Việc Canada đa dạng hóa thị trường xuất khẩu dầu sang châu Á diễn ra sau khi nước này hoàn tất mở rộng đường ống Trans Mountain vào năm 2024. Trước đó, dầu thô của Canada chủ yếu được xuất khẩu sang Mỹ.
Barrett Bingley, Giám đốc khu vực châu Á tại quỹ APF Canada, cho biết xuất khẩu dầu thô của Canada sang các thị trường ngoài Mỹ đã tăng vọt lên 7,2 tỷ USD trong năm 2025, trung bình khoảng 430.000 thùng/ngày, tăng từ mức gần như bằng 0 trước đó.
Trong khi Canada đang tìm kiếm các thị trường thay thế, dữ liệu từ dự án Trans Mountain cho thấy từ tháng 5/2024 đến tháng 7/2026, khoảng 2/3 trong số khoảng 640 tàu chở dầu được xếp hàng tại cảng biển Westridge ở Vancouver đã đến châu Á.
Phần lớn lượng dầu xuất sang châu Á đã đến Trung Quốc, nhưng riêng trong khu vực Đông Nam Á, chỉ có 6 tàu đến Singapore và 2 tàu đến Brunei.
Lý do số lượng dầu xuất sang khu vực Đông Nam Á ít là vì các nhà máy lọc dầu ở đây chủ yếu được thiết kế để xử lý dầu thô có hàm lượng lưu huỳnh trung bình từ Trung Đông, trong khi một số nhà máy như của Indonesia được thiết kế cho các loại dầu nhẹ hoặc ngọt trung bình trong nước.
Dầu thô được phân loại dựa trên hai yếu tố: độ đặc gồm dầu nhẹ, trung bình hoặc nặng – và hàm lượng lưu huỳnh. Dầu có hàm lượng lưu huỳnh thấp được gọi là dầu ngọt, trong khi hàm lượng lưu huỳnh cao được xếp vào nhóm dầu chua.
Dầu thô của Canada, đặc biệt là dầu đến từ các đường ống dẫn dầu Trans Mountain, là loại dầu nặng có hàm lượng lưu huỳnh cao và có chỉ số axit tổng cao, đòi hỏi khả năng lọc dầu chuyên biệt mà phần lớn khu vực Đông Nam Á hiện đang thiếu.
'Do đó, rất khó để hấp thụ dầu thô của Canada một cách hiệu quả nếu không đầu tư vào cấu hình lọc dầu để có thể quản lý các thách thức về chất lượng', June Goh, nhà phân tích thị trường dầu mỏ cấp cao tại Sparta Commodities cho biết.
Trong khi thời gian vận chuyển dầu từ Vancouver đến châu Á mất 18-30 ngày, chỉ bằng khoảng một nửa thời gian vận chuyển một lô dầu từ Bờ Vịnh Mỹ qua kênh đào Panama và nhanh hơn khoảng 30% so với các lô hàng từ Trung Đông, 'tốc độ vận chuyển vẫn chưa đủ để thúc đẩy lượng dầu xuất sang Đông Nam Á, do đặc điểm của các nhà máy lọc dầu trong khu vực', ông Bingley nhận định.
Tiềm năng của khu vực
Ông Bingley lưu ý rằng cho đến nay, chỉ có hai quốc gia Đông Nam Á chính thức nhận các lô hàng dầu thô của Canada: khu phức hợp đảo Jurong của Singapore và Brunei.
Mặc dù các lô hàng từ Canada đến Đông Nam Á cho đến nay vẫn còn hạn chế, nhưng trên lý thuyết, khu vực này có các hoạt động lọc dầu và hóa dầu tích hợp với công nghệ chuyển hóa sâu tiên tiến và công nghệ luyện kim cần thiết để xử lý dầu thô của Canada.
