Điểm nghẽn Hormuz: 'Gót chân Achilles' an ninh năng lượng

Nguyên nhân chủ yếu do các lực lượng phòng thủ của Iran có thể khai thác hiệu quả điều kiện địa hình - địa mạo phức tạp của eo biển để triển khai chiến thuật Chống tiếp cận/Chống xâm nhập khu vực (Anti-Access/Area Denial - A2/AD), khiến các hoạt động hộ tống và bảo đảm an toàn hàng hải trở nên khó khăn và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Eo biển Hormuz không chỉ là tuyến hàng hải chiến lược mà còn nằm tại điểm tiếp giáp giữa mảng Arab và mảng Á - Âu, nơi hình thành cấu trúc đáy biển không đồng nhất với rạn đá, rãnh sâu và nhiều hốc ngầm. Địa hình này tạo ra một 'mê cung' dưới nước, trở thành thách thức lớn đối với các hoạt động quân sự hiện đại.

ĐỊA HÌNH - ĐỊA MẠO HIỂM TRỞ CỦA EO BIỂN HOZMUZ

Trước hết, thành phần đáy biển phức tạp khiến dòng chảy tầng đáy thường xuyên biến động và hình thành các xoáy nước hỗn loạn. Hiện tượng này gây tán xạ âm thanh mạnh, làm suy giảm đáng kể hiệu quả của hệ thống sonar. Trong điều kiện bùn cát dịch chuyển và có thể vùi lấp các loại thủy lôi, các thiết bị rà quét mìn sử dụng cảm biến từ tính hoặc hình ảnh dễ rơi vào trạng thái 'mù kỹ thuật'.

Bên cạnh đó, địa hình lòng chảo với nhiều khe nứt và hốc đá cũng tạo điều kiện lý tưởng cho các tàu ngầm mini ẩn náu. Với kỹ thuật 'bottoming' - nằm im dưới đáy biển - các tàu ngầm lớp Ghadir có thể hòa lẫn vào cấu trúc địa chất xung quanh, làm triệt tiêu tín hiệu âm học và trở nên cực kỳ khó phát hiện đối với các hệ thống chống ngầm hiện đại.

Không chỉ vậy, độ đục cao của nước tại những đoạn hẹp của eo biển - hệ quả của việc lớp trầm tích đáy bị khuấy động mạnh bởi dòng chảy - đã làm suy giảm đáng kể hiệu năng của các cảm biến quang học và camera độ phân giải cao dưới nước. Trong điều kiện như vậy, việc phát hiện và vô hiệu hóa các quả thủy lôi không còn là nhiệm vụ diễn ra trong vài giờ mà có thể kéo dài nhiều ngày với quy trình xử lý thủ công.

Chính những yếu tố tự nhiên phức tạp này khiến nhiệm vụ hộ tống tàu chở dầu qua eo biển Hormuz trở nên đặc biệt khó khăn, thậm chí được đánh giá là gần như bất khả thi ngay cả đối với lực lượng hải quân hiện đại như Mỹ.

Thách thức lớn nhất xuất hiện khi đối phương triển khai chiến thuật chống tiếp cận/chống xâm nhập khu vực (A2/AD). Trong kịch bản này, nhiều phương tiện và vũ khí được sử dụng đồng thời, từ máy bay không người lái (UAV), tàu ngầm cỡ lớn và tàu ngầm mini, đến tên lửa hành trình chống hạm và các tàu tấn công nhanh. Khi những mối đe dọa này kết hợp với nguy cơ thủy lôi trên tuyến hàng hải, nhiệm vụ rà phá và bảo đảm an toàn cho tàu thuyền trở nên nguy hiểm và phức tạp hơn rất nhiều.

Một điểm bất lợi lớn nằm ở sự bất đối xứng về thời gian. Việc rải thủy lôi để phong tỏa một tuyến hàng hải có thể chỉ mất vài giờ đến vài ngày, nhưng quá trình kiểm tra, rà phá và xác nhận an toàn cho tuyến đường đó có thể kéo dài hàng tuần. Trong khi đó, các chủ tàu không đưa ra quyết định dựa trên những cam kết chính trị, mà dựa trên đánh giá rủi ro thực tế. Chính sự chậm trễ và bất định này trở thành một dạng 'vũ khí tâm lý', đủ để khiến thị trường vận tải và năng lượng rơi vào trạng thái bất ổn...

(*) TS. Hoàng Đức Nghĩa, Cố vấn chiến lược, Chuyên gia cao cấp Hạ tầng nước, Giám đốc Công ty cổ phần Phát triển Việt Nam (VSDI).

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 11-2026 phát hành ngày 16/03/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-11-2026.html

-TS. Hoàng Đức Nghĩa*

]]>