Hàng lên tàu, tiền chưa về: Doanh nghiệp xuất khẩu đối mặt rủi ro lớn

Hàng lên tàu, tiền chưa về: Doanh nghiệp xuất khẩu đối mặt rủi ro lớnKỳ Thư-28/08/2026 11:30 (GMT+7)(VNF) - Trong xuất khẩu, ký được hợp đồng, giao hàng và đưa hàng lên tàu chưa đồng nghĩa với một thương vụ thành công. Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc VIETGO, doanh nghiệp chỉ thực sự an toàn khi tiền hàng đã được thanh toán đầy đủ vào tài khoản.Hàng lên tàu, doanh nghiệp từ thế chủ động thành bị độngTại hội thảo onlineThanh toán quốc tế – hiểu đúng để giao dịch an toàn, hạn chế rủi ro,ông Nguyễn Tuấn Việt cho rằng thanh toán quốc tế là một trong những khâu quan trọng nhất của hoạt động xuất nhập khẩu và doanh nghiệp không nên nhường quyền kiểm soát ở khâu này.“Trong xuất khẩu, doanh nghiệp có thể đàm phán, nhường một số điều kiện, tuy nhiên riêng thanh toán thì không được nhường”, ông nhấn mạnh.Bán được hàng, đưa lên tàu nhưng mất trắng 15 tỷ đồng: Cạm bẫy thanh toán quốc tế.Theo ông Việt, thương mại quốc tế đã phát triển hàng trăm năm và cùng với đó là nhiều hình thức lừa đảo thương mại ngày càng tinh vi. Doanh nghiệp xuất khẩu vì vậy cần đặc biệt cảnh giác khi giao dịch với đối tác nước ngoài.Ông dẫn trường hợp một doanh nghiệp xuất khẩu từng chịu thiệt hại tới 15 tỷ đồng do quá tin tưởng đối tác ở Trung Đông.Theo thỏa thuận, đối tác đề nghị đặt cọc một khoản tiền sau khi hàng được đưa lên tàu và tàu đã khởi hành, phần còn lại sẽ thanh toán khi nhận hàng.Thoạt nhìn, phương án này có vẻ an toàn vì doanh nghiệp đã nhận được một phần tiền trước khi hàng đến tay người mua. Tuy nhiên, rủi ro lớn nằm ở phần tiền còn lại. Doanh nghiệp đã phải bỏ ra toàn bộ chi phí sản xuất và vận chuyển. Khi hàng rời cảng, quyền kiểm soát cũng giảm đáng kể. Nếu người mua không thanh toán phần còn lại, khoản tiền đặt cọc không đủ để bù đắp chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra.“Doanh nghiệp đang ở thế cửa trên tự nhiên trở thành ở cửa dưới, với rất nhiều rủi ro ngàn cân treo sợi tóc. Đối với riêng trường hợp nêu trên, cũng vì tin tưởng phía đối tác họ đã chịu thiệt hại lên tới 15 tỷ đồng”, ông Việt nói.Ông cũng lưu ý một quan niệm phổ biến khác của doanh nghiệp là cho rằng nhờ ngân hàng thu hộ sẽ giúp kiểm soát rủi ro thanh toán. Thực tế, ngân hàng chỉ thực hiện nghiệp vụ thu hộ và không có nghĩa vụ bảo đảm người mua sẽ trả tiền.Ông Việt dẫn trường hợp một đơn hàng 100 container hạt điều năm 2023. Khi phát sinh vấn đề, doanh nghiệp mới nhận ra rằng việc nhờ ngân hàng thu hộ không đồng nghĩa với việc chắc chắn thu được tiền. Đây là bài học đắt giá trong hoạt động xuất khẩu.Hợp đồng chặt vẫn chưa đủ, kiện đối tác cũng không dễTheo ông Việt, xây dựng hợp đồng chặt chẽ với các điều khoản về trách nhiệm, thời hạn thanh toán, mức phạt và phương án xử lý vi phạm là cần thiết nhưng chưa đủ.Khi hàng đã được giao, tiền chưa về và đối tác ở một quốc gia khác, việc buộc họ thực hiện đúng cam kết trong hợp đồng có thể trở nên phức tạp và tốn kém.Ngay cả việc kiểm tra năng lực tài chính của đối tác cũng không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro.“Đối tác mạnh, nhiều tiền không có nghĩa là họ sẽ trả tiền. Họ thanh toán chậm thì mình vẫn phải để container ở đó”, ông Việt nói.Do đó, đánh giá năng lực tài chính chỉ nên được xem là một bước trong quản trị rủi ro. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải thiết kế phương thức giao dịch để duy trì quyền kiểm soát hàng hóa và bảo đảm khả năng thu tiền trước khi hàng hoàn toàn rời khỏi tầm kiểm soát.Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, doanh nghiệp có thể lựa chọn các cơ chế giải quyết được quy định trong hợp đồng. Tuy nhiên, kiện một đối tác nước ngoài không phải phương án đơn giản.Doanh nghiệp có thể phải đối mặt với vấn đề về pháp luật áp dụng, cơ quan giải quyết tranh chấp, chi phí luật sư, thời gian xử lý và khả năng thi hành phán quyết. Chi phí theo đuổi một vụ tranh chấp quốc tế thậm chí có thể rất lớn so với giá trị hợp đồng.Vì vậy, theo ông Việt, doanh nghiệp không nên xây dựng phương án kinh doanh dựa trên giả định rằng “nếu đối tác không trả tiền thì mình sẽ kiện”. Phòng ngừa rủi ro ngay từ lúc ký hợp đồng và lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp vẫn là giải pháp quan trọng nhất.Ông Việt cho rằng doanh nghiệp xuất khẩu cần thay đổi cách nhìn về một thương vụ thành công. Ký được hợp đồng chưa phải thành công, bán được hàng cũng chưa phải thành công, thậm chí hàng đã lên tàu vẫn chưa phải điểm kết thúc.“Chỉ khi tiền ở tài khoản của mình, của công ty mình, mới được thở phào”, ông nhấn mạnh.Theo đó, doanh nghiệp có thể linh hoạt trong nhiều điều khoản khi đàm phán với đối tác quốc tế, nhưng cần đặc biệt thận trọng với phương thức thanh toán và quyền kiểm soát hàng hóa. Bởi một khi hàng đã rời khỏi tay mà tiền chưa về, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với rủi ro rất lớn và tốn nhiều thời gian, chi phí để đòi lại quyền lợi.Từ xuất khẩu đến hiện diện trực tiếp, Phú Tài rót tiền lập công ty tại MỹTừ xuất khẩu đến hiện diện trực tiếp, Phú Tài rót tiền lập công ty tại MỹDoanh nghiệp(VNF) - Mỹ đang đóng góp khoảng 60-70% doanh thu mảng gỗ của Phú Tài. Sau nhiều năm tiếp cận thị trường này chủ yếu qua xuất khẩu, doanh nghiệp vừa quyết định tiến thêm một bước khi dự kiến góp 950.000 USD để sở hữu 95% một công ty đặt tại Houston, Texas.