TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu chính sách (Đại học VinUni)
Thưa ông, sau hơn nửa năm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, ông đánh giá thế nào về khả năng đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 10%?
Đặt mục tiêu tăng trưởng 10% là rất khó và tham vọng, bởi đây là mức cao nhất từ trước đến nay và trên thực tế chúng ta chưa bao giờ đạt được. Sáu tháng đầu năm, GDP tăng 8,18%, để đạt mục tiêu 10% cả năm thì 6 tháng cuối năm phải tăng trưởng gần 12%. Tuy nhiên, chúng ta vẫn quyết tâm thực hiện mục tiêu này. Còn có đạt được hay không, ngoài quyết tâm và nỗ lực của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan bên ngoài.
Việt Nam là nền kinh tế có độ mở rất lớn, nên điều kiện quốc tế ảnh hưởng mạnh. Nếu Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) hạ lãi suất, các xung đột địa chính trị lắng dịu, vận chuyển hàng hóa không bị ách tắc, an ninh năng lượng và nguyên vật liệu đầu vào được bảo đảm, cùng với đà tăng trưởng thuận lợi trong 6 tháng đầu năm, đặc biệt là dòng vốn FDI, thì cơ hội đạt mục tiêu sẽ lớn hơn.
Tăng trưởng 2 con số không chỉ là mục tiêu của năm 2026, mà của cả giai đoạn 2026-2030. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động và rủi ro khó lường, ông đánh giá ra sao khả năng thực hiện mục tiêu này?
Tôi thường hỏi lại: 'Tăng trưởng 2 con số, tại sao không?'. Tuy nhiên, cần cảnh báo rõ rằng, chúng ta phải thuận theo điều kiện bên ngoài, không được cứng nhắc. Nếu điều kiện quốc tế bất lợi mà vẫn cố gắng bằng mọi giá, sử dụng hết các nguồn lực trong nước mà không tính đến dự phòng, chúng ta có thể tạo ra rủi ro lớn đối với ổn định kinh tế vĩ mô. Khi đó, con đường phát triển tiếp theo sẽ gập ghềnh hơn.
Tăng trưởng cao nhưng không phải bằng mọi giá. Điều quan trọng nhất vẫn là chất lượng tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô. Tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo, để thực hiện thành công các mục tiêu của Nghị quyết 19 là một cuộc đua marathon. Muốn chạy marathon phải có sức khỏe dẻo dai, bền bỉ, kiên trì và quyết tâm ngay cả lúc khó khăn, chứ không phải chỉ bứt tốc trong một khoảng thời gian ngắn.
Đây cũng là vấn đề cần đặc biệt lưu ý với các địa phương khi được giao chỉ tiêu tăng trưởng, nhất là những nơi tăng trưởng dưới 10% trong nửa đầu năm và chịu áp lực khai thác dư địa. Địa phương nào cũng muốn tìm và khai thác tối đa dư địa để hoàn thành mục tiêu, đặc biệt trong năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV. Tuy nhiên, không nên 'bóc ngắn cắn dài' mà phải có tầm nhìn dài hạn: hôm nay cố gắng đạt mục tiêu thì 3 năm, 5 năm, 10 năm sau sẽ ra sao nếu dư địa bị tận thu? Không nên bằng mọi cách hoàn thành mục tiêu năm nay nhưng lại không biết năm sau sẽ dựa vào đâu để tăng trưởng.
 |
Để trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần tận dụng hiệu quả các nguồn lực như vốn, đất đai, nhân lực, đặc biệt là phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số |
Phát triển đất nước là cuộc đua marathon. Theo ông, cần thiết kế lộ trình tăng trưởng như thế nào để vừa đạt mục tiêu trước mắt vừa bảo đảm phát triển lâu dài?
'Trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045' là mục tiêu được đặt ra tại Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII (năm 2021). Chúng ta đã có đích đến cho 20 năm sau. Từ mục tiêu năm 2045 phải lùi lại xem năm 2040, 2035, 2030 cần đạt những gì và trước mắt phải làm gì.
Khi đã có lộ trình, nếu thực hiện bị lệch hướng thì phải điều chỉnh. Nền kinh tế giống như con tàu trên biển hoặc máy bay trên không trung, phải liên tục điều chỉnh khi chạy quá nhanh, quá chậm hoặc lệch hướng để cuối cùng đạt mục tiêu đúng địa điểm, đúng thời gian và an toàn. Vì vậy, không chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng của năm nay mà phải nhìn cả chặng đường đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.
Ngoài tầm nhìn 2045, Nghị quyết 19 lần đầu tiên xác lập nền tảng cho tầm nhìn 100 năm phát triển tiếp theo của đất nước (2030-2130). Tầm nhìn 100 năm phải được cụ thể hóa bằng các kế hoạch 5 năm, chiến lược 10 năm và tầm nhìn 20 năm. Sau mỗi giai đoạn cần tổng kết, đánh giá những gì đã làm được, chưa làm được và thay đổi phương thức thực hiện nếu cần, chứ không cứng nhắc.
Tư tưởng 'dĩ bất biến, ứng vạn biến' của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được Đại tướng Võ Nguyên Giáp vận dụng khi chỉ đạo Chiến dịch Điện Biên Phủ, từ 'đánh nhanh thắng nhanh' chuyển sang 'đánh chắc tiến chắc'. 'Dĩ bất biến' là mục tiêu phải đạt; 'ứng vạn biến' là tùy thuộc điều kiện khách quan, chủ quan để thay đổi phương thức thực hiện.
Ông từng nói rằng, nếu không đặt mục tiêu rất cao, nền kinh tế có thể không tạo được động lực mạnh như hiện nay. Ông đánh giá thế nào về tác động của mục tiêu tăng trưởng 2 con số?
Nửa đầu năm nay tăng trưởng 8,18%, có thể đặt câu hỏi ngược lại: nếu không quyết tâm tăng trưởng 10% thì liệu có đạt 8,18% hay không?
Đôi khi đặt ra mục tiêu vượt tầm, chúng ta lại đạt kết quả ngoài mong đợi. Sáu tháng đầu năm chưa đạt 10% nhưng đạt 8,18%, cao nhất từ trước đến nay. Nếu chỉ đặt mục tiêu 8%, có thể kết quả chỉ ở mức 6,5-7%. Quyết tâm đạt tăng trưởng 2 con số đã tạo động lực để cả hệ thống chính trị và nền kinh tế vận hành ở tốc độ cao.
Trở lại lịch sử, sau những thắng lợi ở Tây Nguyên và Huế - Đà Nẵng, thời cơ chiến lược để giải phóng hoàn toàn miền Nam xuất hiện. Ngày 7/4/1975, Đại tướng Võ Nguyên Giáp ký bức điện lịch sử với mệnh lệnh 'Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa...', đôn đốc toàn quân tranh thủ từng giờ, từng phút tiến về phía trước. Nếu không có quyết tâm đó, liệu chúng ta có thể giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước vào ngày 30/4/1975 hay không?
Ngày nay, trên mặt trận kinh tế cũng vậy. Nếu không đặt mục tiêu táo bạo là tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026-2030 thì 6 tháng đầu năm chắc gì đã đạt mức tăng trưởng kỷ lục 8,18%.
Tất nhiên, mục tiêu cao không có nghĩa là bất chấp mọi điều kiện. Chúng ta phải vừa quyết tâm, vừa điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thực tế.
Muốn GDP tăng trưởng 10% trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn đầu tư cần tối thiểu 38,5 triệu tỷ đồng. Vốn trong dân còn rất lớn đang được tích trữ dưới dạng vàng. Vậy cần làm gì để đưa khối 'vàng ròng' này vào nền kinh tế, thưa ông?
Ước tính lượng vàng trong dân tại Việt Nam có sự chênh lệch lớn giữa các tổ chức và chuyên gia, chủ yếu vì vàng là tài sản tích trữ cá nhân và không có chế độ kê khai bắt buộc. Số liệu chính xác không có, nhưng chắc chắn rất lớn. Nhiều tổ chức, chuyên gia ước tính giá trị vàng trong dân khoảng 35-40 tỷ USD, trong khi một số ước tính tới 200-300 tỷ USD.
Dù con số nào thì người dân vẫn đang nắm giữ một lượng vàng rất lớn. Vì vậy, nhiều chuyên gia kinh tế và đại biểu Quốc hội cho rằng, cần có cơ chế thu hút nguồn vốn này vào nền kinh tế thay vì để 'đóng băng' trong dân.
Tôi nghĩ có sự nhầm lẫn ở đây, bởi vàng là một loại tài sản đầu tư và trên thực tế không nằm yên trong két sắt. Khi một người mua vàng, tiền được chuyển cho người bán. Người bán có thể dùng tiền để đầu tư, chi tiêu, gửi ngân hàng hoặc mua trái phiếu, cổ phiếu. Như vậy, vàng vật chất chuyển từ người này sang người khác, vẫn nằm trong dân nhưng tiền vẫn vận hành trong nền kinh tế.
Chúng ta đã thành công trong việc chống 'vàng hóa" nền kinh tế, nhưng không cấm người dân đầu tư vào vàng vì đây là một tài sản và một kênh đầu tư. Để chống đầu cơ, có thể sử dụng chính sách thuế: đánh thuế cao đối với hoạt động mua - bán vàng liên tục với khối lượng lớn trong thời gian ngắn và thuế thấp hơn đối với việc nắm giữ dài hạn. Với bất động sản cũng có thể áp dụng nguyên tắc tương tự.
Mục tiêu cuối cùng của đổi mới mô hình phát triển theo tinh thần Nghị quyết 19 là sử dụng hiệu quả các nguồn lực như vốn, đất đai, nhân lực, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số... để trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và tạo nền tảng cho tầm nhìn 100 năm tiếp theo. Đây là cuộc chạy đua marathon 'rất dài và rất xa', không chỉ cần khát vọng, hoài bão, mà còn phải có bản lĩnh và quyết tâm thực hiện mục tiêu 'dĩ bất biến', đồng thời 'ứng vạn biến' trong quá trình thực hiện.