Dòng chảy pháp luật 2025: Kỷ lục lập pháp và áp lực khơi thông điểm nghẽn

Ngày 2/6/2026, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức hội thảo công bố Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025 với chủ đề "Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới". Báo cáo này đã phác thảo bức tranh toàn cảnh pháp luật kinh doanh với những chuyển dịch mang tính lịch sử.

Năm 2025 trong bối cảnh tình hình thế giới liên tục biến động khó lường, Việt Nam vẫn kiên cường duy trì đà tăng trưởng tích cực với mức tăng trưởng GDP đạt trên 8%, thuộc nhóm dẫn đầu khu vực. Đi cùng với đó là làn sóng phát triển đầy khích lệ từ nội lực khi có gần 200 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và hơn 100 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động.

NHỮNG QUYẾT SÁCH LỊCH SỬ VÀ KỶ LỤC LẬP PHÁP

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS. TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, khẳng định: "Đằng sau những con số ấn tượng đó không chỉ là nỗ lực đơn thuần của Chính phủ và khối tư nhân, mà còn là kết quả từ những chuyển động rất mạnh mẽ về tư duy phát triển và tư duy thể chế".

Năm 2025 chứng kiến sự ra đời của "bộ tứ trụ cột" gồm 4 Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị về khoa học công nghệ, hội nhập quốc tế, xây dựng pháp luật và phát triển kinh tế tư nhân. Những định hướng này đã mở ra một giai đoạn mới, nơi thể chế từng bước chuyển dịch từ vai trò "quản lý, kiểm soát" sang "kiến tạo phát triển".

Song hành với tư duy mới là một tinh thần hành động quyết liệt chưa từng có, sự bứt phá trong hoạt động xây dựng pháp luật. Chỉ trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua tới 89 đạo luật – một con số kỷ lục trong lịch sử lập pháp gần đây, gấp gần 3 lần năm 2024, và gấp hơn 5 lần mức trung bình giai đoạn trước. Tính gộp giai đoạn 2024 - 2025, tổng cộng đã có 120 đạo luật được ban hành, vượt tổng số luật của cả 8 năm trước đó cộng lại.

Tốc độ soạn thảo cũng được rút ngắn đáng kể: khảo sát 33 đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày, riêng nhiều luật khởi động trong năm 2025 chỉ mất hơn 4 tháng, thậm chí có dự án luật được hoàn thiện trong chưa đầy 2 tháng.

Đặc biệt, sự xuất hiện của Nghị quyết 206/2025/QH15 đã tạo nên một dấu ấn lịch sử khi lần đầu tiên Chính phủ được trao cơ chế đặc biệt để xử lý ngay các điểm nghẽn pháp lý cấp bách mà không phải chờ đợi quy trình sửa luật kéo dài. Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, 15 nghị quyết tháo gỡ khó khăn về đất đai, quy hoạch, đầu tư, thủ tục hành chính đã ra đời, củng cố niềm tin kinh doanh mạnh mẽ cho thị trường.

Trong đó, Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu được đánh giá là một trong những đợt cải cách thủ tục hành chính quy mô lớn nhất từ trước tới nay, với hơn 760 thủ tục được đơn giản hóa thành phần hồ sơ trên nguyên tắc "không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có".

SỰ CHUYỂN DỊCH CỦA 5 DÒNG CHẢY PHÁP LÝ LỚN

Báo cáo "Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025" đã khắc họa bức tranh lập pháp năm qua thông qua 5 "dòng chảy" lớn mang tính bước ngoặt.

Dòng chảy thứ nhất minh chứng cho sự thay đổi căn bản trong nhận thức khi doanh nghiệp tư nhân được xác định là động lực quan trọng của nền kinh tế, là chủ thể phát triển thay vì chỉ là đối tượng bị quản lý.

Dòng chảy thứ hai ghi nhận xu hướng đổi mới trong soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật. Các đạo luật ngày càng được xây dựng theo hướng quy định khung, mang tính nguyên tắc, giao quyền chủ động chi tiết cho Chính phủ và các Bộ, ngành nhằm tăng tốc độ phản ứng chính sách trước sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và kinh tế số.

Dòng chảy thứ ba mang lại những 'quả ngọt' định lượng từ công cuộc cải cách hành chính và xây dựng Chính phủ số. Các nỗ lực của Chính phủ đã giúp cắt giảm, đơn giản hóa 3.085 quy định kinh doanh, tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục. Khảo sát toàn quốc cho thấy có khoảng 90% doanh nghiệp đánh giá thủ tục trực tuyến dễ thực hiện, giúp tiết kiệm tối đa thời gian lẫn chi phí so với phương thức truyền thống.

Dòng chảy thứ tư thể hiện tinh thần cầu thị và lắng nghe chưa từng có của bộ máy công quyền khi tiếp nhận và phân loại xử lý hơn 2.000 vướng mắc từ thực tiễn của doanh nghiệp. Quá trình này đã góp phần thu hẹp đáng kể khoảng cách giữa logic pháp lý trên giấy tờ và logic vận hành thực tế của thị trường.

Dòng chảy thứ năm, cũng là điểm mới đặc biệt nhất của báo cáo năm nay, chính là việc chính thức đề cập đến không gian "kinh tế tầm thấp". Đây được nhìn nhận là biên giới tăng trưởng đầy tiềm năng trong bối cảnh logistics thông minh phát triển, dự kiến có thể đạt quy mô 10 tỷ USD và tạo ra 1 triệu việc làm chất lượng cao vào năm 2035. Tuy nhiên, để khai phá không gian này, bài toán quyết định vẫn nằm ở việc sớm xây dựng một hành lang pháp lý phù hợp và không gian thử nghiệm thông thoáng.

VẪN CÒN VÒNG LẶP THỦ TỤC "CON GÀ, QUẢ TRỨNG"

Bên cạnh những điểm sáng, báo cáo của VCCI cũng thẳng thắn chỉ ra những dư địa cải cách cần phải đi vào chiều sâu ở khâu thực thi cơ sở. Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký VCCI, hiện nay, dù thủ tục trực tuyến phát triển nhưng việc liên thông dữ liệu chưa hoàn thiện khiến doanh nghiệp đôi khi vẫn phải nộp song song cả bản giấy lẫn bản điện tử.

Đáng lưu ý, vẫn còn tới 38,18% doanh nghiệp phản ánh phải chi trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục cấp phép, và hơn 24% doanh nghiệp buộc phải hoãn hoặc hủy kế hoạch kinh doanh do vướng mắc giấy phép.

Khi đi sâu phân tích 787 vướng mắc cốt lõi được công nhận, báo cáo bóc tách thấy có tới 42% quy định thiếu rõ ràng, dễ gây đa nghĩa; 36% quy định làm phát sinh chi phí tuân thủ chưa cần thiết; và 22% xuất phát từ sự chồng chéo giữa các văn bản pháp luật. Đáng nói là phần lớn các nút thắt này lại nằm ngay ở tầng cao nhất của hệ thống pháp luật như cấp Luật và Nghị định.

Những ví dụ điển hình như vòng lặp thủ tục "con gà, quả trứng" trong giao khu vực biển cho dự án điện gió ngoài khơi, hay sự thiếu thống nhất giữa Luật Điện lực 2025 và hướng dẫn Luật Đấu thầu là những minh chứng rõ nhất cho thấy yêu cầu tháo gỡ tận gốc rễ đang cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nhìn lại một năm bộn bề, PGS. TS Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh: 'Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh' không đơn thuần là một ấn phẩm thường niên, mà là kết tinh của một quá trình VCCI đồng hành thực chất, trách nhiệm với công tác xây dựng thể chế".

Trong năm 2025, VCCI đã tham gia góp ý hàng trăm văn bản với 568 ý kiến cụ thể gửi cơ quan soạn thảo, đạt tỷ lệ tiếp thu lên tới 53%. Riêng đối với các góp ý về tính thống nhất, chống chồng chéo pháp luật, tỷ lệ tiếp thu đạt trên 61%.

Khẳng định tầm nhìn trong giai đoạn mới, lãnh đạo VCCI cam kết sẽ tiếp tục sát cánh cùng Quốc hội, Chính phủ và các bộ ngành để giảm mạnh chi phí tuân thủ, nâng cao chất lượng lập pháp. 'Với quyết tâm cải cách lớn cùng tinh thần đồng hành chặt chẽ giữa Nhà nước và khối tư nhân, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở vững chắc để xây dựng một môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, hiện đại và sở hữu năng lực cạnh tranh hàng đầu khu vực', Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

VCCI-Vũ Khuê

]]>