Doanh nghiệp "bốc hơi": Nan giải thu hồi 5.100 tỷ đồng nợ bảo hiểm xã hội

Cơ quan Bảo hiểm xã hội cho biết hiện có khoảng 39.000 đơn vị không còn khả năng đóng bảo hiểm xã hội, với tổng số tiền chậm đóng khó thu hồi khoảng 5.100 tỷ đồng, gây ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động...

Cơ quan Bảo hiểm xã hội cho biết công tác thu hồi tiền chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn, nhất là tại các doanh nghiệp đã giải thể, phá sản hoặc không còn tại địa chỉ đăng ký.

TĂNG CƯỜNG KIỂM TRA, THU HỒI TIỀN CHẬM ĐÓNG

Theo thông tin từ Bảo hiểm xã hội Việt Nam, trong 9 tháng năm 2026, hệ thống đã thực hiện kiểm tra tại 7.151 đơn vị. Trong đó, có 6.670 đơn vị được kiểm tra chuyên ngành và 481 cơ sở khám chữa bệnh được kiểm tra việc thực hiện hợp đồng khám chữa bệnh bảo hiểm y tế.

Đối với các đơn vị chậm đóng kéo dài, cơ quan Bảo hiểm xã hội đã kiểm tra chuyên đề tại 1.399 đơn vị có thời gian chậm đóng trên 6 tháng, thu hồi hơn 114 tỷ đồng. Qua kiểm tra, đã lập biên bản, xử phạt vi phạm hành chính đối với 249 đơn vị, với tổng số tiền phạt hơn 2 tỷ đồng.

Công tác theo dõi, đôn đốc khắc phục sau kiểm tra tiếp tục được triển khai nhằm yêu cầu các đơn vị thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng theo quy định. Việc yêu cầu đăng ký tham gia, đóng bổ sung và truy thu các khoản còn thiếu góp phần khắc phục tình trạng bỏ sót đối tượng, kê khai chưa đầy đủ thời gian và mức đóng, tạo cơ sở giải quyết chế độ bảo hiểm đúng quy định.

Đối với người lao động tại doanh nghiệp chậm đóng, cơ quan Bảo hiểm xã hội thực hiện xác nhận thời gian đã đóng, giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản, hưu trí đối với trường hợp đủ điều kiện theo quy định.

Bên cạnh kiểm tra trực tiếp, cơ quan Bảo hiểm xã hội đẩy mạnh kiểm tra từ xa trên cơ sở phân tích dữ liệu và nhận diện dấu hiệu rủi ro. Trong 9 tháng qua, phương thức này được thực hiện tại 1.848 đơn vị sử dụng lao động, qua đó thu hồi hơn 186,7 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng.

Công tác kiểm tra cũng góp phần phát hiện, xử lý các khoản chi trả, thanh toán không đúng quy định. Cơ quan Bảo hiểm xã hội đã yêu cầu thu hồi 9,3 tỷ đồng tiền chi trả chế độ bảo hiểm xã hội không đúng quy định, liên quan đến 10.234 lượt người lao động, từ chối thanh toán và thu hồi về Quỹ bảo hiểm y tế hơn 183,5 tỷ đồng do không đủ điều kiện thanh toán.

Đây là những biện pháp quan trọng nhằm bảo vệ các quỹ bảo hiểm, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm nguồn lực thực hiện chính sách an sinh xã hội.

Cùng với tăng cường kiểm tra, cơ quan Bảo hiểm xã hội cũng phối hợp với các đơn vị liên quan trong trao đổi thông tin, theo dõi việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.

Trong 9 tháng năm 2026, cơ quan Bảo hiểm xã hội đã chuyển 21 hồ sơ kiến nghị khởi tố sang cơ quan điều tra, gồm 9 vụ việc gian lận bảo hiểm y tế, 3 vụ việc có cả hành vi gian lận bảo hiểm xã hội và gian lận bảo hiểm y tế, cùng 9 vụ việc liên quan đến hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội.

Đồng thời, phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân các cấp đôn đốc, làm việc với hơn 13.700 đơn vị sử dụng lao động vi phạm nghĩa vụ đóng, qua đó thu hồi hàng trăm tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng.

Riêng tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, đã đôn đốc, làm việc với 11.535 đơn vị, thu hồi hơn 631 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng. Đáng chú ý, Viện kiểm sát nhân dân các cấp tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Quảng Ninh đã khởi kiện 9 vụ việc liên quan đến các đơn vị chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động.

Thời gian tới, cơ quan Bảo hiểm xã hội tiếp tục rà soát, phối hợp làm việc và chuyển hồ sơ đề nghị Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện đối với các đơn vị vi phạm đủ điều kiện theo quy định.

KHÓ KHĂN TRONG THU HỒI NỢ BẢO HIỂM

Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, công tác thu hồi tiền chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn.

Hiện có khoảng 39.000 đơn vị không còn khả năng đóng, với tổng số tiền chậm đóng khó thu hồi khoảng 5.100 tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, giải thể, phá sản hoặc không còn tại địa chỉ đăng ký, gây trở ngại cho việc thu hồi nợ và ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động.

Bên cạnh đó, việc phát hiện, xử lý vi phạm còn gặp khó khăn do một số doanh nghiệp chưa đăng ký đầy đủ người thuộc diện tham gia, kê khai tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn thực tế hoặc sử dụng các loại hợp đồng cộng tác viên, dịch vụ, khoán việc để né tránh nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong khi bản chất quan hệ lao động thuộc diện phải tham gia theo quy định.

Trước thực tế này, trong những tháng cuối năm 2026, Bảo hiểm xã hội Việt Nam tiếp tục rà soát, chuẩn hóa dữ liệu chậm đóng, trốn đóng, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng địa phương, tăng cường kiểm tra đối với các đơn vị chậm đóng kéo dài và theo dõi chặt chẽ việc thực hiện kết luận sau kiểm tra.

Cơ quan Bảo hiểm xã hội đồng thời đẩy mạnh phân tích dữ liệu, đánh giá rủi ro, chia sẻ thông tin giữa các ngành để phát hiện người thuộc diện tham gia chưa được đăng ký, xác định đúng mức đóng và củng cố hồ sơ xử lý vi phạm.

Cùng với đó là kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật, phối hợp xử phạt vi phạm hành chính, chuyển hồ sơ có dấu hiệu tội phạm đến cơ quan có thẩm quyền và phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện nhằm bảo vệ quyền lợi người lao động.