EU liên tục dựng lên rào cản kỹ thuật, hàng Việt nguy cơ mất thị phần

EU liên tục dựng lên rào cản kỹ thuật, hàng Việt nguy cơ mất thị phầnTrần Sơn-24/08/2026 07:15 (GMT+7)(VNF) - Rào cản kỹ thuật EU ngày càng cao đang buộc doanh nghiệp Việt Nam phải chuẩn hóa sản phẩm, chuỗi cung ứng và pháp lý nếu muốn tận dụng cơ hội xuất khẩu từ EVFTA.Rào cản kỹ thuật EU ngày càng caoSau 6 năm thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), cánh cửa vào thị trường EU đã rộng hơn đáng kể đối với hàng hóa Việt Nam. Kim ngạch thương mại 2 chiều tăng từ 49,8 tỷ USD năm 2019 lên gần 74 tỷ USD vào cuối năm 2025, thặng dư thương mại đạt 38,6 tỷ USD. Nhưng khi hàng rào thuế quan giảm xuống, khả năng đi sâu vào thị trường này lại ngày càng phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có vượt qua được các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và pháp lý hay không.Nhìn vào tăng trưởng thương mại sau EVFTA, có cơ sở để kỳ vọng EU tiếp tục là thị trường chiến lược của hàng Việt Nam.Theo ông Trần Phú Lữ, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), EVFTA rõ ràng tạo ra lợi thế lớn về thuế quan. Hiệp định hướng tới loại bỏ 99% thuế quan giữa EU và Việt Nam. Với hàng hóa Việt Nam vào EU, quá trình cắt giảm được thực hiện theo lộ trình. Nhưng ưu đãi thuế chỉ giúp hàng hóa đến gần cánh cửa thị trường. Muốn bước qua cánh cửa đó, doanh nghiệp phải đáp ứng hệ thống tiêu chuẩn ngày càng chặt chẽ. Doanh nghiệp cần chủ động ứng phó với các rào cản kỹ thuật khi xuất khẩu vào thị trường EUNhưng ưu đãi thuế chỉ giúp hàng hóa đến gần cánh cửa thị trường EU. Muốn bước qua cánh cửa đó, doanh nghiệp phải đáp ứng hệ thống tiêu chuẩn ngày càng chặt chẽ.Theo thông tin từ ITPC, Pháp đáng áp dụng chính sách kiểm soát rất nghiêm đối với dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Trong khi đó, Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR) của EU đặt ra yêu cầu mới về khả năng tái chế của bao bì. PPWR đã có hiệu lực từ ngày 11/2/2025 và phần lớn quy định bắt đầu được áp dụng từ ngày 12/8/2026. Mục tiêu của EU là đến năm 2030, bao bì trên thị trường phải có khả năng tái chế theo các yêu cầu của quy định.Sức ép còn lớn hơn với những ngành liên quan đến Quy định chống mất rừng của EU (EUDR). Cà phê, cao su, gỗ nằm trong những nhóm hàng chịu tác động và doanh nghiệp phải minh bạch chuỗi cung ứng. Quy định EUDR sau khi được điều chỉnh sẽ bắt đầu áp dụng từ ngày 30/12/2026 đối với doanh nghiệp lớn và vừa, trong khi phần lớn doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ có thời gian đến ngày 30/6/2027.Như vậy, rào cản kỹ thuật EU không còn đơn thuần nằm ở chất lượng của sản phẩm cuối cùng. Doanh nghiệp có thể phải chứng minh cả quá trình tạo ra sản phẩm, nguồn nguyên liệu, bao bì, khả năng truy xuất và mức độ tuân thủ của chuỗi cung ứng.Điều này làm thay đổi cách cạnh tranh tại EU. Giá thấp chưa chắc tạo lợi thế nếu doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chuẩn. Ngược lại, chi phí đầu tư cho công nghệ, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận và bao bì có thể tăng trong ngắn hạn nhưng lại trở thành khoản đầu tư để giữ thị trường trong dài hạn.Chủ động vượt rào cản kỹ thuật EUVấn đề đặt ra không phải tìm cách né rào cản kỹ thuật EU mà phải nâng năng lực doanh nghiệp đủ sức vượt qua chúng.