Giữ phòng tuyến xăng dầu trong bão giá

Kết quả, giá xăng E5 RON92 giảm 22,5% chỉ trong vài ngày, trong khi nhiều nước trong khu vực chứng kiến mức tăng 50–80% và rơi vào khủng hoảng.

GIÁ XĂNG DẦU ĐÔNG NAM Á ĐỒNG LOẠT TĂNG SỐC , VIỆT NAM PHẢN ỨNG KỊP THỜI

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông từ đầu năm 2026 đã kích động thị trường năng lượng toàn cầu với biên độ hiếm gặp. Giá dầu thô WTI chốt phiên ngày 6/3/2026 ở mức 90,90 USD/thùng, tăng 12,2% chỉ trong một ngày. Dầu Brent đứng ở 92,69 USD/thùng, tăng 8,5%. Đến cuối tháng 3/2026, giá dầu diesel thế giới chạm khoảng 238 USD/thùng — gấp hơn 2,5 lần mức nền 92–95 USD/thùng trước khi xung đột nổ ra.

Làn sóng tăng giá lan nhanh sang thị trường bán lẻ khu vực. Theo thống kê của seasia.stats công bố ngày 29/3/2026, Philippines ghi nhận xăng tăng 54,2% và diesel tăng 81,6% kể từ khi xung đột bùng phát. Myanmar chứng kiến mức tăng 55,4% với xăng và 76,9% với diesel. Thái Lan tăng 14–22% xăng và 18% diesel chỉ trong một đêm ngày 26/3. Philippines phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia; Thái Lan ban hành lệnh cấm xuất khẩu xăng dầu; Quỹ Nhiên liệu của Thái Lan cạn kiệt trước áp lực. Đây là bối cảnh trực tiếp mà Việt Nam phải đối phó, trong khi vẫn là nước nhập khẩu khoảng 30% nhu cầu xăng dầu tiêu thụ nội địa.

Trước tình hình đó, Chính phủ Việt Nam đã ngay lập tức phản ứng bằng một loạt văn bản pháp lý liên tiếp. Cụ thể, ngày 4/3/2026 ban hành Quyết định 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, tạo cơ chế phối hợp liên ngành trực tiếp trong ứng phó khủng hoảng.

Tiếp đến, ngày 6/3/2026 ban hành Nghị quyết 36/NQ-CP cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) chủ động hơn trong mua bán, xuất nhập khẩu dầu thô và thiết lập cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt. Ngày 19/3 ban hành Nghị quyết 55/NQ-CP hoàn thiện thêm cơ chế điều hành giá xăng dầu theo biến động thị trường.

Song song đó, Chính phủ chỉ đạo xây dựng Trung tâm Lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Dung Quất nhằm tăng tự chủ nguồn cung dài hạn.

Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trực tiếp làm việc với các nhà máy lọc dầu Nghi Sơn, Dung Quất, Petrovietnam và các doanh nghiệp đầu mối để xây dựng kịch bản ứng phó, điều tiết nguồn cung, đa dạng hóa nhập khẩu và duy trì vận hành ở công suất cao nhưng đảm bảo an toàn. Các giải pháp kiểm tra, giám sát thị trường được tăng cường đồng thời nhằm ngăn chặn đầu cơ, găm hàng.

NGÂN SÁCH TẠM ỨNG 8.000 TỶ VÀO QUỸ BÌNH ỔN, CẮT GIẢM 7.200 TỶ TIỀN THUẾ

Công cụ điều hành trực tiếp nhất là Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Liên Bộ Công Thương – Tài chính đã kích hoạt quỹ tới 9 lần chỉ trong vòng một tháng, với tổng số tiền chi ra ước tính 5.300 tỷ đồng (khoảng 217 triệu USD). Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, ngân sách nhà nước được tạm ứng trực tiếp vào Quỹ với quy mô 8.000 tỷ đồng (khoảng 303 triệu USD) theo Quyết định số 483 do Thủ tướng Phạm Minh Chính ký ngày 27/3/2026.

Khoản tạm ứng này có cam kết hoàn trả trong 12 tháng — điểm khác biệt thể hiện tính kỷ luật tài khóa so với mô hình trợ giá không giới hạn của một số nước láng giềng.

Thực tế cho thấy, nếu không có Quỹ bình ổn, giá xăng E5 RON92 đã có thể lên tới 30.180 đồng/lít, xăng RON95-III gần 33.700 đồng/lít và dầu hỏa khoảng 38.930 đồng/lít — cao hơn mức giá thực tế được công bố từ 3.000 đến 5.000 đồng/lít.

Song song với Quỹ bình ổn, Chính phủ triển khai đồng thời nhiều công cụ tài khóa. Thuế nhập khẩu giảm về 0% đối với một số mặt hàng xăng dầu từ ngày 9/3 đến 30/4/2026. Thuế bảo vệ môi trường về 0% đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu hàng không từ nửa đêm 26/3 đến 15/4. Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng cắt giảm từ 8–10% xuống 0%. Doanh nghiệp được miễn khai thuế giá trị gia tăng trong khi vẫn được khấu trừ thuế đầu vào.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), ước tính tổng thu ngân sách bị giảm khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng (khoảng 295 triệu USD). Tuy nhiên, Chính phủ xác định đây là "điều cần thiết để bình ổn giá cả và giảm áp lực chi phí" cho nền kinh tế.

Bước đột phá về cơ chế là từ ngày 6/3, liên Bộ Công Thương – Tài chính được phép điều chỉnh giá ngay khi giá cơ sở tăng trên 7%, không cần chờ hết chu kỳ 7 ngày thông thường. Đến ngày 19/3, theo Nghị quyết 55, cơ chế được nới thêm: cho phép điều chỉnh trong vòng một ngày nếu biến động vượt 15%. Tính linh hoạt này giúp tránh hiện tượng tích lũy sốc giá — cơ chế mà Thái Lan và Philippines không có, dẫn đến các đợt tăng giá đột ngột gây hoảng loạn thị trường.

Tại kỳ điều hành ngày 7/3/2026, xăng RON95-III  có giá 27.047 đồng/lít, tăng 4.707 đồng (tương đương 21,07%) so với kỳ trước. Dầu diesel 0,05S ở mức 30.239 đồng/lít, tăng 7.202 đồng (31,26%). Đây là mức tăng một kỳ lớn nhất trong nhiều năm, nhưng phản ánh sát diễn biến giá thành phẩm thế giới: bình quân giá xăng RON95 thế giới trong hai ngày 5–6/3 là 116,165 USD/thùng, tăng 26,37%; dầu diesel đạt 153,485 USD/thùng, tăng 35,94%.

Kết quả điều hành cho thấy sự đảo chiều nhanh: đến ngày 26/3, sau khi các biện pháp thuế phí được áp dụng đồng bộ, giá xăng E5 RON92 giảm xuống còn 23.326 đồng/lít — thấp hơn 6.788 đồng so với đỉnh ngày 24/3, tức giảm 22,5% chỉ trong

Về nguồn cung, hai nhà máy lọc hóa dầu Dung Quất và Nghi Sơn đang đảm nhận khoảng 70% nhu cầu tiêu thụ nội địa. Nhà máy lọc dầu Dung Quất duy trì ổn định với nguồn dầu thô không bị ảnh hưởng trực tiếp, đủ nguyên liệu sản xuất đến hết tháng 4/2026. Nhà máy Nghi Sơn đối mặt rủi ro cao hơn do phụ thuộc nguồn dầu thô từ Kuwait, song lượng tồn kho và các lô hàng đang vận chuyển giúp duy trì sản xuất; nhà máy đang tích cực tìm kiếm nguồn thay thế. Với 30% còn lại từ nhập khẩu, các thương nhân đầu mối báo cáo nguồn cung tháng 3 cơ bản đảm bảo, tuy nhiên tháng 4 được dự báo khó khăn hơn do giá tăng và một số nước hạn chế xuất khẩu để ưu tiên tiêu thụ nội địa.

Nhận định về công tác điều hành giá xăng dầu thời gian qua, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng Bộ Công Thương đã chủ động, kịp thời triển khai các giải pháp bảo đảm nguồn cung. Ổn định thị trường xăng dầu là yếu tố then chốt để kiểm soát chi phí, củng cố an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô.

PGS.TS Ngô Trí Long cũng đánh giá, việc linh hoạt điều chỉnh giá, sử dụng Quỹ bình ổn và yêu cầu doanh nghiệp duy trì nguồn hàng đã góp phần hạn chế tác động lan tỏa. Bộ Công Thương cũng chủ động xây dựng kịch bản ứng phó, bảo đảm hệ thống phân phối thông suốt trong giai đoạn căng thẳng nhất.

Chỉ trong vài ngày, Bộ đã kích hoạt cơ chế theo dõi, dự báo, bám sát thị trường để xây dựng phương án điều hành. Thời gian tới, cần tiếp tục theo dõi sát biến động quốc tế, nâng cao năng lực dự trữ quốc gia để chủ động hơn trong vấn đề nguồn cung xăng dầu."

Còn theo TS Lê Quốc Phương — nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại Công Thương nhận định: 'Bộ Công Thương đã phản ứng nhanh và kịp thời, triển khai đồng bộ từ điều chỉnh nhập khẩu, tìm nguồn thay thế, điều tiết cung đến tăng cường kiểm tra, giám sát ngăn chặn đầu cơ, găm hàng'. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh cần nâng cao năng lực dự trữ quốc gia để chủ động hơn trong các tình huống khẩn cấp tương tự.

Về trung và dài hạn, Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng đề xuất đẩy nhanh bổ sung dự trữ quốc gia xăng dầu, xây dựng cơ chế dự trữ phối hợp giữa nhà nước và doanh nghiệp. Ngân hàng Nhà nước được đề nghị ưu tiên cấp ngoại tệ và tín dụng cho doanh nghiệp nhập khẩu dầu thô với lãi suất ưu đãi. Lộ trình áp dụng nhiên liệu sinh học và đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả cũng được xác định là giải pháp cấu trúc nhằm giảm dần phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu.

Eo biển Hormuz vẫn bất ổn và giá dầu toàn cầu tiếp tục biến động. Trong bối cảnh đó, mô hình điều hành của Việt Nam — kết hợp Quỹ bình ổn, điều chỉnh thuế phí linh hoạt, cơ chế điều hành giá rút ngắn xuống một ngày và phối hợp liên bộ chặt chẽ — đang được kiểm nghiệm trong thực tiễn một cuộc khủng hoảng năng lượng có quy mô lớn nhất khu vực trong nhiều thập kỷ.

-Nguyệt Hà

]]>