IMF cảnh báo những rủi ro kích hoạt cú sốc tài chính toàn cầu

Những sức ép ngày càng lớn với kinh tế toàn cầu

Nền kinh tế toàn cầu đã cho thấy khả năng chống chịu đáng kể trước cú sốc năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, nếu lạm phát và chi phí đi vay không được kiểm soát, kinh tế thế giới có nguy cơ giảm tốc mạnh, theo cảnh báo của IMF.

Trong báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới (WEO) mới nhất, IMF dự báo kinh tế toàn cầu tăng trưởng 3,1% trong năm nay. Mức dự báo này không thay đổi so với tháng 4, đồng thời lạc quan hơn đôi chút so với bản cập nhật hồi tháng 7, khi tổ chức này tiếp tục đánh giá những diễn biến kinh tế vĩ mô mới trên toàn cầu.

Theo kịch bản cơ sở, với giả định các dòng chảy năng lượng dần trở lại bình thường, kinh tế Mỹ sẽ tăng trưởng 2,3% trong cả năm 2026 và 2027, tương đương mức tăng trưởng của năm trước. Động lực chính đến từ tiêu dùng cá nhân, chính sách tài khóa và đầu tư liên quan đến công nghệ. Dự báo tăng trưởng của khu vực đồng euro và Vương quốc Anh nhìn chung cũng không thay đổi đáng kể.

IMF dự báo lạm phát toàn phần toàn cầu đạt 4,7% trong năm nay, không đổi so với dự báo hồi tháng 7 nhưng cao hơn mức 4,1% của năm ngoái.

Tuy nhiên, IMF cảnh báo nếu chiến sự kéo dài, đẩy giá hàng hóa lên cao hơn và khiến chi phí đi vay tiếp tục tăng, tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ suy yếu đáng kể, trong khi lạm phát có thể nóng lên mạnh hơn nhiều so với dự kiến.

Bà Silvana Tenreyro, nhà kinh tế trưởng của IMF, cho biết chi phí đi vay tại các nền kinh tế phát triển đã tăng mạnh, nợ công đang ở mức cao kỷ lục, còn dư địa tài khóa ngày càng thu hẹp sau hàng loạt cuộc khủng hoảng liên tiếp.

'Nền kinh tế toàn cầu có thể sớm chạm tới giới hạn của khả năng chống chịu', bà Tenreyro nhận định.

Nếu sự suy giảm niềm tin vào chính sách tài khóa và tiền tệ tại các nền kinh tế lớn xảy ra đồng thời với việc giá hàng hóa tăng cao, IMF dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm lần lượt 0,2 điểm phần trăm trong năm 2026 và 0,5 điểm phần trăm trong năm 2027.

Khoảng 2/3 mức suy giảm này sẽ bắt nguồn từ tình trạng gián đoạn kéo dài trên thị trường dầu mỏ và khí đốt. Hóa đơn năng lượng tăng vọt sẽ bào mòn sức mua của các hộ gia đình, đồng thời làm suy yếu đầu tư của doanh nghiệp.

Giá năng lượng tăng cũng sẽ là nguyên nhân chủ yếu khiến lạm phát đi lên. Theo dự báo của IMF, lạm phát toàn cầu trong năm 2027 có thể cao hơn 1,1 điểm phần trăm so với kịch bản cơ sở.

'Để ngăn chặn kịch bản như vậy, nợ công cần được đưa trở lại quỹ đạo bền vững trong dài hạn', bà Tenreyro nói.

IMF cho rằng các nhà hoạch định chính sách cần kiểm soát những rủi ro trước mắt từ lạm phát, nợ công và tình trạng mong manh của hệ thống tài chính. Tổ chức này nhấn mạnh sự cần thiết phải giảm vay nợ, qua đó tạo dư địa để chính phủ hỗ trợ nền kinh tế khi những cú sốc mới xuất hiện trong tương lai.

'Trong bối cảnh nợ công ở mức cao, lợi suất trái phiếu chính phủ tăng và nhu cầu chi tiêu cấp thiết, việc tập trung trở lại vào khôi phục dư địa tài khóa ngày càng trở nên cấp bách', IMF nhấn mạnh.

