Hà Nội định hình vành đai phát triển kinh tế xanh

Làng nghề và nông nghiệp sinh thái tạo giá trị mới

Ba Vì từ lâu được biết đến như vùng nông nghiệp đặc trưng của Hà Nội, nhưng vài năm gần đây, cách làm kinh tế tại địa phương đã có nhiều thay đổi. Thay vì chỉ bán nông sản thô, nhiều mô hình đang kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm, bảo tồn cảnh quan và ứng dụng công nghệ nhằm gia tăng giá trị trên cùng một diện tích đất.

Hà Nội đang thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng đa giá trị, kết hợp sản xuất với du lịch, dịch vụ, bảo tồn sinh thái và ứng dụng công nghệ cao, coi đây là động lực mới trong quá trình tái cấu trúc đô thị.

Không chỉ Ba Vì, nhiều địa phương khác cũng đang hình thành các mô hình nông nghiệp xanh gắn với kinh tế tuần hoàn. Tại Đan Phượng, nhà kính trồng lan hồ điệp ứng dụng công nghệ cao giúp kiểm soát môi trường sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm. Trong khi đó, mô hình nho Hạ Đen kết hợp du lịch sinh thái tại xã Chương Dương cho thấy hướng đi mới khi người dân vừa tạo thu nhập từ nông sản vừa khai thác dịch vụ trải nghiệm.

Đáng chú ý, thành phố không chỉ khuyến khích từng mô hình riêng lẻ mà còn xây dựng cách tiếp cận ở quy mô cộng đồng. Tháng 8/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội ban hành Kế hoạch 135 triển khai thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa xanh, tuần hoàn" tại Thư Lâm và Phúc Thịnh giai đoạn 2026-2030.

Mô hình này tích hợp nhiều hợp phần như phân loại chất thải tại nguồn, kinh tế tuần hoàn, không gian xanh, nông nghiệp đô thị, chuỗi giá trị và hệ thống dữ liệu giám sát môi trường, qua đó cho thấy định hướng chuyển từ các mô hình đơn lẻ sang quản trị môi trường theo cấp địa phương.

Bên cạnh khu vực nông nghiệp, các làng nghề truyền thống cũng được đặt trong lộ trình chuyển đổi xanh. Theo thống kê của thành phố, Hà Nội hiện có 75 cụm công nghiệp đang hoạt động với tổng diện tích khoảng 1.469 ha, trong đó phần lớn được hình thành trước năm 2018 để phục vụ các cơ sở tiểu thủ công nghiệp và làng nghề nông thôn. Đây cũng là khu vực đang được định hướng cải tạo theo mô hình xanh, sinh thái và thông minh nhằm giải quyết bài toán môi trường trong sản xuất.

GS.TS Đặng Thị Kim Chi - Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, cho rằng đặc điểm sản xuất nhỏ lẻ, không gian nhà ở đồng thời là xưởng sản xuất và hạn chế về nguồn vốn khiến nhiều làng nghề gặp khó trong đầu tư công trình bảo vệ môi trường. Vì vậy, bên cạnh nâng cao ý thức của từng hộ sản xuất, quy hoạch không gian sản xuất tập trung và hỗ trợ công nghệ xử lý chất thải là những giải pháp cần được tính đến trong quá trình chuyển đổi xanh.

Đồng quan điểm, PGS.TS Bùi Thị An - Chủ tịch Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội, cũng cho rằng quá trình xanh hóa làng nghề cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm sản xuất, mức độ ô nhiễm và giá trị văn hóa của từng địa phương. Bên cạnh xử lý chất thải, việc hỗ trợ đầu ra sản phẩm và bảo đảm sinh kế cho người dân cũng có ý nghĩa quan trọng. Đây là điều kiện để các cơ sở sản xuất duy trì hoạt động trong khi từng bước đổi mới công nghệ, cải thiện môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

Khu công nghiệp sinh thái mở rộng không gian tăng trưởng xanh

Cùng với đó, lĩnh vực công nghiệp bước vào giai đoạn chuyển đổi với những tiêu chuẩn cụ thể hơn về phát thải, tài nguyên và năng lượng.

Tháng 6/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định 80/2026/QĐ-UBND quy định tiêu chí khu công nghiệp và cụm công nghiệp sinh thái, đồng thời xây dựng lộ trình chuyển đổi toàn bộ các khu, cụm công nghiệp hiện hữu sang mô hình sinh thái.

Theo quy định này, khu công nghiệp sinh thái phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí như hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hệ thống xử lý nước thải tập trung, khu thu gom tái chế, hạ tầng số, cơ chế giám sát sử dụng tài nguyên và yêu cầu doanh nghiệp thực hiện mô hình cộng sinh công nghiệp.

Thành phố cũng đặt ra các chỉ tiêu đáng chú ý như tối thiểu 20% doanh nghiệp trong khu công nghiệp áp dụng giải pháp sản xuất sạch hơn, tỷ lệ cây xanh tối thiểu 12% và sử dụng năng lượng tái tạo đạt ít nhất 10% tổng điện năng tiêu thụ của khu công nghiệp.

Ông Lê Thanh Sơn - Phó Trưởng ban Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp Hà Nội, cho biết thành phố định hướng chuyển trọng tâm từ tỷ lệ lấp đầy sang chất lượng dự án, dựa trên trình độ công nghệ, hiệu quả sử dụng đất, tiêu chuẩn môi trường và khả năng tạo giá trị gia tăng. Giai đoạn 2026-2030, thành phố tập trung hoàn thiện hạ tầng số tại các khu công nghiệp hiện hữu, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư theo chiều sâu.

Một trong những dự án tiêu biểu là Khu công nghiệp sạch Sóc Sơn. Dự án có quy mô khoảng 340 ha tại xã Kim Anh, nằm gần cao tốc Nội Bài - Lào Cai và cách sân bay Nội Bài khoảng 3,7 km, được định hướng thu hút các ngành công nghiệp sạch, công nghệ cao và giảm thiểu tác động môi trường ngay từ khâu quy hoạch.

Theo Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp Hà Nội, cùng với Sóc Sơn, thành phố đang thúc đẩy nhiều dự án công nghiệp mới như Đông Anh, Phú Hà, Quang Minh II và các khu công nghệ cao nhằm từng bước hình thành mạng lưới công nghiệp xanh gắn với chuỗi cung ứng công nghệ.

Dù vậy, quá trình chuyển đổi cũng đối mặt với không ít thách thức. Nhiều khu công nghiệp được hình thành từ khoảng hai thập niên trước, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, nhà xưởng xuống cấp và hệ thống môi trường cần nâng cấp để đáp ứng các tiêu chuẩn mới.

Theo Ban Quản lý, giai đoạn 2026-2028 sẽ tập trung rà soát, phân loại, xây dựng đề án chuyển đổi và đăng ký chứng nhận khu công nghiệp sinh thái, coi đây là bước chuẩn bị để hình thành hệ sinh thái sản xuất bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Ở góc độ rộng hơn, những thay đổi tại Ba Vì, Sóc Sơn hay các cụm công nghiệp cho thấy kinh tế xanh của Hà Nội đang dịch chuyển từ khái niệm sang thực tiễn. Khi nông nghiệp tạo thêm giá trị từ du lịch và sinh thái, còn công nghiệp được tổ chức lại theo tiêu chí tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và cộng sinh sản xuất, vành đai Hà Nội đang từng bước trở thành không gian thử nghiệm cho mô hình tăng trưởng xanh của Thủ đô.