Ông Bingley cho biết, khách hàng tiềm năng nhất của dầu thô Canada trong khu vực có thể là Thaioil Sriracha, cơ sở lọc dầu phức tạp nhất của Thái Lan. Sau khi hoàn tất nâng cấp vào năm 2028, nhà máy này sẽ có khả năng tiếp nhận dầu thô nặng của Canada và xử lý phân đoạn thành các loại dầu thô trung bình và nhẹ tiêu chuẩn.
Một lựa chọn tiềm năng khác là Khu phức hợp tích hợp Pengerang ở Johor, Malaysia. Khu phức hợp này được phát triển bởi Petronas, có phần tương tự như cơ sở ở đảo Jurong về độ phức tạp.
Tại Indonesia, một khả năng là nhà máy lọc dầu Balikpapan, hiện là nhà máy lọc dầu lớn nhất nước với mức độ phức tạp cao.
Trong khi đó, Việt Nam đang xem xét xây dựng nhà máy lọc dầu thứ ba.
Ông Bingley cho biết đây sẽ là một tổ hợp hóa dầu tích hợp, và hiện đang có các cuộc thảo luận về việc dự án này "cần có khả năng xử lý các loại hỗn hợp dầu thô nặng, hàm lượng lưu huỳnh cao của Canada, nhằm giúp Việt Nam tiếp cận nguồn cung dầu thô đa dạng hơn".
Hiện tại, hai nhà máy lọc dầu đang hoạt động của Việt Nam không được thiết kế để xử lý các loại dầu thô nặng của Canada.
Yếu tố kinh tế vẫn là then chốt
Bất chấp những trở ngại về logistics, các lo ngại về an ninh năng lượng đang thúc đẩy các cuộc thảo luận về việc đa dạng hóa nguồn nguyên liệu đầu vào.
"Chắc chắn các nhà máy lọc dầu đang ngày càng mong muốn tìm kiếm các giải pháp thay thế, nhưng sẽ đến lúc chúng ta có thể thấy dòng chảy dầu thô từ Trung Đông được khôi phục phần nào', Fabian Ng, biên tập viên phụ trách mảng dầu thô tại hãng tin giá cả thị trường Argus Media nhận định.
Atul Arya, chuyên gia chiến lược năng lượng trưởng tại S&P Global cho rằng dầu thô Canada là một trong những lựa chọn nguồn cung hấp dẫn nhất đối với khu vực nhờ vị trí địa lý và sản lượng khai thác của Canada đang trên đà gia tăng.
Theo cơ quan quản lý năng lượng của Canada, sản lượng dầu của nước này dự kiến sẽ vượt mức kỷ lục 5,3 triệu thùng/ngày của năm ngoái vào năm 2026.
Hồi tháng 7, Canada cũng đã công bố kế hoạch xây dựng đường ống dẫn dầu từ Alberta đến bờ biển Thái Bình Dương, giúp tăng cường năng lực xuất khẩu sang châu Á.
Trong khi đó, các lựa chọn đa dạng hóa khác cho khu vực Đông Nam Á bao gồm Mỹ – nơi sản xuất loại dầu thô ngọt hơn và ít gây khó khăn cho quá trình lọc dầu, cũng như các khu vực Mỹ Latinh và châu Phi. Tuy nhiên, thời gian vận chuyển dài hơn từ các khu vực như Brazil hoặc Guyana đồng nghĩa với chi phí cao hơn.
Mặt khác, Canada nhiều khả năng sẽ tiếp tục tìm kiếm các khách hàng thay thế cho dầu thô của mình trong bối cảnh tranh chấp thương mại với Mỹ.
Trong khi Đông Nam Á cân nhắc các lựa chọn, dầu thô của Canada có thể tiếp tục được chuyển đến Trung Quốc, sau đó các nước Đông Nam Á sẽ nhập khẩu các sản phẩm dầu đã qua tinh chế về khu vực.
Ông Atul Arya cho rằng khu vực cần sớm tính đến các phương án ứng phó với những gián đoạn nguồn cung trong tương lai, dù chưa thể biết chúng sẽ xảy ra khi nào và dưới hình thức nào. Theo ông, kết hợp nhiều giải pháp có thể là một lựa chọn khả thi.