Đại biểu Quốc hội đề xuất địa phương hưởng 50% tiền cấp quyền khai thác khoáng sản

Trách nhiệm quản lý lớn nhưng nguồn thu được hưởng thấp

Tham gia thảo luận về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị), cho biết đối chiếu các quy định trong dự thảo với thực tiễn tại địa phương, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ chỉ ra ba bất cập cần được xem xét, điều chỉnh.

Bất cập đầu tiên được đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề cập là trách nhiệm quản lý của địa phương đối với hoạt động khai thác khoáng sản rất lớn, trong khi tỷ lệ nguồn thu được hưởng còn thấp.

Theo điểm đ khoản 2 Điều 36 dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, tài nguyên nước do cơ quan có thẩm quyền của trung ương cấp phép được phân chia theo tỷ lệ ngân sách trung ương hưởng 70%, ngân sách địa phương hưởng 30%.

Như vậy, đối với các mỏ khoáng sản do cơ quan trung ương cấp phép, địa phương chỉ được hưởng 30% khoản thu tiền cấp quyền khai thác, dù phải thực hiện trách nhiệm quản lý và bảo vệ môi trường trên địa bàn.

Theo đại biểu, hoạt động khai thác khoáng sản tạo ra những tác động lâu dài đối với hạ tầng và môi trường tại địa phương. Tuy nhiên, nguồn lực được giữ lại để đầu tư cho chính những khu vực chịu tác động còn rất hạn chế.

Bất cập thứ hai, theo đại biểu Nguyễn Khánh Vũ, không chỉ nằm ở tỷ lệ phân chia nguồn thu thấp mà ngay cả phần ngân sách địa phương được hưởng cũng chưa thực sự làm tăng nguồn lực chi tiêu.

Cụ thể, theo khoản 1 và điểm a khoản 2 Điều 42 dự thảo Luật, số bổ sung cân đối được xác định trên cơ sở nhiệm vụ chi theo định mức và nguồn thu ngân sách địa phương được hưởng.

Từ hai bất cập trên, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ chỉ ra một nghịch lý: địa phương càng có nhiều mỏ do Bộ cấp phép thì trách nhiệm quản lý và chi phí khắc phục tác động từ hoạt động khai thác càng lớn, nhưng nguồn lực ngân sách lại không tăng tương ứng.

Mặc dù theo khoản 1 Điều 41 dự thảo Luật, HĐND tỉnh có thẩm quyền phân cấp nguồn thu cho cấp xã, song nguồn thu này đã nằm trong tổng cân đối ngân sách.

Vì vậy, nếu phân cấp thêm nguồn thu cho các xã có hoạt động khai thác khoáng sản thì địa phương phải giảm phần chi dành cho những nhiệm vụ khác. Trong khi đó, đối với các tỉnh còn khó khăn về ngân sách, nhu cầu chi vẫn rất lớn.

Theo đại biểu, điều này khiến quy định về điều tiết nguồn thu cho địa phương nơi có khoáng sản được khai thác tại Luật Địa chất và khoáng sản chưa có nguồn lực để thực hiện.

Đề cập đến giải trình của Ban soạn thảo, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho biết cơ quan soạn thảo đưa ra lý do cần bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và khả năng cân đối giữa các địa phương khi quy định tỷ lệ phân chia nguồn thu từ khai thác khoáng sản.

Tuy nhiên, đại biểu dẫn lại nội dung giải trình của Ban soạn thảo về khoản thu từ khu vực biển. Theo đó, cơ quan soạn thảo cho rằng việc để ngân sách địa phương hưởng 100% là phù hợp, bởi khoản thu gắn trực tiếp với tài nguyên trên địa bàn và địa phương là cấp trực tiếp thực hiện quản lý nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng lập luận này cũng phù hợp với hoạt động khai thác khoáng sản.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề xuất ba nội dung cụ thể nhằm điều chỉnh cơ chế phân chia nguồn thu từ khai thác khoáng sản.

Thứ nhất, sửa điểm đ khoản 2 Điều 36 dự thảo Luật theo hướng ngân sách trung ương và ngân sách địa phương mỗi bên được hưởng 50% tiền cấp quyền khai thác khoáng sản do cơ quan trung ương cấp phép, thay vì tỷ lệ 70% - 30% như dự thảo.

Thứ hai, bổ sung vào khoản 1 Điều 41 nguyên tắc ưu tiên phân cấp nguồn thu từ hoạt động khai thác khoáng sản cho các xã nơi có khoáng sản được khai thác.

Thứ ba, bổ sung vào điểm b khoản 2 Điều 42 quy định đưa tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và phí bảo vệ môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản mà ngân sách địa phương được hưởng vào nhóm các khoản thu không dùng để xác định số bổ sung cân đối.

Theo đại biểu Nguyễn Khánh Vũ, những đề xuất này không làm phát sinh khoản chi ngân sách mới mà nhằm phân bổ lại nguồn thu hợp lý hơn giữa nơi hưởng lợi và nơi trực tiếp chịu tác động từ hoạt động khai thác khoáng sản.

Đồng thời, việc điều chỉnh cơ chế phân chia nguồn thu cũng phù hợp với tinh thần 'địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm'.