Một phiên họp toàn thể của Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI
1.
Quốc hội khóa XVI vừa khép lại Kỳ họp thứ nhất với 9 luật, 5 nghị quyết và nhiều nội dung quan trọng khác được thông qua. Trong quá trình thảo luận ở tổ rồi ở hội trường, nhiều đại biểu đánh giá cao phản ứng nhanh nhạy của Chính phủ khi chủ động trình Quốc hội nhiều chính sách mới, kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn trong thực tiễn, khơi thông các nguồn lực để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số, không chỉ trong năm 2026.
Mục tiêu rất thách thức nêu trên cũng được người đứng đầu Chính phủ đề cập ngay từ đầu Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội, khi vừa nhậm chức. Khi đó, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng bày tỏ, nếu có sự đồng hành của Quốc hội, các cơ quan của Chính phủ, các bộ, ngành, các địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, thì ông tin là, có thể thực hiện được mục tiêu đầy thách thức ấy.
Gần cuối kỳ họp, cũng tại phiên thảo luận tổ, Thủ tướng Chính phủ lại nhấn mạnh sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan của Quốc hội và Chính phủ. Đấy là khi đã vào đợt họp thứ hai của Kỳ họp thứ nhất, Chính phủ trình và Quốc hội đồng ý bổ sung vào chương trình Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, Quốc hội tiến hành thảo luận tổ ngay sau đó.
Tính từ khi trình đến lúc Quốc hội bấm nút thông qua chỉ vỏn vẹn 3 ngày - thời gian ngắn kỷ lục để ban hành một đạo luật, theo nhận xét của một số vị đại biểu tái cử. Và để trình được Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội phải tiến hành thẩm tra, không kể ngày nghỉ hay ngoài giờ hành chính.
'Có thể nói, thời gian qua, công tác phối hợp trong hoàn thiện thể chế giữa các cơ quan của Chính phủ và Quốc hội rất chặt chẽ', người đứng đầu Chính phủ bày tỏ trong phiên họp tổ.
Lãnh đạo Chính phủ cũng nêu sự khác biệt của Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội nhiệm kỳ mới, đó là không chỉ kiện toàn nhân sự, mà xem xét, quyết định nhiều vấn đề cấp bách. 'Nếu không có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan của cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp ngay từ khi phát sinh những vấn đề cấp bách đó, thì rất khó để hoàn thành khối lượng công việc lớn và phức tạp như hiện nay', Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh.
Quốc hội luôn đồng hành với Chính phủ cũng là vấn đề được đại biểu Bế Trung Anh (Đắk Lắk) đề cập tại phiên thảo luận về dự kiến chương trình giám sát năm 2027, dưới góc độ sử dụng quyền năng của Quốc hội số. Ông nói, giám sát trong thời kỳ mới không chỉ là để phát hiện sai phạm, mà là để phát hiện sớm độ trễ, nhận diện điểm nghẽn và thúc đẩy thay đổi. Nếu Chính phủ đã chuyển sang quản trị số mà Quốc hội vẫn giám sát theo cách cũ, thì không chỉ lãng phí Quốc hội số, mà còn làm cho chính sách giám sát trở thành điểm nghẽn của cải cách.
'Chúng ta đang thay đổi vận hành cả một quốc gia, nếu giám sát không thay đổi lên một bước mới, thì mọi cải cách sẽ luôn đi trước một bước và giám sát sẽ luôn đi sau một nhịp. Thuật ngữ ‘Quốc hội đồng hành với Chính phủ’ có nghĩa là đi cùng, không thể là đi sau. Một Quốc hội kiến tạo không thể giám sát bằng công cụ của quá khứ', vị đại biểu Đắk Lắk nêu quan điểm.
Theo đại biểu Bế Trung Anh, giám sát phải đủ nhanh để theo kịp thực tiễn, đủ sâu để nhìn thấy vấn đề từ dữ liệu. Tiếng nói của dữ liệu mới là câu chuyện quan trọng và đủ tầm nhìn để dẫn dắt sự thay đổi, không chỉ để ghi nhận sự thay đổi. Nếu không, sẽ có một Chính phủ chạy bằng dữ liệu, nhưng Quốc hội vẫn giám sát và chạy bằng ký ức.
