Một phiên họp toàn thể tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất của Quốc hội. Ảnh: Q.H
Bài 2: Đồng hành gỡ khó, đồng hành kiến tạo
Gần 2 năm trước, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ thể chế là 'điểm nghẽn của điểm nghẽn', đồng thời đặt ra yêu cầu Quốc hội phải đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp, phải biết 'mở đường, sửa đường' cho phát triển. Tháng 7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá: 'Giai đoạn này, thể chế không còn là điểm nghẽn của điểm nghẽn nữa'. Bước chuyển quan trọng đó là kết quả của cả quá trình đồng hành gỡ khó, đồng hành kiến tạo của Quốc hội với Chính phủ.
Bước chuyển quan trọng
Hiện nay, vấn đề cốt tử, cốt lõi là triển khai thực thi. Giai đoạn này, thể chế không còn là điểm nghẽn của điểm nghẽn nữa. Thực thi nhiệm vụ, tổ chức triển khai đang là điểm nghẽn của điểm nghẽn.
- Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm
Cuối tháng 10/2024, phát biểu tại Kỳ họp thứ tám, Quốc hội Khóa XV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ 'thể chế đang là điểm nghẽn của điểm nghẽn' và yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác lập pháp, chuyển đổi tư duy xây dựng pháp luật theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực để phát triển. Dứt khoát từ bỏ tư duy 'không quản được thì cấm'.
Thực hiện yêu cầu đổi mới đó, chỉ riêng năm 2025, tại 3 kỳ họp, Quốc hội đã thông qua 89 luật, 91 nghị quyết. Riêng Kỳ họp thứ 10, Quốc hội Khóa XV đã lập kỷ lục về công tác xây dựng pháp luật, thông qua 51 luật, 8 nghị quyết quy phạm pháp luật, trong đó có nhiều luật, nghị quyết mang ý nghĩa lịch sử, với nhiều nội dung quan trọng, gắn với yêu cầu đổi mới đất nước.
Tháng 4 năm nay, tại Kỳ họp thứ nhất, không chỉ dừng ở công tác nhân sự như thông lệ các kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ, mà Quốc hội Khóa XVI đã thông qua 9 luật và 31 nghị quyết với tinh thần hành động quyết liệt để tháo gỡ những điểm nghẽn, vừa bảo đảm tính căn cơ, lâu dài, kịp thời đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.
'Đặc biệt, việc kịp thời điều chỉnh linh hoạt các sắc thuế đã khẳng định sự chủ động, quyết liệt trong điều hành chính sách tài khóa và hỗ trợ doanh nghiệp, người dân vượt qua khó khăn', Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu bế mạc kỳ họp.
Ngày 4/7, phát biểu tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6/2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá 'giai đoạn này, thể chế không còn là điểm nghẽn của điểm nghẽn nữa'.
'Chưa đầy 2 năm, đánh giá về cùng một vấn đề đã thay đổi căn bản. Đó là kết quả của khối lượng công việc rất lớn, trong đó Quốc hội giữ vai trò trực tiếp', ông Hoàng Minh Hiếu, Ủy viên, đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhìn nhận.
Trong sự chuyển biến đó, ông Hiếu nhấn mạnh, Quốc hội có vai trò rất quan trọng. Không chỉ ở số lượng luật, nghị quyết được ban hành, mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy lập pháp: từ tư duy thiên về quản lý sang kiến tạo phát triển; từ quy định quá chi tiết sang tập trung vào những nguyên tắc, chính sách lớn; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; chủ động sửa đổi những quy định chồng chéo, bất hợp lý và kịp thời tạo khung khổ pháp lý cho những vấn đề mới.
Cùng góc nhìn, ông Trịnh Xuân An, Ủy viên, đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội nhận xét, thời gian qua, Quốc hội đã tham gia rất trực tiếp và có tính quyết định vào quá trình tháo gỡ điểm nghẽn thể chế. Nhiều luật được sửa đổi đồng thời để xử lý ngay những điểm nghẽn phát sinh; hàng loạt thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh không còn phù hợp được rà soát, cắt giảm; phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh trên nhiều lĩnh vực; những vấn đề lớn về đất đai, nhà ở, bất động sản, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển đô thị, tài chính - ngân sách... được Quốc hội xem xét với yêu cầu rất rõ là khơi thông nguồn lực và tạo dư địa mới cho phát triển. Có những vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ, nhưng thực tiễn đòi hỏi thì Quốc hội sẵn sàng nghiên cứu cơ chế đặc thù, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, thay vì chờ thực tiễn ổn định hoàn toàn mới luật hóa.
'Đó là những thay đổi rất quan trọng. Bởi trong một thế giới vận động nhanh, độ trễ của thể chế cũng có thể trở thành chi phí phát triển. Một công nghệ mới, một mô hình kinh doanh mới hay một dòng dịch chuyển đầu tư không chờ chúng ta hoàn thiện pháp luật trong nhiều năm', đại biểu Trịnh Xuân An nhìn nhận.
Vì những quyết sách đúng, Quốc hội luôn sáng đèn
Tháng 8/2026, dù thể chế đã không còn là điểm nghẽn của điểm nghẽn, nhưng để không lỡ thời cơ phát triển của đất nước (như nhấn mạnh của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn), Quốc hội Khóa XVI đã họp kỳ không thường lệ đầu tiên của nhiệm kỳ mới. Cùng với những quyết sách mang tính cấp bách (thông qua 15 luật, 6 nghị quyết quy phạm pháp luật), cơ quan lập pháp đã cho ý kiến bước đầu các dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi); định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự; định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Đây đều là những đạo luật đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa lớn đối với hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các vướng mắc từ thực tiễn và tạo động lực cho phát triển.
Cũng cần phải nói thêm rằng, không ít đạo luật mới được sửa đổi chưa lâu, song vẫn được đặt lên bàn nghị sự của Quốc hội, bởi 'khi thực tiễn đòi hỏi cấp bách, có thể sửa ngay, sửa sớm, không nên vì một đạo luật vừa ban hành hoặc chưa thực hiện được bao lâu mà mặc nhiên cho rằng chưa thể sửa. Uy tín của pháp luật không nằm ở việc một điều luật tồn tại được bao lâu, mà trước hết nằm ở việc nó có đúng, có khả thi và có phục vụ sự phát triển của đất nước hay không', đại biểu Trịnh Xuân An nói.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, trong các phiên thảo luận tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất của Quốc hội, đã hơn một lần nhấn mạnh tinh thần đồng hành của Quốc hội với Chính phủ không chỉ để tháo gỡ những điểm nghẽn hiện hữu, mà còn kiến tạo thể chế cho giai đoạn phát triển mới.
Yêu cầu hoàn thiện thể chế càng cấp bách, tinh thần đồng hành đó càng được thể hiện rõ nét. Kỳ họp nào của Quốc hội khối lượng công việc cũng rất lớn. Để trình Quốc hội một dự án luật, nghị quyết, ngay từ khi cơ quan chủ trì soạn thảo bắt đầu dự thảo lần đầu, các cơ quan của Quốc hội đã vào cuộc khảo sát thực tế, tham vấn ý kiến chuyên gia, tiến hành thẩm tra sơ bộ. Sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến, cơ quan soạn thảo tiếp thu, cơ quan của Quốc hội lại thẩm tra chính thức, sau đó mới gửi hồ sơ đầy đủ tới các vị đại biểu, trước khi trình tại hội trường. Mà có những nội dung từ khi Chính phủ trình đến khi được Quốc hội đồng ý bổ sung vào chương trình kỳ họp đến khi bấm nút chỉ vẻn vẹn vài ngày.
Trong những trường hợp cấp bách đó, để vừa kịp thời phúc đáp yêu cầu của cuộc sống, vừa không hạ thấp yêu cầu về chất lượng của chính sách, những phiên làm việc 'xuyên đêm sáng đèn' của cả cơ quan hành pháp và lập pháp đã không còn là 'chuyện lạ'.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhiều lần nói rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẵn sàng làm việc ngoài giờ, họp cả thứ Bảy, Chủ nhật để cho ý kiến các nội dung Chính phủ trình. Song, Chủ tịch Quốc hội cũng luôn yêu cầu, chất lượng chính sách phải được đặt lên hàng đầu, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm trong mọi quyết sách.
Thể chế 'không còn là điểm nghẽn', nhưng thước đo cuối cùng của chất lượng lập pháp không phải số luật ban hành, mà là hiệu quả thực thi và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Nếu điểm nghẽn đang chuyển mạnh sang khâu thực thi, thì vai trò của Quốc hội cũng phải tiếp tục được đổi mới tương ứng.
(Còn tiếp)