Trong khi đó, chính sách tiền tệ cần tiếp tục tập trung vào mục tiêu ổn định giá cả.

Theo bà Tenreyro, lãi suất cần được duy trì ở mức đủ cao để đưa lạm phát trở lại mục tiêu trong thời gian phù hợp. Nếu giá hàng hóa tăng và làn sóng đầu tư liên quan đến công nghệ làm gia tăng áp lực chi phí, các ngân hàng trung ương sẽ cần tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ.

Các thị trường hiện đã chuẩn bị cho khả năng lãi suất tiếp tục tăng trong những tháng tới, khi giá dầu quay trở lại ngưỡng 100 USD/thùng, lợi suất trái phiếu neo gần các mức cao nhất trong nhiều thập kỷ và kỳ vọng về việc cuộc khủng hoảng Iran sớm kết thúc ngày càng suy yếu.

Tăng trưởng toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào AI

Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đã giúp một bộ phận của nền kinh tế toàn cầu chống chịu tốt hơn trước đà tăng của giá năng lượng. Tuy nhiên, lợi ích này không được phân bổ đồng đều, trong khi nhiều quốc gia khác vẫn phải gánh chịu phần lớn tác động từ cuộc chiến giữa Mỹ và Iran.

Theo IMF, hiện chỉ có 32 nền kinh tế đóng góp 95% mức tăng trưởng toàn cầu, giảm mạnh so với con số 54 nền kinh tế trong báo cáo WEO hồi tháng 4. Việc điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng cũng diễn ra trên diện rộng, với khoảng 47% số nền kinh tế bị hạ dự báo.

'Nền kinh tế toàn cầu không đơn thuần chỉ đang giảm tốc hay tăng tốc. Thay vào đó, tăng trưởng đang được phân bổ lại giữa các quốc gia, tùy thuộc vào mức độ chịu ảnh hưởng của cú sốc nguồn cung do chiến tranh gây ra và sức mạnh của nhu cầu liên quan đến AI', IMF nhận định.

Theo bà Tenreyro, khả năng chống chịu không chỉ phân hóa rõ rệt giữa các quốc gia theo hai yếu tố trên, mà tăng trưởng toàn cầu hiện còn phụ thuộc đáng kể vào một phạm vi tương đối hẹp các điều kiện tài chính và công nghệ.

Đáng chú ý, những nền kinh tế và doanh nghiệp hưởng lợi nhiều nhất từ AI cũng có thể phải đối mặt với rủi ro lạm phát lớn hơn, khi làn sóng đầu tư vào công nghệ thúc đẩy nhu cầu.

Cho đến nay, tác động lan tỏa của AI đối với lạm phát cơ bản tại các nền kinh tế lớn vẫn tương đối hạn chế. Tuy nhiên, IMF cho rằng đây là rủi ro cần được theo dõi sát sao, nhất là khi giá năng lượng tăng trở lại và kéo theo sự gia tăng của giá các loại hàng hóa khác.

Theo IMF, lạm phát toàn phần toàn cầu đã tăng trong tháng 8 sau khi lệnh ngừng bắn ngắn hạn được thực thi. Trong khi đó, giá hàng hóa cốt lõi tại một số nền kinh tế phát triển đã bắt đầu phản ánh đà tăng nhanh của chi phí chip nhớ.

Trong kịch bản dự báo cơ sở, IMF vẫn kỳ vọng lạm phát sẽ hạ nhiệt trong năm tới. Tuy nhiên, tổ chức này đã nâng dự báo lạm phát năm 2027 thêm 0,2 điểm phần trăm, lên 4,1%.

Dù vậy, IMF cho biết không thể loại trừ khả năng lạm phát tăng cao hơn dự kiến.

'Tổ hợp các điều kiện tài chính thuận lợi, khả năng thích ứng mạnh mẽ của khu vực tư nhân và đầu tư liên quan đến AI có thể giúp nền kinh tế vượt qua cú sốc chiến tranh, đồng thời bắt đầu thúc đẩy năng suất', IMF nhận định.