Cú sốc MSCI: Chứng khoán Indonesia chìm trong làn sóng bán tháo

Chứng khoán lao dốc, dòng vốn ngoại tiếp tục rút lui

Thị trường tài chính Indonesia chịu áp lực bán mạnh trong phiên giao dịch ngày 19/10, sau khi MSCI, tổ chức cung cấp các bộ chỉ số chứng khoán toàn cầu, thông báo đang xem xét chuyển Indonesia từ nhóm thị trường mới nổi sang nhóm thị trường độc lập. Động thái này làm gia tăng lo ngại về khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế của nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.

Theo Reuters, chỉ số chứng khoán chuẩn Jakarta Composite Index giảm hơn 5% trong phiên 19/10, xuống mức thấp nhất trong 6 năm. Trước đó, chỉ số này đã mất 11,6% trong phiên 16/10, ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong một ngày kể từ năm 1998. Đà lao dốc trong hai phiên liên tiếp khiến thị trường Indonesia trở thành một trong những thị trường chứng khoán có diễn biến kém nhất thế giới trong năm 2026.

Trước tốc độ giảm mạnh của thị trường, Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia đã giảm một nửa biên độ giảm giá tối đa trong ngày, từ 14% xuống 7%, nhằm hạn chế đà bán tháo. Tuy nhiên, biện pháp này chưa giải quyết được những lo ngại cốt lõi của giới đầu tư liên quan đến tính minh bạch và khả năng giao dịch của thị trường.

Sức ép cũng lan sang thị trường tiền tệ và trái phiếu. Đồng rupiah giảm xuống mức 18.040 rupiah đổi 1 USD trong ngày 19/10, tiến gần mức thấp kỷ lục 18.190 rupiah/USD được ghi nhận hồi tháng 6. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu chính phủ Indonesia kỳ hạn 10 năm tăng lên 7,4%, từ mức 7,169% vào cuối tuần trước. Lợi suất tăng phản ánh áp lực giảm giá đối với trái phiếu, khi nhà đầu tư yêu cầu mức sinh lời cao hơn để nắm giữ tài sản.

Theo Reuters, Tổng giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia Jeffrey Hendrik cho biết thông báo của MSCI nằm ngoài dự đoán và đã gây ra tình trạng hoảng loạn trên thị trường. Lãnh đạo sở giao dịch dự kiến trao đổi với đại diện MSCI để làm rõ những quan ngại và tìm hướng xử lý.

Rủi ro không chỉ nằm ở hoạt động giao dịch cổ phiếu trong ngắn hạn. Theo chuyên gia Rain Lin của S&P Global Ratings, cảnh báo từ MSCI có thể khiến dòng vốn tiếp tục chảy ra khỏi Indonesia. Dù ông không cho rằng lượng vốn rút đi nhất thiết sẽ làm chi phí huy động vốn tăng mạnh, tác động đáng lo ngại hơn là niềm tin của nhà đầu tư suy giảm, kéo theo sức ép lên thị trường trái phiếu chính phủ và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Dữ liệu được Reuters dẫn ngày 19/10 cho thấy nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng khoảng 4,88 tỷ USD cổ phiếu Indonesia từ đầu năm đến nay. Nếu xu hướng này tiếp diễn, Indonesia có thể ghi nhận mức rút vốn ròng hằng năm lớn nhất trong ít nhất 16 năm.

Goldman Sachs ước tính nếu cổ phiếu Indonesia bị loại hoàn toàn khỏi các chỉ số MSCI, các quỹ đầu tư thụ động có thể rút khoảng 5,6 tỷ USD khỏi thị trường. Đây là những quỹ đầu tư xây dựng danh mục nhằm bám sát một chỉ số tham chiếu, do đó việc thay đổi phân loại thị trường có thể buộc họ điều chỉnh danh mục theo quy tắc đầu tư.

Ngoài ra, các quỹ đầu tư chủ động sử dụng những chỉ số MSCI làm chuẩn đang nắm giữ lượng tài sản liên quan trị giá hơn 8 tỷ USD. Tuy nhiên, quyết định bán ra của nhóm quỹ này phụ thuộc vào đánh giá và chiến lược riêng, không hoàn toàn bị chi phối bởi yêu cầu bám sát chỉ số.

