FDI thế hệ mới: Khi cạnh tranh không còn nằm ở ưu đãi

FDI thế hệ mới: Khi cạnh tranh không còn nằm ở ưu đãiChâu Anh-26/09/2026 08:30 (GMT+7)(VNF) - Dòng vốn FDI vẫn đang chảy mạnh vào Việt Nam, nhưng những yếu tố từng tạo nên lợi thế cạnh tranh như giá thuê đất thấp, lao động giá rẻ hay ưu đãi thuế không còn giữ vai trò quyết định.Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, nhà đầu tư nước ngoài đang tìm kiếm những địa phương có khả năng đáp ứng nhanh về hạ tầng, logistics, nguồn nhân lực và hệ sinh thái công nghiệp. Cuộc đuathu hút FDI tại Việt Namvì thế đang bước sang một giai đoạn mới, nơi chất lượng môi trường đầu tư quan trọng hơn mức độ ưu đãi.Từ cuộc đua chi phí thấp đến cuộc đua hệ sinh tháiTrong nhiều năm, Việt Nam được xem là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư nước ngoài nhờ lợi thế chi phí cạnh tranh. Từ Bắc Ninh, Hải Phòng đến Bình Dương, Đồng Nai, thành công trong thu hút FDI phần lớn dựa trên ba yếu tố quen thuộc: quỹ đất công nghiệp dồi dào, lao động giá rẻ và các chính sách ưu đãi đầu tư.Các KCN thế hệ mới như VSIP Nghệ An và WHA đang trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn công nghệ nhờ hạ tầng đồng bộ và khả năng kết nối thuận lợi.Tuy nhiên, những biến động kinh tế toàn cầu trong vài năm trở lại đây đang làm thay đổi sâu sắc tư duy lựa chọn điểm đến của các tập đoàn đa quốc gia. Đại dịch Covid-19, căng thẳng địa chính trị, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi các trung tâm sản xuất truyền thống và áp lực chuyển đổi xanh đã khiến tiêu chí đầu tư trở nên khắt khe hơn. Nếu như trước đây nhà đầu tư chủ yếu quan tâm đến chi phí sản xuất thì nay yếu tố được đặt lên hàng đầu là khả năng vận hành ổn định trong dài hạn.Một tập đoàn điện tử khi khảo sát địa điểm đầu tư không còn chỉ hỏi giá thuê đất bao nhiêu hay mức ưu đãi thuế kéo dài bao lâu. Điều họ quan tâm nhiều hơn là liệu địa phương đó có đủ nguồn điện ổn định cho sản xuất hay không, có sẵn đội ngũ kỹ sư và lao động kỹ thuật hay không, hệ thống logistics có bảo đảm kết nối nhanh với các thị trường xuất khẩu hay không và có thể tìm được các nhà cung ứng phụ trợ ngay tại địa phương hay không.Sự thay đổi này phản ánh một thực tế mới của dòng vốn FDI toàn cầu. Chi phí vẫn quan trọng, nhưngkhông còn là yếu tố quyết định. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng liên tục đối mặt với rủi ro, khả năng triển khai dự án nhanh, duy trì hoạt động ổn định và mở rộng sản xuất trong tương lai mới là những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của một điểm đến đầu tư.Cảng biển nước sâu đang trở thành lợi thế quan trọng giúp miền Trung nâng sức cạnh tranh trong thu hút FDI.Một trong những khác biệt lớn nhất của làn sóng FDI hiện nay là yêu cầu ngày càng cao về liên kết chuỗi cung ứng. Nếu như trước đây nhiều doanh nghiệp FDI hoạt động tương đối độc lập, phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống cung ứng từ công ty mẹ hoặc đối tác nước ngoài thì hiện nay xu hướng nội địa hóa đang trở nên rõ nét hơn.Áp lực tối ưu chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng và giảm rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng khiến các tập đoàn quốc tế ngày càng quan tâm đến việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng tại chỗ. Đây chính là cơ hội lớn nhất đối với doanh nghiệp Việt Nam.Thực tế cho thấy ở bất cứ nơi nào hình thành một trung tâm sản xuất quy mô lớn, ở đó sẽ xuất hiện một lớp doanh nghiệp nội địa phát triển cùng hệ sinh thái FDI. Từ cơ khí chính xác, bao bì công nghiệp, logistics, vận tải, dịch vụ kỹ thuật cho tới công nghệ thông tin, cơ hội tham gia chuỗi cung ứng ngày càng rộng mở.Tuy nhiên, cơ hội không tự đến. Trong