thị trường vốn hoạt động hiệu quả, tiết kiệm của xã hội có thể được chuyển hóa thành nguồn vốn dài hạn cho các dự án có năng suất cao.
Trong nhiều năm, kinh tế nhà nước được xác định là thành phần 'chủ đạo' của nền kinh tế. Tuy nhiên, nội hàm của khái niệm này thường được hiểu theo nghĩa nắm giữ nguồn lực, hơn là thiết lập chuẩn mực về hiệu quả và quản trị.
Nghị quyết 79 vì vậy có thể được xem như một bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển: từ 'quy mô nguồn lực' sang chuẩn mực hiệu quả và năng lực dẫn dắt thị trường.
Nghị quyết 79 và cách tiếp cận mới về kinh tế nhà nước
Một điểm đáng chú ý của Nghị quyết 79 là cách tiếp cận rộng hơn về kinh tế nhà nước. Khái niệm này không chỉ giới hạn ở doanh nghiệp nhà nước, mà bao gồm toàn bộ nguồn lực chiến lược do Nhà nước nắm giữ hoặc chi phối, từ đất đai, tài nguyên, hạ tầng quốc gia đến vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các quỹ tài chính.
Quan trọng hơn, nghị quyết nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng các nguồn lực này theo nguyên tắc thị trường, đồng thời tái định vị vai trò của kinh tế nhà nước từ chỗ chủ yếu bảo đảm ổn định vĩ mô sang kiến tạo và dẫn dắt phát triển.
Khi chuẩn mực quản trị và minh bạch được nâng lên, các doanh nghiệp nhà nước có thể trở thành những tổ chức phát hành và đầu tư quan trọng trên thị trường vốn, góp phần thiết lập các chuẩn mực về quản trị, minh bạch và kỷ luật tài chính.
Thị trường vốn: quy mô tăng nhanh
Trong nhiều năm, thị trường vốn Việt Nam thường được đánh giá là còn nhỏ so với các nền kinh tế trong khu vực, nhưng các số liệu gần đây cho thấy, quy mô thị trường đang tăng nhanh và còn nhiều dư địa phát triển.
Đến cuối năm 2025, quy mô thị trường trái phiếu đạt khoảng 3,93 triệu tỷ đồng (30,7% GDP), trong khi vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt gần 10 triệu tỷ đồng (khoảng 78% GDP). Ở thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quá trình phục hồi cũng đang diễn ra rõ rệt; riêng năm 2025, tổng giá trị phát hành đạt khoảng 575.000 tỷ đồng, tăng hơn 11% so với năm 2024.
Những con số này cho thấy, thị trường vốn Việt Nam đang từng bước mở rộng, nhưng so với nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng, chuyển đổi năng lượng, đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất trong giai đoạn tới, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn.
Điều đó cũng đồng nghĩa nền kinh tế cần thêm các kênh huy động và phân bổ vốn hiệu quả hơn, đặc biệt thông qua các định chế tài chính và tổ chức đầu tư chuyên nghiệp có khả năng đưa dòng vốn dài hạn vào các dự án phát triển.
Chuyển giao vốn nhà nước cho tổ chức chuyên nghiệp
Một điểm nhấn trong quá trình triển khai Nghị quyết 79 là định hướng chuyển giao vốn nhà nước cho các tổ chức quản lý vốn chuyên nghiệp.
Trong các tham luận tại hội nghị triển khai nghị quyết, giải pháp được nhấn mạnh là tập trung chuyển giao vốn nhà nước sang các tổ chức có chuyên môn quản lý vốn nhằm tối ưu hóa giá trị tài sản công và giảm thiểu nguy cơ thất thoát.
Về bản chất, đây là thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận quản lý vốn công. Thay vì phân tán nguồn lực qua nhiều đầu mối hành chính, vốn nhà nước có thể được quản lý theo nguyên tắc danh mục đầu tư, với các tiêu chí rõ ràng về hiệu quả, rủi ro và minh bạch.
Trên thế giới, mô hình này đã được áp dụng ở nhiều quốc gia. Một ví dụ điển hình là Temasek Holdings của Singapore - công ty đầu tư thuộc sở hữu nhà nước nhưng hoạt động theo nguyên tắc thị trường và quản trị doanh nghiệp hiện đại. Temasek quản lý các tài sản doanh nghiệp của chính phủ và đầu tư dài hạn như một nhà đầu tư chuyên nghiệp, giúp tách biệt rõ ràng giữa vai trò quản lý nhà nước và vai trò đầu tư tài chính, đồng thời tạo ra kỷ luật thị trường trong việc sử dụng vốn công.
Khi chuẩn mực quản trị và minh bạch được nâng lên, mức chiết khấu rủi ro mà nhà đầu tư áp lên tài sản Việt Nam có thể giảm xuống, qua đó giúp thị trường vốn trở thành kênh huy động vốn dài hạn hiệu quả hơn cho nền kinh tế.
Indonesia gần đây đã thành lập một quỹ đầu tư quốc gia với cấu trúc tương tự nhằm quản lý vốn của các doanh nghiệp nhà nước và tái đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược.
Xu hướng này phản ánh một nhận thức chung: trong nền kinh tế hiện đại, quản lý vốn nhà nước hiệu quả đòi hỏi năng lực tài chính chuyên nghiệp, chứ không chỉ dựa vào cơ chế hành chính.
Nếu định hướng chuyển giao vốn cho các tổ chức chuyên nghiệp được triển khai hiệu quả tại Việt Nam, thị trường vốn có thể hưởng lợi theo nhiều cách. Trước hết, việc quản lý vốn theo nguyên tắc đầu tư chuyên nghiệp sẽ nâng cao hiệu quả phân bổ vốn của nền kinh tế. Thứ hai, nó có thể tạo ra các nhà đầu tư tổ chức quy mô lớn, đóng vai trò ổn định thị trường và cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các dự án chiến lược.
Định chế tài chính và vai trò dẫn vốn dài hạn
Một điểm đáng chú ý trong quá trình triển khai Nghị quyết 79 là định hướng tăng cường vai trò của các tổ chức tài chính và quản lý vốn chuyên nghiệp trong việc phân bổ nguồn lực của nền kinh tế.
Khi các dòng vốn - đặc biệt là vốn nhà nước và vốn của các doanh nghiệp lớn - được quản lý thông qua các tổ chức có chuyên môn đầu tư và quản trị rủi ro, khả năng phân bổ vốn hiệu quả và dài hạn sẽ được cải thiện đáng kể.
Điều này mở ra cơ hội quan trọng cho thị trường vốn. Các tổ chức quản lý quỹ, định chế đầu tư và trung gian tài chính chuyên nghiệp có thể đóng vai trò cầu nối giữa nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế với các dự án đầu tư dài hạn. Với quy trình thẩm định, quản trị rủi ro và giám sát minh bạch, các tổ chức đó có thể nâng cao chất lượng dòng vốn, đồng thời tạo thêm lựa chọn đầu tư cho nhà đầu tư tổ chức và cá nhân.
Từ góc độ chính sách, để khai thác hiệu quả cơ hội này, cần có khung hướng dẫn và cơ chế rõ ràng cho việc ủy thác và quản lý vốn thông qua các tổ chức chuyên nghiệp. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp và tổ chức nắm giữ vốn có cơ sở pháp lý và niềm tin để ủy thác một phần nguồn lực cho các tổ chức quản lý vốn chuyên nghiệp. Song song với đó, bản thân các tổ chức tài chính cũng cần nâng cao năng lực chuyên môn, chuẩn hóa hệ thống quản trị rủi ro và minh bạch thông tin để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Chuẩn mực quản trị và cơ hội giảm chi phí vốn
Xét tổng thể, Nghị quyết 79 không chỉ là định hướng phát triển kinh tế nhà nước, mà còn mở ra cơ hội nâng chuẩn quản trị và tái cấu trúc cách thức phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế. Khi minh bạch thông tin, chuẩn mực quản trị và cơ chế quản lý vốn công được cải thiện, mức chiết khấu rủi ro mà nhà đầu tư áp lên tài sản Việt Nam có thể giảm xuống, qua đó góp phần hạ chi phí vốn và mở rộng khả năng huy động vốn dài hạn cho các dự án phát triển.
Trong tầm nhìn đến năm 2030, nghị quyết đặt mục tiêu xây dựng hệ thống doanh nghiệp nhà nước có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu, với kỳ vọng có 50 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và 1-3 doanh nghiệp lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.
Nếu các cải cách về quản trị, minh bạch và cơ chế quản lý vốn được triển khai nhất quán, Nghị quyết 79 có thể trở thành bước ngoặt quan trọng đối với thị trường vốn Việt Nam - nơi khu vực kinh tế nhà nước không chỉ giữ vai trò 'chủ đạo' về nguồn lực, mà còn thiết lập chuẩn mực và dẫn dắt kỷ luật thị trường trong toàn bộ hệ sinh thái doanh nghiệp.