Tin tức thị trường

'Cứ điểm' gần 1 tỷ USD của JA Solar tại Việt Nam đối mặt mối nguy mới từ Mỹ

Vietnamfinance
· 02/10/2026

First Solar, một trong những nhà sản xuất pin năng lượng mặt trời lớn của Mỹ, ngày 28/9 đã nộp đơn lên Tòa án Liên bang khu vực Delaware, khởi kiện JA Solar Technology cùng một loạt pháp nhân liên quan với cáo buộc xâm phạm bằng sáng chế.

Danh sách bị đơn không chỉ có công ty mẹ JA Solar Technology tại Trung Quốc mà còn bao gồm JA Solar International, JA Solar Industrial, American Panel Solutions và đặc biệt là JA Solar Vietnam Co., Ltd. Hồ sơ tòa án cho thấy tranh chấp liên quan đến bằng sáng chế số 9,130,074 của First Solar, với nguyên nhân khởi kiện được xác định là xâm phạm bằng sáng chế theo luật Mỹ.

Công nghệ nằm ở tâm điểm tranh chấp là TOPCon – viết tắt của Tunnel Oxide Passivated Contact – một trong những nền tảng tế bào quang điện silicon hiệu suất cao đang được sử dụng phổ biến trong ngành pin mặt trời.

First Solar cáo buộc JA Solar đã sử dụng quy trình thuộc phạm vi bảo hộ của bằng sáng chế này để sản xuất các tế bào và module năng lượng mặt trời, sau đó đưa sản phẩm vào thị trường Mỹ. JA Solar chưa bị tòa án kết luận xâm phạm bằng sáng chế và vụ việc mới đang ở giai đoạn đầu của quá trình tố tụng.

Cứ điểm 967 triệu USD của JA Solar tại Việt Nam

Sự xuất hiện của JA Solar Vietnam trong danh sách bị đơn khiến vụ kiện có mối liên hệ trực tiếp với hoạt động sản xuất của tập đoàn Trung Quốc tại Việt Nam.

Trong cuộc điều tra TOPCon do Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ khởi xướng hồi tháng 3/2026, JA Solar Vietnam được xác định có địa chỉ tại Lô G, Khu công nghiệp Quang Châu, Việt Yên, Bắc Giang, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh sau sắp xếp đơn vị hành chính. Đây cũng chính là pháp nhân được First Solar đưa vào vụ kiện mới tại Delaware.

JA Solar bắt đầu đầu tư tại địa phương từ năm 2016. Theo UBND tỉnh Bắc Ninh, đến đầu năm 2026, tập đoàn này có 3 dự án tại KCN Quang Châu và KCN Việt Hàn, gồm JA Solar Việt Nam, dự án công nghệ tế bào quang điện JA Solar PV Việt Nam và dự án sản xuất thanh silic, tấm silic cùng tế bào quang điện hiệu suất cao. Tổng diện tích các dự án gần 50 ha, tổng vốn đầu tư lên tới 967 triệu USD.

Việt Nam không đơn thuần là điểm lắp ráp cuối cùng trong chuỗi cung ứng của JA Solar. Tập đoàn đã xây dựng tại đây nhiều mắt xích từ vật liệu silicon, wafer, tế bào quang điện đến module, biến khu vực Bắc Giang – Bắc Ninh thành một trong những cứ điểm sản xuất quan trọng bên ngoài Trung Quốc.

Tuy nhiên, cần phân biệt JA Solar Vietnam – pháp nhân hiện bị First Solar khởi kiện – với JA Solar PV Vietnam, một pháp nhân khác trong cùng hệ sinh thái. Theo UBND tỉnh Bắc Ninh, dự án công nghệ tế bào quang điện của JA Solar đã phải ngừng sản xuất từ tháng 10/2024 do tác động của chính sách thuế của Mỹ đối với sản phẩm tế bào quang điện. Đầu năm 2026, tập đoàn đề xuất khôi phục hoạt động dự án này, trong đó định hướng tiêu thụ sản phẩm được chuyển nhiều hơn sang khu vực Đông Nam Á.

Từ thuế quan đến bằng sáng chế

First Solar không phải là cái tên xa lạ đối với JA Solar Việt Nam.

Tháng 4/2024, American Alliance for Solar Manufacturing Trade Committee nộp đơn yêu cầu Mỹ điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với tế bào quang điện nhập khẩu từ Việt Nam, Campuchia, Malaysia và Thái Lan. Ba thành viên của liên minh này gồm First Solar, Hanwha Q CELLS USA và Mission Solar Energy.

Sau quá trình điều tra kéo dài khoảng một năm, Bộ Thương mại Mỹ tháng 4/2025 đưa ra kết luận cuối cùng. Đối với JA Solar tại Việt Nam, biên độ bán phá giá được xác định ở mức 58,07%, trong khi mức tiền ký quỹ sau điều chỉnh trợ cấp là 52,54%.

Về điều tra chống trợ cấp, ba pháp nhân JA Solar Vietnam Company Limited, JA Solar PV Vietnam Company Limited và JA Solar NE Vietnam Company Limited chịu mức thuế suất trợ cấp cuối cùng 68,15%. Bộ Thương mại Mỹ trước đó cũng xác định JA Solar PV Vietnam và JA Solar NE Vietnam là các doanh nghiệp có quan hệ sở hữu với JA Solar Vietnam.

Chỉ trong hơn hai năm, chuỗi sản xuất của JA Solar tại Việt Nam đã phải đối mặt với hai loại rủi ro hoàn toàn khác nhau tại thị trường Mỹ. Một bên là thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp, đánh trực tiếp vào khả năng cạnh tranh về giá. Bên còn lại là tranh chấp sở hữu trí tuệ, có thể ảnh hưởng đến quyền nhập khẩu hoặc kinh doanh những sản phẩm sử dụng công nghệ bị xác định vi phạm.

Câu chuyện pháp lý vẫn chưa dừng lại. Tháng 6/2026, JA Solar Vietnam, JA Solar PV Vietnam và JA Solar USA đã khởi kiện Chính phủ Mỹ tại Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ, liên quan đến các quyết định trong vụ điều tra thương mại nói trên. Hồ sơ vụ án cho thấy American Alliance for Solar Manufacturing tham gia với tư cách bên can thiệp.

First Solar cũng có sự hiện diện lớn tại Việt Nam. Doanh nghiệp Mỹ đang vận hành cơ sở sản xuất tại KCN Đông Nam, TP.HCM, với công suất danh nghĩa khoảng 2,8 GW/năm. Khác với JA Solar và phần lớn các nhà sản xuất châu Á sử dụng silicon tinh thể, First Solar tập trung vào công nghệ màng mỏng cadmium telluride.

Vụ kiện mới không đơn giản là cuộc đối đầu giữa một hãng pin mặt trời Mỹ và một tập đoàn Trung Quốc. Cả hai bên đều sở hữu những cứ điểm sản xuất lớn tại Việt Nam, trong khi thị trường Mỹ ngày càng sử dụng đồng thời nhiều công cụ, từ thuế phòng vệ thương mại đến quyền sở hữu trí tuệ, để tái định hình dòng chảy của chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời.