ĐBQH: 'Người dân gửi 11,2 triệu tỷ đồng, nắm giữ khoảng 500 tấn vàng'

Phát biểu tại Quốc hội, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) nhận định, năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới đối mặt với nhiều cú sốc, nhưng Việt Nam vẫn đạt kết quả tích cực. GDP 9 tháng tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%; thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia đạt mức đầu tư, thủ tục hành chính được cắt giảm đáng kể.

Áp lực huy động vốn dài hạn ngày càng lớn

Theo đại biểu, những kết quả này tạo nền móng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Tuy nhiên, bài toán đặt ra cho năm 2027 là tìm nguồn vốn dài hạn để duy trì tăng trưởng và phát triển bền vững.

Hiện nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng. Dư nợ tín dụng tương đương khoảng 155% GDP, trong khi gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, còn một nửa dư nợ là trung và dài hạn. Việc sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu đầu tư dài hạn tạo áp lực cho hệ thống tài chính.

Áp lực huy động vốn còn đến từ ngân sách nhà nước. Nhu cầu vay năm 2027 dự kiến gần 1,28 triệu tỷ đồng, trong đó khoảng 540.000 tỷ đồng dùng để trả nợ gốc. Đến cuối tháng 8, trái phiếu Chính phủ mới phát hành được 43% kế hoạch năm, trong khi lãi suất phát hành tăng. Nguồn thu từ đất cũng chững lại, khó trở thành điểm tựa bền vững cho đầu tư công.

Nghịch lý là nguồn tiền trong nền kinh tế không nhỏ nhưng chưa được dẫn dắt hiệu quả vào sản xuất, kinh doanh. Tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng; lượng vàng người dân nắm giữ ước tính khoảng 500 tấn, tương đương gần 12% GDP. Trong khi đó, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 11% GDP, thấp hơn mục tiêu 20% đặt ra cho năm 2025.

'Cái thiếu không phải là vốn, mà là đường dẫn vốn', đại biểu nhấn mạnh.

Theo ông, khi các kênh dẫn vốn trong nước chưa đủ sức hấp dẫn, dòng tiền có xu hướng tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài. Một số doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng trong nước nhưng đặt công ty mẹ ở nước ngoài. Khi doanh nghiệp gọi vốn thành công, giá trị gia tăng cũng được ghi nhận ở nước ngoài, trong khi Việt Nam chủ yếu giữ lại hoạt động sản xuất.

Đại biểu cho rằng, lợi thế cạnh tranh để thu hút vốn không thể chỉ dựa vào ưu đãi thuế, nhất là khi thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng. Thay vào đó, Việt Nam cần nâng cao chất lượng thể chế, bảo đảm tính ổn định của chính sách và củng cố niềm tin vào môi trường pháp lý.

Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, vốn dài hạn chỉ có thể được khơi thông khi doanh nghiệp có niềm tin dài hạn, trước hết là niềm tin vào pháp luật.

Việc khẩn trương sửa đổi luật và rà soát hơn 45.000 văn bản nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế là cần thiết. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần biết liệu các quy định mới có đủ ổn định để xây dựng kế hoạch đầu tư trong 10 năm hay không.

Đại biểu đề nghị chính sách phải bảo đảm tính ổn định, khả năng dự liệu, có đánh giá tác động thực chất và lộ trình chuyển tiếp phù hợp; đồng thời tránh hồi tố theo hướng bất lợi cho doanh nghiệp. Với cách tiếp cận xây dựng luật khung, các quyền cơ bản của doanh nghiệp cần được quy định rõ trong luật, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào văn bản hướng dẫn thường xuyên thay đổi.

'Luật ban hành nhanh có thể giúp tháo gỡ khó khăn, nhưng luật ổn định mới tạo điều kiện để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn', ông nói.

Để khơi thông dòng vốn, đại biểu đề xuất ba nhóm giải pháp. Thứ nhất, đẩy mạnh cho vay dựa trên dữ liệu và dòng tiền, sử dụng thông tin từ hóa đơn điện tử, thuế, xuất nhập khẩu để đánh giá khả năng trả nợ, giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế giúp doanh nghiệp Việt Nam giữ dòng vốn và quyền sở hữu trong nước; tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư thông qua Trung tâm tài chính quốc tế, đồng thời triển khai quỹ đầu tư quốc gia theo hướng Nhà nước góp vốn mồi, thu hút các quỹ tư nhân chuyên nghiệp.

Thứ ba, kết nối tiết kiệm của người dân với doanh nghiệp thông qua quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng. Đại biểu cũng đề nghị theo dõi quy mô trái phiếu doanh nghiệp so với GDP và tỷ lệ tiết kiệm của người dân được đưa vào các định chế đầu tư.

Theo ông, tăng trưởng hai con số cần được nuôi dưỡng bằng nguồn vốn và niềm tin dài hạn, để vốn của người Việt tạo ra giá trị gia tăng và giữ lại giá trị đó tại Việt Nam.

Cảnh báo áp lực huy động vốn và rủi ro ngân sách

Ở góc độ ngân sách, đại biểu Hoàng Quang Hàm (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) cảnh báo dự toán năm 2027 đối mặt nhiều thách thức về khả năng thực hiện và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Dự toán thu từ nhà, đất chiếm khoảng 23% tổng thu ngân sách, trong khi thị trường bất động sản suy giảm, khiến việc hoàn thành kế hoạch thu gặp khó khăn.

Trong khi đó, kế hoạch vay năm 2027 lên tới khoảng 1,28 triệu tỷ đồng, tăng 30,8% so với năm trước. Dư địa huy động vốn trong nước hạn chế, thanh khoản hệ thống ngân hàng không dồi dào, còn lãi suất toàn cầu có xu hướng tăng. Đáng chú ý, khoảng 42% tổng số tiền vay dự kiến dùng để trả nợ cũ, làm gia tăng áp lực huy động vốn và bố trí nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Đại biểu cũng lưu ý các rủi ro từ nghĩa vụ nợ tiềm ẩn, xung đột tại Trung Đông, biến động giá năng lượng, chính sách thuế quan của Mỹ và lạm phát.

'Đất nước đang rất cần nguồn lực để phát triển nhưng cần nhận diện đầy đủ rủi ro, thách thức để kiểm soát và bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách', đại biểu nhấn mạnh.