Minh bạch sở hữu cổ phiếu trở thành phép thử đối với Indonesia

Theo MSCI, vấn đề của thị trường chứng khoán Indonesia không chỉ nằm ở biến động giá mà còn ở những hạn chế kéo dài về tính minh bạch trong cơ cấu sở hữu, tỷ lệ cổ phiếu có thể tự do giao dịch và dấu hiệu giao dịch phối hợp giữa các bên.

Hồi tháng 1/2026, MSCI đã nêu quan ngại về khả năng xác định chính xác tỷ lệ cổ phiếu thực sự có thể giao dịch trên thị trường cũng như cách phân loại chủ sở hữu cổ phiếu tại Indonesia. Những vấn đề này có thể khiến dữ liệu về lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng không phản ánh đầy đủ thực tế, ảnh hưởng đến việc xác định tỷ trọng của từng doanh nghiệp trong các chỉ số.

Indonesia sau đó công bố một số biện pháp cải cách, trong đó có tăng yêu cầu công bố thông tin về cổ đông và xây dựng lộ trình áp dụng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tối thiểu 15%. Tuy nhiên, MSCI cho rằng chưa có đủ bằng chứng cho thấy các biện pháp này được thực hiện nhất quán và tạo ra cải thiện đáng kể đối với hoạt động của thị trường.

Ngày 16/10, MSCI cho biết đang tham vấn về khả năng chuyển Indonesia sang nhóm thị trường độc lập, thay vì chỉ hạ xuống nhóm thị trường cận biên như những cảnh báo trước đó. Theo tổ chức này, việc chuyển sang nhóm thị trường cận biên cũng chưa phản ánh đầy đủ mức độ nghiêm trọng của những vấn đề đang tồn tại.

Nếu được thông qua, quyết định này sẽ khiến Indonesia không còn được xếp trong nhóm thị trường mới nổi của MSCI. Điều đó có thể làm giảm mức độ hiện diện của cổ phiếu Indonesia trong danh mục của các quỹ đầu tư quốc tế, đồng thời khiến thị trường khó thu hút dòng vốn mới.

Ngày 16/10, Cơ quan Dịch vụ Tài chính Indonesia (OJK) công bố các biện pháp xử phạt những đối tượng có liên quan đến hành vi bị cáo buộc thao túng giao dịch cổ phiếu của ba doanh nghiệp. Tổng số tiền phạt lên tới 2,1 nghìn tỷ rupiah, tương đương khoảng 116,4 triệu USD.

Sức ép đối với chính phủ Tổng thống Prabowo Subianto càng lớn khi các tổ chức xếp hạng tín nhiệm Moody's và Fitch trước đó đã hạ triển vọng tín nhiệm quốc gia của Indonesia xuống tiêu cực. Những lo ngại về chính sách tài khóa và tính độc lập của ngân hàng trung ương cũng ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư.

Theo Reuters, Tổng thống Prabowo dự kiến làm việc với các quan chức tài chính cấp cao, quỹ đầu tư quốc gia Danantara và Ủy ban Ổn định Hệ thống Tài chính Indonesia để thảo luận về tình hình kinh tế.

Diễn biến thị trường cũng xuất hiện ngay trước quyết định chính sách tiền tệ của Ngân hàng Indonesia trong tuần này. Dù giới phân tích phần lớn dự báo ngân hàng trung ương sẽ giữ nguyên lãi suất, một số ý kiến đã đề cập khả năng tăng lãi suất nhằm hạn chế áp lực bán trên thị trường trái phiếu và hỗ trợ đồng nội tệ.

Theo các chiến lược gia của Goldman Sachs, để tránh bị hạ phân loại, Indonesia cần chứng minh những cải cách đã công bố được triển khai nhất quán và thực sự cải thiện hoạt động của thị trường. Điều này đồng nghĩa cơ quan quản lý không chỉ cần ban hành thêm quy định mà còn phải nâng cao hiệu quả thực thi, cải thiện chất lượng công bố thông tin và bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số.

MSCI dự kiến tiến hành tham vấn về đề xuất phân loại lại Indonesia đến ngày 30/4/2027 và đưa ra quyết định cuối cùng chậm nhất vào ngày 30/6/2027. Khoảng thời gian này tạo cơ hội cho Indonesia thực hiện cải cách, nhưng đồng thời cũng kéo dài sự bất định đối với các nhà đầu tư.