Đằng sau nghịch lý của thị trường vàng

Hãy hình dung một người đang tìm mua dây chuyền vàng làm quà sinh nhật. Kiểu dáng vẫn quen thuộc, nhưng mức giá cao có thể khiến họ cân nhắc chọn một sợi dây mảnh hơn hoặc mặt dây chuyền nhỏ hơn.

Tâm lý đó không chỉ xuất hiện tại các cửa hàng trang sức. Giá vàng tăng cao đang khiến người mua vàng vật chất chùn bước, ngay cả khi các nhà đầu tư vẫn nắm giữ kim loại quý này để phòng ngừa bất ổn.

Hơn nữa, vàng chưa mang lại cảm giác an toàn mà nhiều người thường kỳ vọng ở một tài sản trú ẩn. Bất chấp những biến động địa chính trị, lãi suất tăng và đồng USD mạnh lên vẫn gây áp lực lên giá kim loại quý này.

Trong bối cảnh đó, Bank of America (BofA) cảnh báo thị trường vàng đang xuất hiện sự phân hóa rõ rệt. Trong báo cáo mới phát hành, các nhà phân tích của ngân hàng cho biết lực mua từ một số nguồn cầu vàng vật chất quan trọng đã suy yếu, trong khi lượng vàng lớn đang được nắm giữ thông qua các quỹ đầu tư có thể trở thành điểm yếu nếu nhà đầu tư bắt đầu bán ra. Dù vậy, ngân hàng vẫn dự báo giá vàng sẽ tăng trong năm tới.

Điều này đặt ra câu hỏi về sức bền của đà tăng giá vàng: Liệu người mua có tiếp tục chấp nhận mức giá cao hiện nay, hay thị trường cần những điều kiện kinh tế thuận lợi hơn để khơi thông nhu cầu?

Những tín hiệu trái chiều trên thị trường vàng

Báo cáo của BofA chỉ ra sự phân hóa bất thường trên thị trường vàng. Trong khi các nhà đầu tư vẫn nắm giữ lượng lớn chứng chỉ quỹ được bảo đảm bằng vàng, một số nguồn cầu vàng vật chất quan trọng lại suy yếu.

Trong bảng dự báo, BofA đưa ra mức giá vàng 4.176 USD/ounce và dự kiến giá trung bình trong quý IV sẽ đạt 4.000 USD/ounce. Để tham chiếu, theo Reuters, vàng giao ngay được giao dịch ở mức 4.188,27 USD/ounce ngày 13/10/2026.

Các chỉ báo về nhu cầu vàng của ngân hàng phần nào lý giải sự thận trọng này.

Theo số liệu mới nhất, lượng mua vàng của các chủ thể thị trường được BofA theo dõi giảm 16,6% so với cùng kỳ năm trước. Nhập khẩu vàng của Ấn Độ giảm 77,8%, trong khi nhập khẩu của Trung Quốc tăng 39,3%. Lượng vàng mua vào của các ngân hàng trung ương cũng tăng trong cùng kỳ so sánh.

Những số liệu này cho thấy nhu cầu vàng trên toàn cầu chưa biến mất, nhưng diễn biến giữa các nhóm người mua ngày càng khác biệt. Sự phân hóa càng đáng chú ý khi nhìn vào hoạt động của các quỹ đầu tư.

Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), các quỹ ETF vàng được bảo đảm bằng vàng vật chất nắm giữ tổng cộng 4.256 tấn vàng vào cuối tháng 9, ghi nhận mức cao kỷ lục và tăng 67 tấn so với tháng trước. Riêng trong tháng 9, các quỹ này thu hút thêm 10 tỷ USD vốn đầu tư, ngay cả khi giá vàng giảm.

Tuy nhiên, việc các quỹ đang nắm giữ lượng vàng lớn không đồng nghĩa với việc dòng vốn sẽ tiếp tục chảy vào. BofA cảnh báo những vị thế đầu tư hiện hữu ở quy mô đáng kể có thể khuếch đại đà giảm giá nếu nhà đầu tư chuyển sang bán ra.

Dù vậy, các nhà phân tích của ngân hàng cho biết họ chưa nhận thấy sự thay đổi căn bản trong cách thị trường đánh giá vàng.

Nói cách khác, người mua chưa biến mất, nhưng lực hỗ trợ cho giá vàng đang trở nên thiếu đồng đều. Để hiểu rõ nguyên nhân, cần nhìn vào chi phí mua vàng vật chất và sức hấp dẫn tương đối của các tài sản sinh lời trong môi trường lãi suất cao.

Giá vàng cao khiến người mua trang sức chùn bước

Áp lực từ giá vàng đang thể hiện rõ tại các cửa hàng trang sức.

Theo WGC, lượng trang sức vàng mà người Mỹ mua trong quý II giảm 25% so với cùng kỳ năm trước nếu tính theo trọng lượng.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa người tiêu dùng đã hết nhu cầu đối với vàng. Thay vào đó, nhiều người chuyển sang những món trang sức nhẹ hơn hoặc có hàm lượng vàng thấp hơn để phù hợp với ngân sách.

Giám đốc điều hành Signet Jewelers, ông J.K. Symancyk, đã đề cập đến áp lực này trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh ngày 9/9. Theo ông, khi chi phí vàng tăng và được chuyển vào giá bán lẻ, các doanh nghiệp bắt đầu ghi nhận tình trạng khách hàng dè dặt hơn với số lượng sản phẩm mua, đồng thời có sự điều chỉnh giảm nhất định, đặc biệt ở phân khúc trang sức giá thấp và các sản phẩm có trọng lượng vàng nhỏ.

Xu hướng này cũng xuất hiện tại những thị trường tiêu thụ vàng lớn ở châu Á.

WGC cho biết nhu cầu trang sức vàng trong quý II giảm 15% tại Ấn Độ và 28% tại Trung Quốc. Người tiêu dùng ở hai nước cũng chuyển sang lựa chọn các thiết kế nhẹ hơn hoặc đổi trang sức cũ lấy sản phẩm mới.

Dù vậy, vàng vẫn có những nhóm khách hàng duy trì sức mua. Nhu cầu vàng miếng và tiền vàng tại Mỹ tăng 28% so với cùng kỳ năm trước trong quý II, trong khi các quỹ ETF vàng toàn cầu tiếp tục thu hút dòng vốn mới trong tháng 9.

Điều đó cho thấy người tiêu dùng và nhà đầu tư đang thay đổi cách mua vàng, chứ không nhất thiết từ bỏ kim loại quý này.

Trong khi đó, bối cảnh kinh tế vĩ mô cũng khiến vàng khó phát huy vai trò trú ẩn như kỳ vọng. Theo BofA, xung đột tại Iran góp phần đẩy giá dầu tăng, làm dấy lên lo ngại lạm phát và gia tăng kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể nâng lãi suất.

Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng khiến các tài sản sinh lời trở nên hấp dẫn hơn so với vàng, vốn không tạo ra thu nhập định kỳ. Đồng USD mạnh lên cũng khiến vàng trở nên đắt đỏ hơn đối với người mua sử dụng các đồng tiền khác.

Vấn đề đặt ra là những yếu tố nào cần thay đổi để người tiêu dùng và nhà đầu tư lấy lại niềm tin vào vàng?

BofA dự báo giá vàng trung bình đạt 4.000 USD/ounce trong quý IV/2026, tăng lên 5.000 USD/ounce trong quý II và III/2027. Mức giá trung bình cả năm 2027 được dự báo là 4.813 USD/ounce.

Theo ngân hàng lớn thứ 2 của Mỹ, triển vọng này phụ thuộc vào việc thị trường dầu mỏ ổn định, áp lực lạm phát giảm, Fed bớt nghiêng về khả năng tăng lãi suất và đồng USD ngừng tăng giá. Lợi suất trái phiếu sau khi điều chỉnh theo lạm phát giảm cũng sẽ hỗ trợ vàng.

Nhu cầu từ các ngân hàng trung ương, lượng vàng lớn trong các quỹ ETF và dòng tiền mạnh của doanh nghiệp khai thác là những yếu tố củng cố triển vọng tích cực. Tuy nhiên, lượng vàng nắm giữ trong các quỹ có thể tạo áp lực bán nếu nhà đầu tư đảo chiều, trong khi giá cao tiếp tục kìm hãm nhu cầu trang sức.

Do đó, diễn biến lạm phát, chính sách của Fed, dòng vốn ETF và nhu cầu vàng vật chất sẽ là những yếu tố then chốt quyết định liệu giá vàng có thể duy trì đà tăng hay không.