Cần biến kinh tế bạc trở thành động lực tăng trưởng cho nền kinh tế, chuyển hóa thách thức già hóa dân số thành cơ hội bứt phá của dân tộc. Ảnh: L.T
Khơi động lực tăng trưởng mới
Một cuộc họp của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vừa được tổ chức vào đầu tuần trước, nhằm đánh giá tình hình thực hiện và thảo luận giải pháp thúc đẩy các công nghệ chiến lược.
Đây là động thái quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang nỗ lực đổi mới mô hình tăng trưởng, theo Nghị quyết của Đại hội Đảng lần thứ XIV. Theo đó, mô hình tăng trưởng của Việt Nam được xác định phải dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhằm đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm giai đoạn 2026-2030.
Phát triển các công nghệ chiến lược chính là một trong những giải pháp quan trọng để mô hình tăng trưởng của Việt Nam có thể chuyển đổi sang dựa vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo. Theo Thông báo số 22-TB/CQTTBCĐ ngày 20/3/2026 về Kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Phiên họp chuyên đề về công nghệ chiến lược, định hướng trong thời gian tới, phải xác định danh mục công nghệ chiến lược theo 2 nhóm: nhóm các công nghệ đã có thị trường, có thể tạo ra tác động lớn và trực tiếp đến phát triển kinh tế; nhóm các công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng, như công nghệ lượng tử, công nghệ tên lửa, lò phản ứng hạt nhân nhỏ, công nghệ phục vụ phát triển kinh tế độ cao/không gian tầm thấp, vệ tinh nhỏ, UAV...
Kinh tế bạc không chỉ là vấn đề của người cao tuổi, còn là vấn đề phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, con người của đất nước.
- Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính
Trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn cũng là những lĩnh vực được xác định là công nghệ chiến lược, có thể tạo động lực tăng trưởng mới. Nhiều tên tuổi lớn thế giới trong lĩnh vực bán dẫn, AI đã lựa chọn Việt Nam làm điểm đến đầu tư, như Intel, HanaMicron, Amkor, Marvell…
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, Việt Nam đã tham gia tất cả các công đoạn của chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, thu hút hơn 50 doanh nghiệp thiết kế chip với khoảng 7.000 kỹ sư, cùng nhiều dự án lớn về đóng gói, kiểm thử. Tổng cộng, Việt Nam đã thu hút được 241 dự án đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực này, với tổng vốn đầu tư trên 14,2 tỷ USD. Trong nước, nhiều doanh nghiệp lớn, bao gồm Viettel và FPT, đã đầu tư lớn cho bán dẫn, AI.
'Khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt ở các khâu đóng gói và kiểm thử chip', Phó thủ tướng Nguyễn Chí Dũng nói khi chủ trì Phiên họp lần thứ nhất năm 2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn.
Không chỉ là công nghiệp bán dẫn, AI, để nền kinh tế có thể tăng trưởng 2 con số, nhiều mô hình kinh tế mới, nhiều động lực tăng trưởng mới, như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế chia sẻ, các mô hình trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do… cũng được thúc đẩy.
Trung tâm Tài chính quốc tế đã được ra mắt đầu năm nay. Trong khi đó, mô hình khu thương mại tự do đã được nhiều địa phương lên kế hoạch xây dựng, gần nhất là Hưng Yên. Thậm chí, việc phát triển các đặc khu kinh tế ở Vân Đồn, Vân Phong và Phú Quốc cũng đang được thúc đẩy trở lại.
Kinh tế số ngày càng khẳng định vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP ước đạt 14,02% trong năm 2025, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020.
Những con số này là tích cực, tuy vậy, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã nhiều lần khẳng định, các động lực tăng trưởng mới đang ở giai đoạn đầu, cần thời gian tạo chuyển biến và đạt kết quả.
'Cần thúc đẩy và làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống; khai thác mạnh mẽ các động lực tăng trưởng mới như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế chia sẻ…', Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nói.
Các giải pháp cụ thể được Bộ trưởng nhắc đến là tăng cường xúc tiến, thu hút các dự án đầu tư nước ngoài quy mô lớn, công nghệ cao; khẩn trương vận hành đồng bộ và phát huy hiệu quả Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam; sớm triển khai thí điểm vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa…
Biến 'kinh tế bạc' trở thành động lực tăng trưởng
Trong nỗ lực tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới, Chính phủ đã 'gọi tên' một mô hình kinh tế mới - kinh tế bạc. Ít ngày trước đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã lần đầu tiên chủ trì Hội nghị về tình hình phát triển kinh tế bạc trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam.
Đây không phải là lần đầu tiên câu chuyện kinh tế bạc được nhắc tới. Tháng 11 năm ngoái, lần đầu tiên, một sự kiện khoa học cấp quốc gia về kinh tế bạc được tổ chức. Tại đây, các chuyên gia đều cho rằng, kinh tế bạc không chỉ là vấn đề an sinh, mà còn là động lực tăng trưởng mới. Mô hình này sẽ đặt nền móng cho việc hoạch định chiến lược phát triển quốc gia trong bối cảnh già hóa dân số và chuyển đổi số mạnh mẽ. Do đó, cần chuyển đổi động lực, làm thế nào để kinh tế bạc thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước; xác lập khung thể chế quốc gia cho kinh tế bạc, tương tự kinh tế số hay kinh tế xanh…
Trên diễn đàn Quốc hội cũng vào thời điểm đó, khi thảo luận về Luật Dân số, đại biểu Trần Thị Hiền (Ninh Bình) đã dẫn câu chuyện của Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc - nơi mà các dịch vụ, hàng hóa dành cho người cao tuổi phát triển rất mạnh mẽ - để nhấn mạnh rằng, cần quan tâm đến 'nền kinh tế tóc bạc' ở Việt Nam.
Hồi đầu năm nay, khi trao đổi về mô hình tăng trưởng mới của nền kinh tế, sau khi Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV được ban hành, ông Trần Kim Chung, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, đã nhắc đến 'kinh tế bạc' như một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Kinh tế bạc thực ra là khái niệm còn khá mới mẻ tại Việt Nam, dù trên thực tế, khá nhiều mô hình dịch vụ dành cho người cao tuổi, như nhà dưỡng lão, đã phát triển từ nhiều năm trước. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, khi chủ trì Hội nghị về kinh tế bạc, khẳng định, nhận thức về kinh tế bạc ngày càng được quan tâm và nâng tầm, trong đó chăm sóc sức khỏe người già không chỉ là vấn đề y tế hay an sinh xã hội, mà còn là một ngành kinh tế triển vọng, mở ra dư địa tăng trưởng mới và khẳng định giá trị nhân văn của một xã hội tiến bộ, của chế độ xã hội chủ nghĩa.
'Kinh tế bạc không chỉ là vấn đề của người cao tuổi, còn là vấn đề phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, con người của đất nước', Thủ tướng Chính phủ khẳng định và nhấn mạnh việc cần phải biến kinh tế bạc trở thành động lực tăng trưởng cho nền kinh tế, chuyển hóa thách thức già hóa dân số thành cơ hội bứt phá của dân tộc.
Bởi thế, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo phải sớm hoàn thiện khung thể chế tổng thể về kinh tế bạc, đưa vào chiến lược, kế hoạch phát triển của quốc gia, ngành, lĩnh vực và địa phương; xác định đây là một định hướng phát triển dài hạn, liên ngành, chứ không chỉ là chính sách an sinh đơn lẻ… Bộ Tài chính được giao xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ban hành Chiến lược Kinh tế bạc đến năm 2045 trong quý II/2026, tập trung vào các cơ chế tài chính, hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tham gia…
'Muốn kinh tế bạc không chỉ nằm trên giấy, cần khơi thông các điểm nghẽn về chính sách, mở rộng đầu tư công và tư vào cơ sở vật chất, hạ tầng chăm sóc; đồng thời triển khai các chính sách ưu đãi như miễn giảm thuế và tín dụng lãi suất thấp thu hút đầu tư vào lĩnh vực này', bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam nói.