Theo Bộ Tài chính, nhiều năm qua, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã không ngừng phát triển, ngày càng khẳng định là bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng góp tích cực vào tăng trưởng.
Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả thu hút, quản lý, sử dụng đầu tư nước ngoài chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển mới của đất nước.
Hiện tỷ lệ nội địa hóa còn thấp; liên kết giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với doanh nghiệp trong nước chưa chặt chẽ; hàm lượng công nghệ, mức độ chuyển giao công nghệ, hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ còn hạn chế.
Tỷ lệ dự án thâm dụng lao động, tài nguyên, đất đai, năng lượng, gia công, lắp ráp còn cao. Còn tình trạng chuyển giá ở một số doanh nghiệp, cạnh tranh thu hút đầu tư theo số lượng ở một số địa phương.
Bối cảnh quốc tế và khu vực cũng đặt ra bài toán về tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, dịch chuyển đầu tư theo hướng đa dạng hóa địa bàn sản xuất, bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng, phát triển công nghệ chiến lược, chuẩn xanh, chuẩn dữ liệu...
Cạnh tranh giữa các quốc gia không còn dựa vào chi phí thấp và ưu đãi đầu vào. Thay vào đó là chất lượng thể chế, hạ tầng, nhân lực, dữ liệu, năng lượng, khả năng tiếp nhận công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và độ tin cậy chiến lược.
Bộ Tài chính cho rằng việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nhằm thể chế hóa các nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 10-NQ-TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị là cần thiết trong bối cảnh hiện nay.
Dự thảo luật nhằm hoàn thiện đồng bộ, thống nhất hệ thống pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch, ổn định; có khả năng dự báo cao, kịp thời tháo gỡ chồng chéo, mâu thuẫn, điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện. Đồng thời tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh ổn định, nhất quán, chi phí tuân thủ thấp...
Trong tờ trình Chính phủ, Bộ Tài chính đã đề xuất nhiều nhóm giải pháp mang tính đột phá nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao.
Trong đó, hai nội dung cốt lõi nhận được sự chú ý lớn từ cộng đồng doanh nghiệp là việc mở rộng điều kiện tiếp cận thị trường và chuyển đổi căn bản chính sách ưu đãi đầu tư.
Theo Bộ Tài chính, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là nhiều ngành, nghề quy định nhà đầu tư nước ngoài phải thành lập liên doanh nhưng lại không khống chế cụ thể tỷ lệ sở hữu vốn. Điều này vô hình trung tạo ra thủ tục hành chính phức tạp, làm phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết và cản trở dòng vốn chất lượng cao.
Giải quyết triệt để vấn đề này, dự thảo luật đề xuất sửa đổi, bổ sung khoản 3a Điều 8 Luật Đầu tư năm 2020. Theo đó, căn cứ vào tình hình phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý trong từng thời kỳ, Chính phủ được giao thẩm quyền xem xét, quyết định cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu tối đa 100% vốn điều lệ hoặc áp dụng các điều kiện tiếp cận thị trường thuận lợi hơn đối với danh mục ngành, nghề hạn chế.
Dự thảo cũng bổ sung quy định, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước trong từng thời kỳ, trường hợp cần thiết để thu hút các dự án đầu tư chiến lược, có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo mà cần có yêu cầu nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, Chính phủ trình Quốc hội xem xét, quyết định trên cơ sở bảo đảm an ninh, quốc phòng và lợi ích quốc gia, dân tộc.
Theo giải trình của Bộ Tài chính, quy định mở này không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục đầu tư, tăng tính minh bạch cho môi trường kinh doanh mà còn là bước đi chiến lược, góp phần đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe để nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.
Sự xuất hiện của quy định thuế tối thiểu toàn cầu đã làm giảm đáng kể hiệu lực của các chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp truyền thống. Để giữ vững sức hút đối với các tập đoàn đa quốc gia, dự thảo luật bổ sung, sửa đổi Điều 14 và Điều 17 Luật Đầu tư năm 2020, đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng từ hình thức ưu đãi "đầu vào" (giảm thuế, miễn tiền thuê đất) sang cơ chế hỗ trợ dựa trên chi phí và kết quả "đầu ra".
Theo đó, Điều 14 dự thảo luật bổ sung thêm nhiều hỗ trợ như hỗ trợ chuỗi cung ứng, hỗ trợ sản xuất, cải tiến sản phẩm, công nghệ, hỗ trợ đầu tư ban đầu, đầu tư tạo tài sản cố định…
Dự thảo cũng quy định về Quỹ Hỗ trợ đầu tư, thông qua cơ chế này Nhà nước sẽ cấp phát kinh phí hỗ trợ trực tiếp sau đầu tư cho các dự án đáp ứng được các tiêu chí về công nghệ và tính lan tỏa.
Các hạng mục hỗ trợ tập trung vào: chi phí đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), đầu tư xây dựng hạ tầng xã hội cho người lao động, phát triển sản phẩm công nghệ cao và kết nối chuỗi cung ứng nội địa.
Đặc biệt, Điều 17 dự thảo luật đề xuất chính sách hỗ trợ tối đa 2% chi phí đầu tư tạo tài sản cố định là máy móc, thiết bị, dây chuyền, công nghệ cho tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài sử dụng lợi nhuận chưa chuyển về nước để mở rộng đầu tư tại Việt Nam.
Sự kết hợp giữa việc dỡ bỏ rào cản tiếp cận thị trường và áp dụng cơ chế hỗ trợ đầu tư linh hoạt, tiệm cận chuẩn mực quốc tế được kỳ vọng sẽ tạo ra xung lực mới, giúp Việt Nam đón đầu làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu trong giai đoạn tới.
Góp ý dự thảo luật, Sở Tài chính tỉnh Điện Biên cho rằng dự thảo quy định các mức hỗ trợ cụ thể (tối đa 50% chi phí phát triển nhà cung ứng, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực; tối đa 2% chi phí đầu tư tài sản cố định đối với phần vốn mở rộng từ lợi nhuận giữ lại.
Đơn vị này đề nghị làm rõ cơ quan có thẩm quyền thẩm định, xác nhận 'chi phí hợp lệ' làm căn cứ hỗ trợ; trình tự, thời gian giải quyết hồ sơ. Đồng thời có hướng dẫn, quy chuẩn thống nhất về hồ sơ, biểu mẫu đề nghị hỗ trợ.
Còn theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rà soát quy định hỗ trợ tối đa 2% chi phí đầu tư tạo tài sản cố định. Lý do là tài sản cố định của doanh nghiệp có thể bao gồm quyền sử dụng đất. Việc hỗ trợ từ ngân sách nhà nước đối với chi phí này cần được rà soát với các chính sách miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất để tránh trùng lặp.
Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho biết việc hỗ trợ chi phí đầu tư tạo tài sản cố định được tính trên nguyên giá của tài sản cố định mà doanh nghiệp đã đầu tư thêm trong năm tài chính đề nghị hỗ trợ. Theo đó, tài sản cố định không bao gồm quyền sử dụng đất.
Ngoài các chính sách trên, Bộ Tài chính cũng đề xuất bổ sung quy định về cơ chế đặc thù thu hút đầu tư của địa phương; cho phép Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quyết định sử dụng ngân sách của địa phương để hỗ trợ cho các dự án đầu tư chiến lược, có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Cùng với đó, sửa đổi, bổ sung quy định để xử lý vướng mắc đối với dự án đầu tư có đề nghị Nhà nước giao khu vực biển.