Nhiều cổ phiếu giao dịch dưới giá IPO
Sau nhiều năm trầm lắng, hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) sôi động trở lại từ cuối năm 2025, với nhiều thương vụ lớn trong lĩnh vực chứng khoán, hạ tầng và nông nghiệp. Tuy nhiên, kết quả huy động vốn và hiệu quả đầu tư sau niêm yết đang cho thấy những khác biệt đáng kể.
Tại tọa đàm 'Từ IPO đến giá trị dài hạn' tổ chức tuần qua, bà Lê Thị Việt Nga, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, từ cuối năm 2025 đến nay, có 10 doanh nghiệp thực hiện IPO, huy động tổng cộng 60.900 tỷ đồng. Trong đó, 7 doanh nghiệp đã niêm yết và 3 doanh nghiệp đang làm thủ tục niêm yết.
Tổng giá trị IPO từ cuối năm 2025 đến nay cao gấp hơn 9 lần mức khoảng 6.500 tỷ đồng của cả giai đoạn 2021-2024.
Làn sóng IPO mới ghi nhận nhiều thương vụ trị giá hàng nghìn tỷ đồng, đặc biệt trong lĩnh vực chứng khoán. Một trong những thương vụ lớn nhất là đợt IPO của Công ty cổ phần Chứng khoán VPBank (VPBankS, mã VPX), kết thúc ngày 31/10/2025 với 375 triệu cổ phiếu được phân phối ở mức 33.900 đồng/cổ phiếu, thu về hơn 12.712 tỷ đồng.
Tuy nhiên, cổ phiếu VPX đóng cửa phiên 20/10/2026 ở mức 22.750 đồng/cổ phiếu, thấp hơn 32,9% so với giá IPO. Như vậy, khoản đầu tư 100 triệu đồng ở giá IPO hiện chỉ còn giá trị khoảng 67,1 triệu đồng, chưa tính các quyền phát sinh và phí giao dịch.
Diễn biến tương tự xuất hiện ở một số công ty chứng khoán khác IPO vào cuối năm 2025. Cổ phiếu VCK của Công ty cổ phần Chứng khoán VPS được chào bán với giá 60.000 đồng/cổ phiếu. Sau đợt phát hành cổ phiếu thưởng tỷ lệ 60% vào tháng 3/2026, giá IPO điều chỉnh tương ứng còn 37.500 đồng/cổ phiếu. Đóng cửa phiên 20/10/2026, thị giá VCK ở mức 27.800 đồng/cổ phiếu, thấp hơn khoảng 25,9% so với giá IPO đã điều chỉnh. Như vậy, nhà đầu tư mua cổ phiếu từ đợt IPO và nắm giữ đến thời điểm này đang ghi nhận mức lỗ gần 26%.
Trong nhóm doanh nghiệp IPO năm 2026, Công ty Chứng khoán LPBank (LPBS, mã LPS) chào bán gần 141,9 triệu cổ phiếu với giá 30.000 đồng/cổ phiếu, huy động khoảng 4.256 tỷ đồng. Đến ngày 20/10, thị giá LPS còn 17.200 đồng/cổ phiếu, thấp hơn 42,6% so với giá chào bán.
Với Công ty cổ phần Hạ tầng GELEX (mã GEL), đợt đấu giá 100 triệu cổ phiếu có giá khởi điểm 28.000 đồng/cổ phiếu, giá trúng bình quân đạt 28.820 đồng/cổ phiếu, tương ứng tổng giá trị khoảng 2.882 tỷ đồng. Đóng cửa phiên 20/10, GEL ở mức 27.250 đồng/cổ phiếu, thấp hơn 5,4% so với giá trúng bình quân.
Trước đợt đấu giá, BVSC từng đưa ra mức giá kỳ vọng 32.000 đồng/cổ phiếu đối với Hạ tầng GELEX, cao hơn 14,3% so với giá khởi điểm. Trong báo cáo tháng 12/2025, công ty chứng khoán này đánh giá triển vọng doanh nghiệp dựa trên quỹ đất khu công nghiệp, bất động sản thương mại và khả năng cải thiện hiệu quả hoạt động sau tái cấu trúc.
Tại Công ty cổ phần Phát triển Nông nghiệp Hòa Phát (mã HPA), đợt IPO 30 triệu cổ phiếu với giá 41.900 đồng/cổ phiếu giúp doanh nghiệp huy động khoảng 1.257 tỷ đồng. Tuy nhiên, cổ phiếu HPA đóng cửa phiên 20/10/2026 ở mức 27.350 đồng/cổ phiếu, giảm 34,7% so với giá chào bán.
HPA đã chi trả cổ tức tiền mặt với tỷ lệ 21% (tương đương 2.100 đồng/cổ phiếu) vào ngày 3/6/2026, theo đó, nhà đầu tư vẫn đang chịu mức lỗ khoảng 29,7% so với vốn ban đầu.
Với nhà đầu tư tiếp tục nắm giữ cổ phiếu sau IPO, mức giảm thị giá đồng nghĩa giá trị danh mục bị thu hẹp, dù khoản lỗ chỉ được hiện thực hóa khi bán cổ phiếu.
Giá cổ phiếu giảm không đồng nghĩa doanh nghiệp thất bại trong huy động vốn. Với doanh nghiệp, IPO có thể đã hoàn thành mục tiêu tăng vốn và bổ sung nguồn lực kinh doanh. Trong khi đó, hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào giá mua, triển vọng lợi nhuận và mức định giá thị trường chấp nhận sau niêm yết.
Sự khác biệt này đặt ra yêu cầu xác định giá IPO sao cho vừa đáp ứng nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp, vừa tạo dư địa sinh lời hợp lý cho nhà đầu tư.
Giá IPO cao chưa chắc là thương vụ thành công
Diễn biến giảm giá của nhiều cổ phiếu sau IPO làm nổi bật vấn đề định giá tại thời điểm phát hành và khả năng tạo giá trị cho cổ đông trong dài hạn.
Ông Đặng Trần Phục, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần AzFin Việt Nam cho biết, theo thống kê của AzFin, hơn 80% số thương vụ IPO được khảo sát ghi nhận phần lớn nhà đầu tư thua lỗ sau một năm niêm yết.
Theo đó, việc doanh nghiệp phân phối hết cổ phiếu chào bán chưa đủ để khẳng định thương vụ IPO thành công. Kết quả cần được nhìn nhận từ cả hai phía: doanh nghiệp huy động vốn và nhà đầu tư bỏ tiền mua cổ phiếu.
'Một doanh nghiệp tốt chưa chắc đã là một cổ phiếu tốt', ông Phục nhấn mạnh.
Theo ông Phục, một cổ phiếu hấp dẫn phải hội tụ hai yếu tố: chất lượng doanh nghiệp và mức định giá hợp lý. Nhà đầu tư cũng nên xác định biên an toàn, chẳng hạn mua cổ phiếu với mức giá thấp hơn khoảng 20% so với giá trị được định giá.
Chuyên gia này cũng chỉ ra sự khác biệt về lợi ích giữa doanh nghiệp phát hành và người mua cổ phiếu. Doanh nghiệp muốn bán cổ phiếu ở mức giá cao để huy động nhiều vốn, trong khi nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội sở hữu doanh nghiệp tốt với giá hợp lý. Để hài hòa lợi ích, doanh nghiệp cần coi IPO là điểm khởi đầu cho quá trình phát triển trên thị trường vốn, thay vì đích đến của hoạt động huy động vốn.
Bên cạnh đó, kế hoạch kinh doanh, dự báo tăng trưởng và chiến lược trong bản cáo bạch cần được xây dựng thận trọng, có tính khả thi. Doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực quan hệ cổ đông, công bố thông tin và duy trì sự đồng hành của nhà đầu tư sau khi trở thành công ty đại chúng.
Ở góc độ nhà đầu tư tổ chức, ông Nguyễn Nghĩa Tuấn, Phó tổng giám đốc Công ty Quản lý quỹ SSI (SSIAM) cho biết, các quỹ đầu tư thường có tầm nhìn dài hạn, không chỉ quan tâm đến diễn biến giá trong những phiên đầu tiên sau IPO. Khi xem xét cơ hội đầu tư, SSIAM đánh giá các yếu tố nội tại như mức định giá, định hướng phát triển, tiềm năng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh bền vững. Theo ông Tuấn, không có công thức chung để xác định 'giá tốt'; mức giá phù hợp phải được xem xét theo đặc điểm của từng doanh nghiệp và ngành nghề.
Ngoài yếu tố cơ bản, diễn biến thị trường cũng ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư. Vì vậy, quá trình lựa chọn cơ hội IPO cần bắt đầu từ đánh giá kinh tế vĩ mô, triển vọng ngành đến năng lực nội tại của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh nhiều cổ phiếu giao dịch dưới giá IPO, ông Đặng Trần Phục khuyến nghị, nhà đầu tư nên đánh giá lại mức định giá. Nhà đầu tư có thể tham khảo báo cáo phân tích của các công ty chứng khoán, đồng thời so sánh P/E, P/B, P/S với các doanh nghiệp tương đồng để quyết định nắm giữ hay bán cổ phiếu.
Về triển vọng thị trường, ông Huỳnh Anh Huy, Giám đốc Phân tích ngành, Công ty Chứng khoán KAFI nhận định, làn sóng IPO thời gian tới khó sôi động như giai đoạn cuối quý III và quý IV/2025.
Theo ông Huy, thanh khoản thị trường hiện thấp hơn đáng kể so với cuối năm 2025, hạn chế lượng vốn có thể tham gia các đợt chào bán mới. Bên cạnh đó, việc một số cổ phiếu giảm mạnh sau niêm yết khiến nhà đầu tư thận trọng hơn với khả năng sinh lời từ IPO.
Dù vậy, thị trường đang có sự phân hóa. Bên cạnh những thương vụ chưa đạt kỳ vọng, một số doanh nghiệp vẫn ghi nhận lợi nhuận tăng 30-40% sau khi huy động thêm vốn và mở rộng hoạt động. Những doanh nghiệp có nền tảng kinh doanh tốt, thông tin minh bạch vẫn có cơ hội thu hút vốn phục vụ tăng trưởng.
Để nâng cao hiệu quả IPO, ông Huy cho rằng, doanh nghiệp cần chú trọng minh bạch tài chính, quản trị, mô hình kinh doanh và kế hoạch sử dụng vốn. Sau phát hành, doanh nghiệp cần công bố việc phân bổ vốn, đối chiếu kết quả thực hiện với cam kết ban đầu và lượng hóa hiệu quả thông qua các chỉ tiêu như doanh thu, lợi nhuận, ROE và ROA.
'Quan trọng hơn, việc thực hiện cam kết cần được duy trì trong dài hạn', ông Huy nhấn mạnh.
Quy mô huy động lớn mới phản ánh khả năng tiếp cận thị trường vốn, chưa đủ để khẳng định thành công của một thương vụ IPO. Về dài hạn, chất lượng doanh nghiệp, mức định giá phát hành và hiệu quả sử dụng vốn mới quyết định khả năng tạo giá trị cho cổ đông.