Ông Trần Phú Lữ khuyến nghị doanh nghiệp chủ động đạt các chứng nhận an toàn thực phẩm như HACCP, ISO 22000, kiểm soát dư lượng hóa chất, đầu tư chế biến sâu và sử dụng bao bì thân thiện môi trường. Trước áp lực chi phí logistics, doanh nghiệp cần đặt chỗ sớm, ký hợp đồng vận chuyển dài hạn, đa dạng tuyến đường và liên kết gom hàng để tối ưu chi phí.Đây là hướng đi cần thiết nhưng vẫn chưa đủ. Một sản phẩm đạt chuẩn kỹ thuật vẫn có thể gặp rủi ro nếu hợp đồng, quyền phân phối và trách nhiệm pháp lý không được kiểm soát.Doanh nghiệp muốn thâm nhập thị trường hiệu quả cũng cần quan tâm đến đại diện pháp lý tại EU, bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và lựa chọn kênh phân phối phù hợp.Luật sư Chử Lan Phương - Luật sư điều hành Công ty Luật CEVEN LAW, cảnh báo một số doanh nghiệp Việt Nam đã cấp quyền phân phối độc quyền trên toàn EU cho đối tác mới mà chưa đánh giá đầy đủ năng lực.Bà Phương khuyến nghị quyền độc quyền phải gắn với chỉ tiêu hiệu quả cụ thể (KPI) và sản lượng đặt hàng tối thiểu (MOQ). Trước khi ký kết, doanh nghiệp cần thẩm định pháp nhân, chủ sở hữu, năng lực tài chính, mạng lưới khách hàng và mức độ tuân thủ của đối tác. Hợp đồng cũng phải quy định rõ lãnh thổ, thời hạn, KPI, MOQ, hoạt động marketing, dữ liệu, khiếu nại và điều kiện chấm dứt.Hợp đồng thương mại giai đoạn 2026 đến 2027 không nên chỉ dừng ở việc chia sẻ doanh thu mà phải trở thành công cụ phân bổ trách nhiệm pháp lý. Những vấn đề liên quan đến dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), quyền kiểm tra tuân thủ và bảo hiểm bồi thường cần được tính đến. Doanh nghiệp muốn thâm nhập thị trường hiệu quả cũng cần quan tâm đến đại diện pháp lý tại EU, bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và lựa chọn kênh phân phối phù hợp.Thực tế từ Công ty TNHH Anvan Dried Food cho thấy, việc đáp ứng tiêu chuẩn có thể bắt đầu ngay từ công nghệ sản xuất. Ông Lê Hoàng An, Nhà sáng lập Công ty TNHH Anvan Dried Food cho rằng, từ năm 2019, doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ giảm áp tức thời có kiểm soát trong sản xuất gia vị, cà phê và trái cây sấy nhằm giảm tải lượng vi sinh, kiểm soát quá trình sấy và nâng độ ổn định của sản phẩm. Câu chuyện này cho thấy ứng phó rào cản kỹ thuật EU không nên bắt đầu khi lô hàng đã đến cảng. Mà phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu, nhà máy, công nghệ, bao bì, hồ sơ truy xuất cho đến hợp đồng với nhà phân phối.EVFTA tạo lợi thế cho hàng Việt Nam, nhưng lợi thế thuế quan không tự động biến thành thị phần. Khi EU chuyển ngày càng mạnh sang các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm chuỗi cung ứng, doanh nghiệp chậm chuẩn hóa có nguy cơ tự thu hẹp cơ hội của mình.Ngược lại, doanh nghiệp chủ động đầu tư công nghệ, chế biến sâu, quản trị chuỗi cung ứng và phòng ngừa rủi ro pháp lý có thể biến rào cản kỹ thuật EU thành lợi thế cạnh tranh. Khi tiêu chuẩn thị trường được nâng lên, doanh nghiệp đáp ứng sớm không chỉ giữ được cánh cửa vào EU mà còn có điều kiện nâng giá trị hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế.