Doanh nghiệp lớn ngày càng 'dư dả'
Xu hướng tích trữ tiền mặt đang gia tăng mạnh tại nhiều doanh nghiệp niêm yết lớn. Lượng tiền lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng không chỉ giúp gia tăng thu nhập tài chính, mà còn trở thành “lá chắn” thanh khoản trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động.
Doanh nghiệp niêm yết tăng tốc tích lũy tiền mặt nghìn tỷ
“Núi tiền” ngày càng phình to
Báo cáo tài chính quý IV/2025 cho thấy một xu hướng đáng chú ý trên thị trường chứng khoán Việt Nam: ngày càng nhiều doanh nghiệp lớn tích lũy lượng tiền mặt khổng lồ, bao gồm tiền, tương đương tiền và tiền gửi ngắn hạn. Tính đến ngày 31/12/2025, thị trường ghi nhận ít nhất 8 doanh nghiệp sở hữu lượng tiền mặt từ 1 tỷ USD trở lên.
Những doanh nghiệp được giới đầu tư gọi là “vua tiền mặt” chủ yếu là các tập đoàn đầu ngành, có dòng tiền kinh doanh ổn định và tích lũy qua nhiều năm như Tập đoàn Bảo Việt, Vingroup, Viettel Global, FPT hay Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn.
Dẫn đầu bảng xếp hạng là Tập đoàn Bảo Việt với hơn 150.000 tỷ đồng tiền mặt, mức cao nhất thị trường. Quy mô này đến từ mô hình kinh doanh đa ngành gồm bảo hiểm, ngân hàng, chứng khoán và đầu tư tài chính. Riêng trong năm 2025, doanh nghiệp thu về 7.260 tỷ đồng lãi từ các ngân hàng, gần như đủ trang trải toàn bộ chi phí quản lý doanh nghiệp.
Đứng thứ hai là Vingroup với lượng tiền xấp xỉ 82.000 tỷ đồng. Tập đoàn ghi nhận khoảng 6.800 tỷ đồng doanh thu tài chính, bao gồm thu nhập từ tiền gửi, cho vay và các khoản đặt cọc. Chỉ riêng quý IV/2025, khoản lãi từ tiền gửi và cho vay đã đạt hơn 1.538 tỷ đồng.
Vị trí tiếp theo thuộc về Viettel Global với gần 45.000 tỷ đồng tiền mặt, chủ yếu tích lũy từ các hoạt động đầu tư viễn thông và công nghệ tại thị trường quốc tế.
Không chỉ là nguồn dự phòng thanh khoản, lượng tiền khổng lồ này đang trực tiếp tạo ra lợi nhuận đáng kể cho doanh nghiệp. Trong năm qua, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 3 - 12 tháng dao động 5 - 7%. Nhờ đó, nhiều doanh nghiệp ghi nhận nguồn thu tài chính lên tới hàng nghìn tỷ đồng, tương đương mức sinh lời của một ngân hàng quy mô trung bình.
Thế Giới Di Động được giới đầu tư ví như một “nhà buôn tiền” khi thu về 2.912 tỷ đồng lãi tiền gửi và cho vay, tăng 35% so với năm trước. Khoản thu này đóng góp quan trọng vào mức lợi nhuận trước thuế kỷ lục 8.600 tỷ đồng của doanh nghiệp bán lẻ hàng đầu.
Trong khi đó, PV Gas, Vinamilk hay Tập đoàn Hòa Phát đều ghi nhận hàng nghìn tỷ đồng thu nhập từ lãi tiền gửi. Riêng Viettel Global đạt 2.316 tỷ đồng lãi tiền gửi, tăng gần 66%, còn FPT thu về gần 1.718 tỷ đồng, tăng hơn 42%.
Ngay cả Sabeco là doanh nghiệp ngành bia chịu nhiều áp lực tiêu dùng, vẫn ghi nhận 995 tỷ đồng lãi tiền gửi, đóng góp đáng kể vào lợi nhuận trong bối cảnh thị trường khó khăn.
