Dữ liệu đồng bộ là nền tảng quản lý đô thị hiệu quả

Xây dựng dữ liệu đô thị đúng, đủ, sạch, sống và nền tảng số dùng chung là yêu cầu quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành. Để đáp ứng yêu cầu này, dữ liệu cần được kiểm tra, đối soát thường xuyên, cập nhật kịp thời, bảo đảm tính liên kết, khả năng kết nối và chia sẻ giữa các lĩnh vực...
Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra cách tiếp cận mới trong quản lý, điều hành và phát triển đô thị. Tại Việt Nam, quá trình xây dựng đô thị thông minh đã đạt những kết quả bước đầu, song dữ liệu thiếu đồng bộ, năng lực quản trị và khai thác công nghệ còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai trong thực tiễn.
THÁCH THỨC TỪ THỰC TIỄN TRIỂN KHAI
Theo Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), trước năm 2018, ứng dụng đô thị thông minh chủ yếu ở mức thử nghiệm và phân tán theo lĩnh vực. Tuy nhiên, Quyết định số 950/QĐ-TTg ngày 1/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025 định hướng đến năm 2030 đã tạo nền tảng cho triển khai phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam.
Đến nay, 26/34 tỉnh, thành phố sau sắp xếp đơn vị hành chính đã phê duyệt đề án, kế hoạch ở quy mô toàn tỉnh hoặc cho các đô thị ưu tiên. Nhiều địa phương cũng hình thành trung tâm giám sát, điều hành thông minh, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu chuyên ngành; triển khai tiện ích trong giao thông, chiếu sáng, cấp nước, quan trắc môi trường, cảnh báo thiên tai, y tế, giáo dục và du lịch. Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Huế và Cần Thơ đã ban hành đề án đô thị thông minh. Bước đầu, các ứng dụng đã hỗ trợ công tác quản lý và phục vụ người dân.
Dù vậy, quá trình triển khai vẫn còn nhiều hạn chế. Cục Phát triển đô thị đánh giá dữ liệu còn thiếu, phân tán và không đồng đều về chất lượng. Dữ liệu quy hoạch, đất đai, dân cư, hạ tầng, công trình, dịch vụ và môi trường do nhiều chủ thể quản lý, chưa được chuẩn hóa, cập nhật thường xuyên; trách nhiệm tạo lập, kiểm tra, chia sẻ, sử dụng dữ liệu chưa được xác định rõ trong mọi trường hợp.
Cùng với đó, hoạt động của nhiều trung tâm điều hành thông minh thiên về tổng hợp, hiển thị và giám sát, chưa gắn chặt với quy trình xử lý công việc, phân công trách nhiệm, điều phối liên ngành và kiểm chứng kết quả. Đầu tư hệ thống nhưng thiếu dữ liệu sống hoặc thiếu người vận hành.
Năng lực khai thác AI, phân tích dự báo, mô phỏng và bản sao số còn hạn chế. Việc đánh giá thiên về đầu tư công nghệ, chưa chú trọng đúng mức đến kết quả như: giảm thời gian đi lại, giảm ngập, tiết kiệm năng lượng, rút ngắn thời gian xử lý phản ánh hoặc nâng cao mức độ hài lòng. Ngoài ra, nguồn nhân lực quản trị đô thị số, kiến trúc dữ liệu, an toàn thông tin và phân tích liên ngành chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Nguồn lực đầu tư, bảo trì và vận hành dài hạn cũng chưa được tính toán đồng bộ.
Từ thực trạng này, Cục Phát triển đô thị nhận định thách thức cốt lõi không chỉ nằm ở việc thiếu công nghệ, mà là chưa chuyển đổi thực sự từ 'đầu tư công nghệ', sang 'đổi mới phương thức quản trị và mô hình phát triển'. Đô thị thông minh phải được đánh giá bằng khả năng giải quyết vấn đề đô thị và tạo ra lợi ích kinh tế - xã hội có thể kiểm chứng.
Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững. Chia sẻ tại sự kiện mới đây, ông Lê Hoàng Trung, Phó cục trưởng Cục Phát triển đô thị cho rằng định hướng này đòi hỏi nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong đó, đô thị tiếp tục đóng vai trò là trung tâm tập trung dân cư, kinh tế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC QUẢN LÝ, ĐIỀU HÀNH
Từ thực tiễn trên, Cục Phát triển đô thị đề xuất các nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó làm rõ chủ thể quản lý, cập nhật, chia sẻ, khai thác dữ liệu và gắn trách nhiệm về dữ liệu với trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ quản lý đô thị. Ưu tiên quy trình quản trị có đầu ra đo lường được, hạn chế việc phát sinh thêm đầu mối và đầu tư trùng lặp...
Nâng cấp, tích hợp điều hành thông minh trên cơ sở hệ thống sẵn có; gắn giám sát với quy trình xử lý, điều phối và phản hồi, không đặt yêu cầu đầu tư mới khi hệ thống hiện hữu đáp ứng. Tổ chức bồi dưỡng cán bộ quản lý đô thị, đặc biệt năng lực quản trị dữ liệu, ứng dụng GIS, đánh giá hiệu quả công nghệ...
Ngoài ra, Cục Phát triển đô thị cũng nhấn mạnh vào việc xây dựng dữ liệu đô thị đúng, đủ, sạch, sống và nền tảng số dùng chung. Ưu tiên chuẩn hóa dữ liệu nền địa lý, đất đai, dân cư, quy hoạch, công trình và hạ tầng; tổ chức cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung có khả năng kết nối với dữ liệu chuyên ngành theo quy định. Dữ liệu phải có nguồn gốc, chất lượng, tần suất cập nhật, cơ chế phân quyền truy cập và trách nhiệm bảo đảm an toàn. Từng bước xây dựng không gian dữ liệu GIS, tích hợp BIM/CIM và thí điểm bản sao số ở nơi có đủ điều kiện, trên cơ sở kế thừa các hệ thống hiện có.
Tuy nhiên, xây dựng nền tảng dữ liệu là bước đầu, vấn đề quan trọng là khả năng khai thác và đưa dữ liệu vào thực tiễn quản trị. Ông Kiều Việt Cường, đại diện UN-Habitat Việt Nam, cho rằng khi cơ sở dữ liệu và nền tảng dùng chung từng bước hình thành, câu hỏi quan trọng đặt ra cần tổ chức khai thác ra sao để nhận diện đúng nhu cầu, lựa chọn được ưu tiên đầu tư, phối hợp cung cấp dịch vụ và đánh giá kết quả. Vì vậy, ông lưu ý dữ liệu phải được sử dụng trong một quá trình quản trị có mục tiêu rõ ràng; có cơ chế xem xét phương án; có trách nhiệm thực hiện và có khả năng điều chỉnh theo kết quả.
Đồng thời, công nghệ phải đồng hành cùng việc sử dụng dữ liệu và tổ chức thực hiện. Trong đó, lấy con người làm trung tâm, hiệu quả đô thị thông minh phải bao gồm: mức cải thiện chung; cách phân bố lợi ích giữa các địa bàn, nhóm cư dân và những cộng đồng yếu thế.
Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc Quan hệ Chính phủ Huawei Việt Nam, kết nối của Việt Nam đã ở nhóm đầu thế giới, nhưng nhiều người dân đô thị vẫn chưa cảm nhận được một thành phố 'thông minh' tương xứng. Người dân vẫn đo độ thông minh của thành phố bằng trải nghiệm ùn tắc, ngập úng, thủ tục kéo dài, không bằng số camera hay số màn hình. Vì vậy, ông Tuấn Anh nhận định một đô thị chỉ thông minh khi có đủ các năng lực nền tảng, được xây như một hệ thống thống nhất đồng bộ gồm hạ tầng số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo...