Trình bày Tờ trình về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết bộ máy tài chính – kế hoạch đã được hợp nhất ở cả trung ương và địa phương nên việc duy trì hai hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước và đầu tư công không còn phù hợp.
Việc hợp nhất hai luật được kỳ vọng tạo khuôn khổ quản lý thống nhất, giảm thủ tục và chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng ngân sách nhà nước và triển khai các dự án đầu tư công.
Theo Bộ trưởng, dự thảo gồm 10 chương, 103 điều, được xây dựng trên cơ sở kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025; đồng thời tích hợp các quy định của Luật Đầu tư công vào các chương, điều tương ứng. Những nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được bố trí thành chương riêng còn vấn đề mang tính kỹ thuật giao Chính phủ quy định chi tiết.
Các khâu lập, phân bổ, giao, chấp hành, quyết toán, công khai và giám sát ngân sách được tổ chức theo quy trình thống nhất. Những thủ tục riêng về lập, trình, phê duyệt kế hoạch đầu tư công trung hạn và phân bổ, giao kế hoạch đầu tư công hằng năm được lược bỏ do đã tích hợp vào quy trình chung.
Một trong những thay đổi trọng tâm là tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm thành danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm, lồng ghép trong kế hoạch tài chính 5 năm. Đồng thời, kế hoạch đầu tư công hằng năm cũng được tích hợp vào dự toán chi đầu tư công hằng năm để thống nhất quản lý từ khâu lập, phân bổ, giao, chấp hành, quyết toán, công khai và giám sát ngân sách nhà nước.
Bên cạnh đó, dự thảo hướng tới tăng quyền chủ động cho các bộ, ngành và địa phương, đi đôi với trách nhiệm giải trình.
Đối với dự án đầu tư công nhóm C, Chính phủ đề xuất cắt giảm trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, tích hợp nội dung của bước này vào quy trình xem xét quyết định đầu tư.
Tuy nhiên, yêu cầu quyết định đầu tư dự án nhóm C chỉ được thực hiện sau khi có ý kiến của cấp có thẩm quyền về sự cần thiết, nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh.
Về phân cấp ngân sách, dự thảo đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định chuyển nguồn vốn đầu tư công nguồn ngân sách trung ương từ Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sang Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã theo Kết luận số 76 của Trung ương.
Để nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, dự thảo bổ sung yêu cầu đánh giá hiệu quả đầu tư xuyên suốt từ khâu lập, thẩm định đến vận hành, khai thác dự án; xác định sơ bộ tổng mức đầu tư ngay từ giai đoạn đề xuất. Ngân sách được định hướng ưu tiên cho chi đầu tư phát triển và các ngành, lĩnh vực cần tạo đột phá theo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong từng thời kỳ.
Để tăng tính linh hoạt trong điều hành, dự thảo cho phép sử dụng ngay số tăng thu ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành, sử dụng dự phòng, sử dụng dự trữ tài chính, tăng thu, dự toán chi còn lại để ứng phó với tình trạng khẩn cấp, ổn định kinh tế vĩ mô".
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với Hiến pháp và các luật có liên quan, tránh trùng lặp, bỏ sót nhiệm vụ, quyền hạn, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu.
Với cơ chế phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách, đề nghị chỉ thực hiện khi đã xác định chắc chắn nguồn tăng thu, tiết kiệm chi, đồng thời bảo đảm ưu tiên thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ chi theo quy định. Các nguyên tắc, tiêu chí, điều kiện và trình tự sử dụng nguồn tăng thu cần được quy định chặt chẽ, tránh tạo cơ chế làm giảm chất lượng lập dự toán hoặc ảnh hưởng đến cân đối ngân sách nhà nước.
Đối với các khoản ngân sách chưa phân bổ chi tiết, dự thảo quy định Quốc hội quyết định tổng số vốn chưa phân bổ chi tiết và Thủ tướng Chính phủ quyết định phân bổ cụ thể.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ nguyên tắc, phạm vi và căn cứ xác định các khoản này, đồng thời quy định thời hạn phân bổ, giao chi tiết trước ngày 30/9 hằng năm.
"Số vốn chưa phân bổ hết đến thời hạn phải được hủy dự toán, giảm bội chi theo quy định. Trường hợp cần tiếp tục sử dụng, Chính phủ cần báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp cuối năm", Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết.
Về phân loại dự án đầu tư công, đối với việc đơn giản hóa thủ tục quyết định chủ trương đầu tư dự án nhóm C, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá đây là hướng đi phù hợp. Tuy nhiên, việc cắt giảm thủ tục không được làm mất đi những nội dung cần thiết trong quá trình chuẩn bị dự án.
Cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu phương án rút gọn, tích hợp thủ tục quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư trong một bước; đồng thời quy định rõ trong luật hoặc giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể về trình tự, thẩm quyền và nội dung quyết định, bảo đảm thuận lợi và thống nhất khi triển khai.
Về chuyển nguồn ngân sách nhà nước, Ủy ban đề nghị tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng để phản ánh sát hơn kết quả thu, chi theo niên độ, nâng cao tính minh bạch của số liệu thu, chi, bội chi và nhu cầu vay. Việc chuyển nguồn cần phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời bảo đảm ngân sách được quản lý, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả.