Fed bước vào cuộc chuyển giao quyền lực khác thường nhất trong nhiều thập kỷ

So với thời điểm năm ngoái, khi ông Warsh công khai ủng hộ khả năng cắt giảm lãi suất, bối cảnh hiện nay đã thay đổi đáng kể.

Ngay cả trước khi chiến sự Iran đẩy giá năng lượng leo thang, lạm phát tại Mỹ đã diễn biến kém tích cực, chưa giảm về mức Fed mong muốn. Cuộc xung đột này có thể tiếp tục làm tăng thêm áp lực giá cả, khiến thị trường hiện nghiêng về kịch bản Fed tăng lãi suất hơn là cắt giảm trong năm nay.

Trong khi đó, quá trình phê chuẩn ông Warsh vẫn bị đình trệ nên chưa thể khẳng định ông có kịp tiếp quản Fed khi nhiệm kỳ của Chủ tịch Jerome Powell kết thúc sau hai tháng nữa hay không.

SỨC ÉP TỨ BỀ

Theo các nhà phân tích, khi có thể nhậm chức, ông Warsh sẽ tiếp quản Fed đang ở thế khó: Nhà Trắng muốn hạ lãi suất, còn nhiều quan chức Fed vẫn dè dặt với khả năng cắt giảm. Tình hình càng phức tạp hơn khi ông Powell cũng để ngỏ khả năng chưa rời vị trí ngay.

Từ trước khi nảy sinh các yếu tố phức tạp hiện nay, quá trình chuyển giao tại Fed đã mang màu sắc khác thường. Từ rất sớm, ông Warsh phát tín hiệu muốn đi theo một hướng khác rõ rệt so với người tiền nhiệm điều chưa chủ tịch Fed mới nào làm trong 4 thập kỷ qua.

Các đời chủ tịch Fed gần đây như ông Powell, bà Janet Yellen, ông Ben Bernanke và ông Alan Greenspan đều đi theo cách tiếp cận khác nhau. Dù sau đó mỗi người đều tạo ra dấu ấn riêng, ở thời điểm nhậm chức họ vẫn nhấn mạnh tính liên tục với người tiền nhiệm nhằm giữ ổn định tâm lý thị trường.

Người lại, trong suốt một năm qua, ông Warsh liên tục công khai phê phán Fed dưới thời ông Powell. Những chỉ trích này trải rộng từ chính sách tiền tệ, hoạt động giám sát ngân hàng cho tới điều ông cho là Fed đang đi chệch khỏi nhiệm vụ cốt lõi khi can dự vào các vấn đề mang tính chính trị.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn truyền hình vào mùa hè năm ngoái, ông Warsh thậm chí kêu gọi một cuộc 'thay đổi chế độ' tại Fed, đồng thời bác bỏ quan điểm cho rằng cơ quan này nên tiếp tục đi theo đường hướng dưới thời ông Powell.

Về phần mình, Tổng thống Trump cũng đã nói rõ kỳ vọng đối với chủ tịch Fed tiếp theo. Trước khi đề cử ông Warsh vào tháng 1, ông Trump khẳng định sẽ không chọn một người không cùng quan điểm rằng lãi suất cần phải giảm.

Dưới sự lãnh đạo của ông Powell, Fed đã hạ lãi suất 3 lần vào mùa thu năm ngoái. Tuy nhiên, sau mỗi lần điều chỉnh, sự phản đối trong Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) - cơ quan gồm 12 thành viên quyết định lãi suất - lại tăng lên. Tại cuộc họp tuần trước, Fed giữ nguyên lãi suất với tỷ lệ phiếu 11-1.

Việc FOMC ngày càng thận trọng hơn với khả năng cắt giảm lãi suất khiến nhiệm vụ đáp ứng kỳ vọng của Tổng thống trở nên khó khăn hơn đối với ông Warsh, người từng là thống đốc Fed giai đoạn 2006-2011.

'Ông ấy sẽ không được chọn cho vị trí này nếu trước đó không thể hiện quan điểm rằng lãi suất nên thấp hơn. Tuy nhiên, vấn đề là bối cảnh đang thay đổi rất nhanh và ông ấy cũng không thể chắc chắn sẽ giành đủ phiếu ủng hộ', ông Eric Rosengren, Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ Liên bang Boston giai đoạn 2007-2021, nhận xét với tờ báo Wall Street Journal.

