Không chờ đến tuổi trưởng thành mới dạy con làm chủ đồng tiền

Không chờ đến tuổi trưởng thành mới dạy con làm chủ đồng tiềnThùy Dương-16/08/2026 10:00 (GMT+7)(VNF) - Trẻ em ngày càng tiếp xúc với tiền sớm qua tiêu vặt, mua sắm và thanh toán số, nhưng không phải em nào cũng được trang bị kỹ năng quản lý tiền. Câu hỏi đặt ra là cha mẹ nên bắt đầu giáo dục tài chính cho con từ khi nào?Tiếp xúc với tiền sớm nhưng không có kiến thức quản lýTiền đang ngày càng xuất hiện sớm hơn trong đời sống của trẻ. Nếu trước đây, trẻ chủ yếu biết đến tiền qua những khoản tiền mặt cha mẹ cho để mua đồ ăn sáng, sách vở hay một món đồ chơi, thì nay nhiều em đã tiếp xúc với thanh toán điện tử, mua sắm trực tuyến và các dịch vụ tài chính ngay từ khi còn nhỏ.Sự thay đổi này đặt ra một câu hỏi không chỉ dành cho ngành tài chính mà trước hết dành cho mỗi gia đình: Trẻ em nên được tiếp xúc với tiền từ khi nào và được học cách quản lý tiền từ khi nào?Nghiên cứu của Mastercard và Harris Poll năm 2024 trên 19.302 người tiêu dùng tại 9 thị trường châu Á - Thái Bình Dương cho thấy thế hệ Alpha đã bắt đầu tiếp xúc với các công cụ tài chính từ rất sớm. 94% trẻ Gen Alpha trong khu vực có quyền tiếp cận ít nhất một tài khoản tài chính, trong đó 58% có ví điện tử, 49% có tài khoản đầu tư và 48% có thẻ tín dụng theo khảo sát. Độ tuổi trung vị của nhóm trẻ được khảo sát chỉ là 7 tuổi.Tại Việt Nam, tốc độ phổ cập các phương thức thanh toán mới đang diễn ra nhanh chóng. Nghiên cứu của Mastercard công bố năm 2025 cho thấy 70% người tiêu dùng Việt Nam được khảo sát ưu tiên các phương thức thanh toán mới, cao hơn đáng kể so với mức 35% tại Nhật Bản và 25% tại Australia.Không chỉ phương thức thanh toán thay đổi, độ tuổi trẻ bắt đầu tiếp xúc với các sản phẩm tài chính cũng đang được kéo xuống.Theo kết quả PISA 2022 được OECD phân tích và công bố, hơn 2/3 học sinh 15 tuổi tại các quốc gia và nền kinh tế tham gia khảo sát đã sử dụng ít nhất một sản phẩm hoặc dịch vụ tài chính. Hơn 60% có tài khoản ngân hàng và/hoặc thẻ thanh toán, trong khi gần 90% cho biết từng mua hàng trực tuyến trong 12 tháng trước thời điểm khảo sát.Nhưng khả năng sử dụng tiền không đồng nghĩa với khả năng quản lý tiền.PISA 2022 cũng chỉ ra, trung bình tại 14 quốc gia và nền kinh tế OECD tham gia đánh giá, 18% học sinh 15 tuổi không đạt mức năng lực tài chính cơ bản, trong khi chỉ 11% nằm trong nhóm có năng lực cao nhất. OECD cho rằng nhiều học sinh vẫn chưa đủ khả năng vận dụng kiến thức tài chính vào những tình huống thực tế.UNICEF trong một nghiên cứu về công nghệ tài chính và trẻ em công bố năm 2026 cũng cảnh báo rằng sự phát triển của fintech đang đưa các hoạt động tài chính đến với trẻ em ngày càng sớm, đồng thời tạo ra những rủi ro mới như môi trường chi tiêu được “game hóa”, các tính năng mang tính đầu cơ và những thiết kế có thể khai thác điểm yếu trong quá trình phát triển nhận thức của trẻ.Nói cách khác, nếu trẻ không được dạy về tiền, trẻ vẫn sẽ học về tiền, nhưng có thể học từ quảng cáo, mạng xã hội, bạn bè hoặc chính những thói quen tài chính chưa tốt của người lớn.Đây cũng là lý do giáo dục tài chính đang dần được nhìn nhận như một kỹ năng sống chứ không chỉ là kiến thức dành cho những người làm ngân hàng, đầu tư hay kinh doanh.Tại Việt Nam, vấn đề này cũng đang được đặt trong định hướng rộng hơn về phát triển thị trường tài chính. Quyết định 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 về Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam đặt mục tiêu đưa giáo dục tài chính vào trường học trong năm 2027, phổ cập giáo dục tài chính toàn dân giai đoạn 2026-2030.Một thị trường tài chính phát triển cũng đòi hỏi những người tham gia thị trường trong tương lai phải có năng lực tài chính tương ứng. Từ góc độ gia đình, quá trình đó có thể bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản mà cha mẹ đặt ra cho con khi nhận tiền tiêu vặt: “Con định dùng số tiền này như thế nào?”Đừng đợi đến khi con trưởng thành mới dạy về tiềnVới bà Nguyễn Thu Hương - Chủ tịch Wlin Global Holdings, CEO Nam Hương Group, câu hỏi về thời điểm giáo dục tài chính cho trẻ gắn trực tiếp với trải nghiệm của chính gia đình mình.Bà Hương chia sẻ khi còn nhỏ, bà gần như không được biết gia đình mỗi tháng chi tiêu bao nhiêu, bố mẹ làm gì để có tiền. Khi đi học đại học, bà cũng không được trang bị kiến thức về tài chính cá nhân hay đầu tư.Sau này, khi khởi nghiệp từ năm 21 tuổi, dù doanh thu cao nhưng việc thiếu kiến thức tài chính doanh nghiệp khiến bà từng rơi vào tình trạng không hiểu vì sao doanh thu tốt nhưng cuối tháng vẫn căng thẳng vì dòng tiền để trả lương, tiền thuê văn phòng và các chi phí vận hành.Theo bà Hương, chỉ sau khi được hướng dẫn về tài chính cá nhân, tài chính doanh nghiệp, dòng tiền và đầu tư, bà mới có thể nhìn rõ hơn bức tranh tài chính của doanh nghiệp và tiến hành tái cấu trúc bộ phận tài chính - kế toán.Từ trải nghiệm đó, bà cho rằng giáo dục tài chính cần được bắt đầu từ khi trẻ còn ngồi trên ghế nhà trường, thay vì chờ đến lúc các em đi làm mới bắt đầu học cách quản lý tiền.“Ngay từ khi các con 4-6 tuổi, tôi đã cho 2 con tham gia chương trình CEO Kids để học cách vận hành của đồng tiền”, bà Hương chia sẻ.Theo bà, khi còn nhỏ, trẻ có thể bắt đầu bằng việc hiểu tiền đến từ sức lao động, sau đó chuyển sang quản lý tiền tiêu vặt, tiết kiệm và chi tiêu. Khi bước vào tuổi đại học, nội dung có thể được nâng lên thành kiến thức về đầu tư, quản trị tài chính cá nhân và nhận diện rủi ro.Điều quan trọng, theo bà Hương, không phải biến tất cả trẻ em thành doanh nhân hay nhà đầu tư. Các em có thể không trở thành CEO trong tương lai, nhưng việc được trải nghiệm cách một doanh nghiệp vận hành giúp trẻ hình dung được vai trò của từng bộ phận, hiểu giá trị của lao động và hình thành tư duy về tiền.Bà Nguyễn Thu Trang - Chủ tịch TAF Group, cho rằng việc giáo dục tài chính có thể bắt đầu từ những tình huống rất đời thường.Theo bà, trẻ cần hiểu rằng cuộc sống của mình được cha mẹ hỗ trợ bằng nguồn tài chính đến từ sức lao động. Khi trẻ hiểu giá trị của đồng tiền càng sớm, các em sẽ dần hình thành ý thức về việc chi tiêu và điều phối nguồn tiền cá nhân.Ví dụ, thay vì đơn giản nói “không được uống nhiều trà sữa”, cha mẹ có thể cùng con tính toán: với số tiền hiện có, một tuần con có thể mua bao nhiêu ly, khoản tiền đó tương ứng với bao nhiêu thời gian lao động của bố mẹ.Từ một ly trà sữa, trẻ bắt đầu học được về thu nhập, chi phí, giới hạn ngân sách và sự đánh đổi trong tiêu dùng.Đây cũng là cách giáo dục tài chính mà nhiều nghiên cứu quốc tế nhấn mạnh: trẻ không chỉ học qua bài giảng mà còn học thông qua hành vi tài chính hàng ngày của gia đình.Phổ cập kiến thức tài chính toàn dân: Bước tiến trong chiến lược tài chính toàn diện quốc giaPhổ cập kiến thức tài chính toàn dân: Bước tiến trong chiến lược tài chính toàn diện quốc giaTài chính cá nhân(VNF) - Giáo dục tài chính sẽ lần đầu được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông theo Đề án phổ cập kiến thức tài chính cho người dân năm 2027 do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì xây dựng. Đây là một trong những nhiệm vụ được Chính phủ giao tại Quyết định số 1413/QĐ-TTg về cải cách tổng thể thị trường tài chính đến năm 2045.