Vì sao doanh nghiệp thích giữ tiền?
Theo các chuyên gia phân tích, điểm chung của nhóm doanh nghiệp sở hữu “núi tiền” là hoạt động trong các lĩnh vực tương tự bán lẻ, công nghệ, năng lượng hay hàng tiêu dùng - những ngành có dòng tiền ổn định và ít biến động theo chu kỳ kinh tế.
Ông Hoàng Xuân Chiến - Giám đốc phát triển kinh doanh của khối tư vấn đầu tư của chứng khoán VPS cho rằng, phần lớn lượng tiền mặt này đến từ dòng tiền kinh doanh thặng dư tích lũy qua nhiều năm, phản ánh năng lực quản trị hiệu quả và khả năng tạo lợi nhuận bền vững.
Việc duy trì lượng tiền lớn mang lại nhiều lợi thế như: đảm bảo thanh khoản, tăng khả năng chống chịu trước biến động vĩ mô và duy trì cổ tức ổn định cho cổ đông. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, tiền mặt trở thành lớp đệm an toàn quan trọng.
Ở góc độ chiến lược, doanh nghiệp tư nhân thường tích lũy tiền để chờ cơ hội mở rộng hoặc thực hiện M&A khi thị trường thuận lợi. Ngược lại, với doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối, lượng tiền lớn phần nào xuất phát từ các quy định trước đây hạn chế đầu tư ngoài ngành, khiến dòng tiền tích lũy chủ yếu được giữ dưới dạng tiền gửi ngân hàng.
Tuy nhiên, với Nghị quyết 79 mới có hiệu lực, nhóm doanh nghiệp này được kỳ vọng sẽ chuyển từ trạng thái “phòng thủ” sang chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư mới.
Nhưng dù mang lại sự an toàn tài chính, việc tích trữ tiền mặt quá lớn cũng đặt ra những lo ngại nhất định. Theo chuyên gia của ACBS, nếu doanh nghiệp duy trì tiền gửi ngân hàng trong thời gian dài mà thiếu chiến lược sử dụng vốn rõ ràng, đây có thể là dấu hiệu của sự thiếu động lực tăng trưởng hoặc thị trường kinh doanh đã bão hòa.
Thực tế cho thấy, khi tỷ trọng tiền mặt quá cao, các chỉ số hiệu quả như ROE (tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) và ROIC (tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư) thường suy giảm so với những doanh nghiệp tối ưu hóa dòng vốn tốt hơn.
Dẫu vậy, nhiều chuyên gia cho rằng sự “hy sinh” hiệu quả ngắn hạn này có thể chấp nhận được trong bối cảnh biến động kinh tế ngày càng khó lường. Doanh nghiệp sở hữu tiền mặt lớn thường ít rơi vào tình trạng căng thẳng thanh khoản và có khả năng xoay xở linh hoạt khi thị trường đảo chiều.
Sự gia tăng mạnh mẽ của lượng tiền mặt tại các doanh nghiệp niêm yết phản ánh hai xu hướng song song như: một mặt là tâm lý thận trọng trước rủi ro kinh tế, mặt khác là sự chuẩn bị nguồn lực cho chu kỳ đầu tư mới.
Đối với cổ đông, lượng tiền gửi lớn có thể được xem như một “bảo hiểm tài chính”, giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định và chia cổ tức đều đặn. Nhưng về dài hạn, thị trường vẫn kỳ vọng các doanh nghiệp sẽ chuyển hóa “núi tiền” thành động lực tăng trưởng thông qua mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ hoặc thâu tóm chiến lược.
Trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức hấp dẫn và môi trường kinh doanh còn nhiều biến số, xu hướng tích trữ tiền mặt nhiều khả năng vẫn tiếp diễn trong thời gian tới. Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra với nhà đầu tư không còn là doanh nghiệp có bao nhiêu tiền, mà là họ sẽ sử dụng nguồn lực đó như thế nào để tạo ra chu kỳ tăng trưởng mới?
Bình Minh