Đằng sau quyết định siết đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc
Theo Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc (NDRC), quy định mới được công bố ngày 22/10 nhằm tăng cường khả năng phòng ngừa, giảm thiểu các rủi ro ngày càng gia tăng ở nước ngoài, đồng thời bảo vệ lợi ích của Trung Quốc.
'Trong những năm gần đây, một số ít quốc gia và khu vực đã áp dụng các biện pháp mang tính phân biệt đối xử. Trong đó, có những trường hợp yêu cầu nhà đầu tư Trung Quốc chuyển giao công nghệ hoặc dữ liệu, hoặc thoái vốn và chuyển nhượng tài sản, gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc', NDRC cho biết trong tuyên bố ngày 22/10.
Cơ quan này cho biết một số nhà đầu tư Trung Quốc đã đánh giá thấp các rủi ro ở nước ngoài, đồng thời chưa có biện pháp ứng phó thỏa đáng trước tình trạng bất ổn chính trị và những thay đổi chính sách khó lường, dẫn đến thua lỗ.
Theo NDRC, quy định mới hoàn thiện hệ thống báo cáo về các tình huống bất lợi nghiêm trọng, đồng thời thiết lập cơ chế báo cáo thường niên về thông tin đầu tư ra nước ngoài.
Quy định cũng điều chỉnh các yêu cầu báo cáo đối với hoạt động tái đầu tư thông qua các pháp nhân ở nước ngoài, đồng thời bổ sung nghĩa vụ báo cáo ngay từ giai đoạn đầu đối với một số dự án quy mô lớn hoặc có khả năng ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao giữa Trung Quốc và các quốc gia khác.
'Việc thông báo kịp thời cho các cơ quan quản lý về những diễn biến này sẽ giúp các nhà đầu tư phối hợp với cơ quan chức năng trong nỗ lực chung nhằm phòng ngừa và kiểm soát rủi ro ở nước ngoài', NDRC cho biết.
Quy định mới gồm 76 điều, có hiệu lực từ ngày 1/12, thay thế phiên bản được ban hành năm 2017. Động thái này diễn ra trong bối cảnh quy mô và mức độ phức tạp của các khoản đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc ngày càng gia tăng, thúc đẩy Bắc Kinh tăng cường khuôn khổ quản lý đối với dòng vốn này.
Những thay đổi trên được đưa ra khi các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng chịu sự giám sát chặt chẽ tại các thị trường nước ngoài. Trong những năm gần đây, chính quyền Mỹ đã gây sức ép buộc ByteDance, công ty mẹ của TikTok, từ bỏ quyền kiểm soát hoạt động của nền tảng này tại Mỹ. Trong khi đó, chính quyền và các tòa án Hà Lan cũng đã can thiệp vào hoạt động quản trị của Nexperia, nhà sản xuất chip thuộc sở hữu Trung Quốc.
Theo số liệu của NDRC, dòng vốn đầu tư ra nước ngoài hằng năm của Trung Quốc đã tăng từ 158,3 tỷ USD năm 2017 lên 213,6 tỷ USD năm 2025. Trong cùng giai đoạn, tổng vốn đầu tư ở nước ngoài của nước này gần như tăng gấp đôi, từ 1.800 tỷ USD lên 3.400 tỷ USD.
Các quan chức Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết tại cuộc họp báo ngày 22/10 rằng nước này đã nằm trong nhóm 3 quốc gia có hoạt động đầu tư ra nước ngoài lớn nhất thế giới trong 9 năm liên tiếp. Riêng đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Trung Quốc đạt 128,62 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm 2026.
Một điểm đáng chú ý khác là quy định sửa đổi mở rộng phạm vi nhà đầu tư thuộc diện điều chỉnh, từ các doanh nghiệp và tổ chức trong nước sang cả nhà đầu tư cá nhân.
Tuy nhiên, quy định mới vẫn cho phép nhà đầu tư Trung Quốc đưa vốn vào các thị trường tài chính nước ngoài thông qua những kênh hiện có, gồm chương trình Nhà đầu tư tổ chức trong nước đủ điều kiện (QDII), chương trình Stock Connect kết nối thị trường chứng khoán và chương trình Kết nối quản lý tài sản xuyên biên giới (Cross-boundary Wealth Management Connect). Trong hầu hết các trường hợp, hoạt động đầu tư thông qua những kênh này không phải tuân theo các yêu cầu phê duyệt, đăng ký và báo cáo mới.
Theo phân tích của hãng luật King & Wood, việc mở rộng khuôn khổ quản lý sang các cá nhân cư trú tại Trung Quốc có thể tạo ra cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho công dân nước này khi muốn đầu tư ra nước ngoài.
Hãng luật này cho biết hoạt động đầu tư ra nước ngoài của cá nhân Trung Quốc từ lâu chủ yếu được điều chỉnh bởi các quy định về ngoại hối, vốn chỉ áp dụng đối với một phạm vi hoạt động tương đối hạn chế.