cuộc chơi mới, các tiêu chuẩn về chất lượng sản phẩm, quản trị doanh nghiệp, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải carbon đang trở thành yêu cầu bắt buộc.Khi ưu đãi không còn là yếu tố quyết định, địa phương nào xây dựng được hệ sinh thái đầu tư hoàn chỉnh hơn sẽ chiếm ưu thế. Và khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, doanh nghiệp nào đủ năng lực đáp ứng những tiêu chuẩn mới sẽ có cơ hội trở thành một phần của sân chơi toàn cầu.Trong cuộc đua mới ấy, Việt Nam vẫn đang sở hữu nhiều lợi thế. Tuy nhiên, lợi thế đó không còn được đo bằng số lượng khu công nghiệp hay diện tích đất sạch, mà bằng chất lượng của môi trường đầu tư và khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.Miền Trung và cơ hội bứt lênNếu nhìn lại bản đồ thu hút FDI cách đây hơn một thập niên, có thể thấy dòng vốn chủ yếu tập trung tại các cực tăng trưởng truyền thống ở phía Bắc và phía Nam. Miền Trung khi đó thường được xem là khu vực có nhiều tiềm năng nhưng chưa thực sự tạo được sức hút tương xứng. Tuy nhiên, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra một cơ hội mới cho khu vực này.Không phải ngẫu nhiên mà trong vài năm gần đây, hàng loạt tập đoàn quốc tế lựa chọn Nghệ An, Đà Nẵng, Quảng Nam hay Hà Tĩnh làm điểm đến đầu tư. Điều hấp dẫn nhà đầu tư không chỉ là quỹ đất công nghiệp còn lớn mà còn là khả năng kết nối ngày càng thuận lợi giữa hệ thống cảng biển, sân bay, cao tốc và các trung tâm công nghiệp trong khu vực.FDI đang tạo động lực để doanh nghiệp Việt bước sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.Tại Nghệ An, sự phát triển của VSIP và Khu công nghiệp WHA đã tạo nên một diện mạo hoàn toàn khác cho bức tranh thu hút đầu tư. Hàng loạt doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử và công nghệ như Luxshare ICT, Goertek, Everwin Precision hay Sunny Optical đã hiện diện tại địa phương này. Nếu nhìn từ góc độ chi phí, Nghệ An khó có thể cạnh tranh với nhiều địa phương khác trong khu vực Đông Nam Á. Nhưng điều các nhà đầu tư nhìn thấy là một nguồn lao động dồi dào, hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện và khả năng kết nối thuận lợi với các trung tâm sản xuất lớn ở miền Bắc.Tại Quảng Nam, khu kinh tế mở Chu Lai đang trở thành một ví dụ tiêu biểu cho mô hình phát triểndựa trên hệ sinh thái. Từ hạt nhân là THACO, Chu Lai không chỉ hình thành trung tâm sản xuất ô tô mà còn phát triển mạnh cơ khí, công nghiệp hỗ trợ, logistics và cảng biển. Đây là một trong số ít mô hình cho thấy địa phương có thể tạo sức hút đầu tư bằng việc xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh thay vì chỉ cung cấp mặt bằng sản xuất.Trong khi đó, Đà Nẵng đang lựa chọn hướng đi khác khi tập trung vào công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo. Thành phố này hiểu rằng trong cuộc cạnh tranh FDI thế hệ mới, nguồn nhân lực chất lượng cao có thể tạo ra lợi thế lớn hơn nhiều so với những ưu đãi truyền thống.Tại Hà Tĩnh, khu kinh tế Vũng Áng cũng đang bước vào một chu kỳ phát triển mới. Sau giai đoạn gắn với dự án Formosa, Vũng Áng hiện được kỳ vọng trở thành trung tâm logistics và công nghiệp của khu vực Bắc Trung Bộ nhờ lợi thế cảng nước sâu, hạ tầng năng lượng và mạng lưới giao thông ngày càng hoàn thiện. Những dự án công nghiệp mới đang cho thấy Hà Tĩnh không còn chỉ cạnh tranh bằng tài nguyên hay quỹ đất, mà đang hướng tới xây dựng một hệ sinh thái đầu tư đồng bộ hơn.Nhìn rộng ra, sự nổi lên của miền Trung phản ánh một xu hướng quan trọng: dòng vốn FDI đang dịch chuyển đến những địa phương biết chuẩn bị hạ tầng, nguồn nhân lực và môi trường đầu tư từ sớm. Đây cũng chính là cơ hội để khu vực này thu hẹp khoảng cách với các trung tâm công nghiệp truyền thống.