Như vậy, thông điệp từ nghị trường cho thấy, yêu cầu đặt ra là Quốc hội không chỉ đồng hành với Chính phủ trong việc quyết định kịp thời những vấn đề quan trọng của đất nước, mà còn phải đồng hành trong xây dựng luật, trong giám sát tối cao, mới có thể đáp ứng được yêu cầu trong giai đoạn tới của đất nước.
2.
Mới đảm nhiệm trọng trách người đứng đầu ngành tài chính ít ngày (được Quốc hội phê chuẩn bổ nhiệm ngày 8/4), song Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn là thành viên Chính phủ xuất hiện nhiều nhất tại vị trí trình luật, nghị quyết, báo cáo tiếp thu, giải trình sau các phiên thảo luận, cũng như trước khi Quốc hội chính thức bấm nút.
Tại Kỳ họp này, Quốc hội bàn và bấm nút thông qua các kế hoạch 5 năm tới không chỉ về kinh tế - xã hội, mà còn có tài chính quốc gia, đầu tư công trung hạn, vay, trả nợ công với những con số rất 'nặng' - nặng không chỉ bởi lên tới hàng triệu tỷ đồng, mà còn vì trách nhiệm với nước, với dân.
Chỉ tính riêng kế hoạch vay, trả nợ công năm 2026 được Bộ Tài chính công bố ngay khi Quốc hội đang họp, thì tổng mức huy động vốn của Chính phủ năm 2026 dự kiến đạt 969.796 tỷ đồng, trong đó vay để bù đắp bội chi chiếm khoảng 60%, vay để trả nợ gốc chiếm 39% và phần còn lại là cho vay lại nguồn vốn vay nước ngoài.
Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, cần nới bội chi và cần vay để bù đắp bội chi. Nhưng thông điệp xuyên suốt của Thủ tướng, của Chính phủ là không đánh đổi sự ổn định vĩ mô lấy tăng trưởng cao. Nghị quyết về Kế hoạch Phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 (được Quốc hội thông qua với 100% đại biểu có mặt tán thành trong phiên bế mạc Kỳ họp) nêu rõ, yêu cầu của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất là 'kiên quyết không để xảy ra khủng hoảng kinh tế trong mọi tình huống'.
Nhiệm vụ 'kép' không dễ dàng, bởi để có thể tăng trưởng 2 con số, nhu cầu chi đầu tư phát triển rất cao, mà như thế phải có thu (ngân sách) mới có chi. Chính sách thu tiếp tục phải được rà soát, làm sao đảm bảo đúng, đủ, kịp thời, bao quát đầy đủ nguồn thu. Đó là hồi âm của người đứng đầu ngành tài chính với ý kiến đại biểu khi thảo luận về các kế hoạch 5 năm nói trên.
Nhưng, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh, quan trọng hơn là phải hỗ trợ, khuyến khích được kinh tế phát triển, là bệ đỡ đặc biệt cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa và khuyến khích các doanh nghiệp nội tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, tham gia chuỗi giá trị với các doanh nghiệp FDI để nâng cao năng suất, chất lượng và tăng trưởng.
Bộ trưởng Bộ Tài chính cũng là người thay mặt Chính phủ ký báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu về các kế hoạch 5 năm trước khi Quốc hội bấm nút thông qua các nội dung quan trọng này.
Tại đây, thêm một lần nữa, Chính phủ khẳng định, thời gian tới, sẽ phối hợp chặt chẽ, linh hoạt, đồng bộ, hiệu quả chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và các chính sách kinh tế vĩ mô để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, củng cố môi trường ổn định cho doanh nghiệp phát triển.
3.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, trong phát biểu bế mạc Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội cũng nhắc đến hai chữ 'đồng hành'. Ông nói, Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, hành động quyết liệt, đồng hành cùng Chính phủ, cả hệ thống chính trị, phát huy cao nhất mọi nguồn lực, biến khát vọng thành hành động, kết quả cụ thể, quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, tất cả vì mục tiêu đất nước phồn vinh, văn minh - nhân dân ấm no, hạnh phúc.
Thông điệp từ nghị trường cho thấy, yêu cầu đặt ra là Quốc hội không chỉ đồng hành với Chính phủ trong việc quyết định kịp thời những vấn đề quan trọng của đất nước, mà còn phải đồng hành trong xây dựng luật, trong giám sát tối cao, mới có thể đáp ứng được yêu cầu trong giai đoạn tới của đất nước.