Thông thường, khi đối mặt với cú sốc giá dầu, các ngân hàng trung ương được khuyến nghị không nên phản ứng quá mạnh. Lý do là cú sốc này thường vừa làm tăng lạm phát, vừa gây sức ép lên tăng trưởng, nên hai tác động phần nào bù trừ cho nhau. Tuy nhiên, cách tiếp cận đó chỉ hiệu quả khi công chúng tin rằng giá cả rồi sẽ hạ nhiệt trở lại. Sau 5 năm lạm phát neo trên mức mục tiêu của Fed, niềm tin rằng giá cả sẽ sớm hạ nhiệt đã suy yếu đáng kể.

Theo ông Rosengren, ngay cả khi việc cắt giảm lãi suất sau này là hợp lý về mặt kinh tế, cách ông Warsh được đưa lên vị trí này vẫn có thể khiến quyết định đó bị nghi ngờ.

'Sẽ có sự hoài nghi cả trong nội bộ ủy ban lẫn ngoài công chúng rằng nếu lãi suất được hạ trong bối cảnh này, động cơ phía sau có thể mang tính chính trị nhiều hơn là kinh tế', ông Rosengren nhận xét.

Giới quan sát cho rằng chủ tịch Fed là vị trí không dễ đảm đương, nhất là trong bối cảnh cơ quan này phải cùng lúc đối mặt nhiều sức ép từ kinh tế, chính trị và thị trường.

'Việc phê chuẩn ông Warsh bị chậm lại, xét ở một góc độ nào đó, lại có thể là điều có lợi cho chính ông ấy. Bởi trong bối cảnh hiện nay, ghế chủ tịch Fed là vị trí đặc biệt khó đảm nhiệm', ông Tim Duy, nhà kinh tế trưởng phụ trách Mỹ tại công ty tư vấn SGH Macro Advisors, nói.

Dù vậy, một số ý kiến cho rằng triển vọng không quá tiêu cực.

'Thị trường lao động hiện vẫn gần trạng thái toàn dụng, trong khi điều kiện tài chính nhìn chung vẫn tương đối nới lỏng và hệ thống tài chính duy trì ổn định. Dù Fed còn nhiều việc phải xử lý, quá trình chuyển giao lãnh đạo về cơ bản vẫn được đánh giá là trong tầm kiểm soát', ông James Egelhof, nhà kinh tế trưởng phụ trách Mỹ tại ngân hàng BNP Paribas, nhận định.

Theo ông Egelhof, các nhà đầu tư hiện không kỳ vọng ông Warsh sẽ ngay lập tức theo đuổi một cuộc cải tổ lớn tại Fed như những gì ông từng đề cập đến. Lịch sử cho thấy thay đổi lãnh đạo tại ngân hàng trung ương đôi khi có thể tạo ra bước ngoặt chính sách lớn, như trường hợp ông Paul Volcker tại Fed năm 1979, ông Mario Draghi tại ECB năm 2011 hay ông Haruhiko Kuroda tại BOJ năm 2013.

Dù vậy, ông Egelhof lưu ý những nhân vật này đều nhậm chức vào thời điểm nhu cầu đổi hướng chính sách đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi.

'Ở thời điểm hiện nay, Fed và các bên liên quan dường như chưa nhìn nhận rằng cơ quan này cần một sự thay đổi lớn đến vậy', ông Egelhof nói.

BỐI CẢNH ĐÃ THAY ĐỔI

Kể từ cuối năm ngoái, ông Warsh không còn đưa ra phát biểu công khai. Tuy nhiên, trong những tháng trước khi được ông Trump đề cử, ông cùng Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng cho rằng làn sóng tăng năng suất nhờ trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo điều kiện để Fed hạ lãi suất mà không làm lạm phát bùng lên. Dù vậy, trong vài tuần gần đây, một số quan chức Fed đã công khai bác bỏ lập luận này.

Cú sốc giá dầu hiện nay càng khiến ông Warsh rơi vào thế khó. Lý do là khi còn giữ cương vị thống đốc Fed trong giai đoạn giá năng lượng tăng vọt năm 2008, ông từng theo đuổi quan điểm gần như ngược lại với điều ông Trump hiện mong đợi ở mình.

Đầu năm 2008, Fed đã mạnh tay hạ lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế khi khủng hoảng tài chính ngày càng trầm trọng. Tuy nhiên, tới tháng 4 năm đó, ông Warsh chỉ miễn cưỡng ủng hộ lần giảm lãi suất cuối với bước giảm 0,25 điểm phần trăm. Tại cuộc họp chính sách, ông cho rằng các nhà hoạch định chính sách cần chấp nhận khả năng nền kinh tế thực sẽ tiếp tục suy yếu như nhiều dự báo khi đó đã chỉ ra. Đồng thời, ông cảnh báo Fed không nên để thị trường nghĩ rằng cơ quan này sẵn sàng chấp nhận lạm phát cao hơn mức phù hợp.

Đến tháng 6 năm đó, khi giá dầu tiến sát 140 USD/thùng và làm áp lực lạm phát gia tăng, ông Warsh lại phát tín hiệu đồng tình với đánh giá của thị trường rằng bước đi tiếp theo của Fed nhiều khả năng sẽ là tăng lãi suất.

Trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu lan rộng, ông Warsh khi đó cho rằng đối với nền kinh tế, lạm phát vẫn là rủi ro lớn hơn, nhất là khi áp lực giá cả dường như không chỉ xuất phát từ cú sốc dầu mang tính tạm thời mà còn phản ánh những yếu tố sâu xa hơn. Chỉ vài tháng sau, sau khi ngân hàng Lehman Brothers sụp đổ và cuộc khủng hoảng trở nên nghiêm trọng hơn, Fed mới hạ lãi suất xuống gần 0.

Bối cảnh Fed đối mặt hiện nay đã khác đáng kể so với thời điểm đó. Lãi suất điều hành hiện ở mức cao hơn, còn hệ thống tài chính ổn định hơn nhiều. Tuy nhiên, bài toán cốt lõi vẫn không thay đổi nhiều: cú sốc giá dầu buộc Fed phải cân nhắc đâu mới là rủi ro lớn hơn - lạm phát tăng cao hay thị trường lao động suy yếu.

Phiên điều trần phê chuẩn của ông Warsh tại Thượng viện sẽ là dịp để ông trình bày quan điểm mới nhất về kinh tế. Tuy nhiên, phiên điều trần này đến nay vẫn chưa được ấn định do tranh cãi giữa Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Thom Tillis và Bộ Tư pháp Mỹ liên quan tới cuộc điều tra hình sự nhằm vào ông Powell. Ông Tillis tuyên bố sẽ chặn quá trình phê chuẩn ông Warsh cho tới khi cuộc điều tra khép lại.

Hôm 18/3, ông Powell cho biết sẽ tiếp tục lãnh đạo Fed nếu đến khi nhiệm kỳ chủ tịch của ông kết thúc vào ngày 15/5 mà Thượng viện vẫn chưa phê chuẩn người kế nhiệm. Ông cũng nói sẽ chưa rời Hội đồng Thống đốc Fed cho tới khi cuộc điều tra nói trên khép lại 'một cách minh bạch và dứt điểm'.

Một ngày sau đó, khi được hỏi về phát biểu này của ông Powell, ông Trump không đưa ra thông điệp nào về việc muốn sớm khép lại cuộc điều tra nhằm vào ông Powell. Thay vào đó, ông tiếp tục gây sức ép lên Fed, nói rằng ông Powell lẽ ra 'phải hạ lãi suất', đồng thời công kích năng lực của chủ tịch Fed.

Diễn biến này làm tăng khả năng ông Warsh, nếu được phê chuẩn, sẽ bước vào Fed khi ông Powell vẫn chưa rời đi. Điều đó cho thấy quá trình chuyển giao lần này có thể phức tạp hơn nhiều và khác xa những cuộc chuyển giao quyền lực thông thường tại ngân hàng trung ương Mỹ.

-Hoài Thu

]]>