10% dòng vốn được giải ngân trong tháng 09

Từ ngày 21/9/2026, cổ phiếu Việt Nam chính thức được phân bổ vào các rổ chỉ số toàn cầu của FTSE Russell với tư cách thị trường mới nổi thứ cấp. Theo ước tính của Chứng khoán KIS, tổng dòng vốn thụ động mà Việt Nam có thể nhận được trong toàn bộ lộ trình giải ngân của các quỹ ETF lấy chỉ số FTSE làm tham chiếu vào khoảng 2,3 tỷ USD, tính trên quy mô tài sản quản lý tham chiếu khoảng 1.450 tỷ USD của sáu bộ chỉ số FTSE có Việt Nam.

Trong đó, riêng FTSE Global All Cap ex US sẽ giải ngân khoảng 1,27 tỷ USD, tương đương 55% tổng dòng vốn. Đứng thứ hai là FTSE Emerging Markets All Cap China A với khoảng 830 triệu USD, tương đương 36% - đây cũng là rổ dành cho Việt Nam có tỷ trọng cao nhất, tương đương 0,49%. Bốn chỉ số còn lại cộng lại chỉ khoảng 205 triệu USD, chưa tới 9%. Nói cách khác, hơn 90% dòng vốn thụ động đến từ đúng hai rổ chỉ số FTSE Global All Cap ex US và FTSE Emerging Markets All Cap China A. Điều này có nghĩa diễn biến dòng tiền ngoại những tuần tới phụ thuộc vào hành vi của hai nhóm quỹ mô phỏng này chứ không phải toàn bộ hệ sinh thái FTSE.

Bên cạnh đó, Chứng khoán KIS cũng cho biết dòng vốn này sẽ được chia thành 4 đợt - đây là chi tiết thị trường thường có xu hướng bỏ qua. Tháng 9/2026 chỉ kích hoạt 10% tổng dòng vốn, khoảng 231 triệu USD, hay chừng 6.000 tỷ đồng đổ vào thị trường Việt Nam – con số khá khiêm tốn nếu đặt cạnh mức bán ròng hơn 90.000 tỷ đồng của khối ngoại trong tám tháng đầu năm 2026. Hai đợt giải ngân lớn nhất, mỗi đợt 35%, rơi vào tháng 6 và tháng 9/2027; điều này hàm ý kỳ vọng đảo ngược xu hướng bán ròng của khối ngoại trong thời gian ngắn là không hợp lý.

Bảng 1: Ước tính dòng vốn theo từng đợt thêm vào của FTSE

Chặng nâng hạng tiếp theo của thị trường

Chứng khoán KISVN cho biết thị trường mới nổi thứ cấp là bậc thấp nhất trong nhóm mới nổi của FTSE. Phía trước, thị trường chứng khoán Việt Nam còn 2 đích đến: với FTSE là mục tiêu được nâng lên Advanced Emerging (thị trường mới nổi tiên tiến) và với MSCI là Emerging Markets (thị trường mới nổi).

Khác biệt cấu trúc giữa hai hệ thống đánh giá MSCI và FTSE giải thích vì sao Việt Nam "qua cửa" FTSE trước. FTSE Russell chia nhóm mới nổi thành hai bậc, với Secondary Emerging đóng vai trò bậc đệm cho các thị trường chưa hoàn thiện nhưng đang cải thiện. MSCI xếp toàn bộ thị trường mới nổi vào một nhóm duy nhất với tiêu chí khắt khe hơn, bắt buộc thị trường có hệ thống bù trừ hiện đại như đối tác bù trừ trung tâm và dòng vốn ngoại không bị hạn chế. FTSE có bậc thang trung gian, còn MSCI thì phải nhảy một bước.

Bảng 2: So sánh cấu trúc phân hạng thị trường của FTSE Russell và MSCI

Theo Chứng khoán KIS, trên chặng đường lên thị trường mới nổi tiên tiến (Advanced Emerging) với FTSE, Việt Nam còn một số nút thắt quan trọng. Nút thắt dễ tháo gỡ nhất là đối tác bù trừ trung tâm (CCP) - đã có cơ quan chủ trì, kế hoạch triển khai và cơ sở pháp lý từ Luật cùng Nghị định. Nhưng room sở hữu nước ngoài lại khó hơn. FTSE chấp nhận giới hạn sở hữu có chọn lọc, như Thái Lan và Malaysia vẫn đang áp dụng, nhưng vấn đề của Việt Nam nằm ở phạm vi. Trần 30% với ngân hàng và giới hạn sở hữu nước ngoài ở các ngành nghề có điều kiện tạo ra rào cản và trực tiếp làm giảm tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.

Thêm vào đó, vấn đề ngoại hối cũng là nút thắt khó nhất. Đây là tiêu chí quan trọng nằm ngoài thẩm quyền của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, thuộc phạm vi chính sách của Ngân hàng Nhà nước và chưa có lộ trình cụ thể.

Trên chặng MSCI, các nút thắt cũng gần giống như FTSE, như CCP xử lý cùng lúc bù trừ - thanh toán, vay chứng khoán và bán khống, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng,… Nhưng điểm mấu chốt là MSCI đánh giá thị trường dựa trên trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư, không phải trên văn bản pháp lý. Điều này hàm ý nếu nhà đầu tư nước ngoài đánh giá thị trường Việt Nam đạt được một số yêu cầu thì thị trường vẫn có thể được nâng hạng. Cụ thể, một số thị trường trong khu vực vẫn được MSCI xếp vào nhóm thị trường mới nổi dù một số tiêu chí chưa đạt, như Thái Lan (đang nằm trong nhóm thị trường mới nổi) chưa đạt tiêu chí mức giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) và mức room ngoại - tương tự đánh giá với thị trường Việt Nam ở hiện tại.

Vì thế, Chứng khoán KIS cho rằng mục tiêu gần nhất với thị trường là được thêm vào danh sách theo dõi nhóm thị trường mới nổi của MSCI trong vài năm tới, trước khi chính thức được nâng hạng lên thị trường mới nổi theo MSCI. Với FTSE, chặng đường sẽ khó khăn và dài hạn hơn.

Lợi ích thật nằm ở những cải cách trong quá trình nâng hạng

Theo Chứng khoán KIS, lợi ích lớn nhất của việc theo đuổi nâng hạng thị trường không nằm ở thời điểm công bố quyết định, mà nằm ở những gì thị trường buộc phải xây dựng để đạt được mục tiêu.

Mỗi tiêu chí chưa đạt tương ứng với một cấu phần hạ tầng hoặc một sản phẩm mà thị trường chứng khoán Việt Nam hiện chưa có. CCP không đơn thuần là hệ thống bù trừ, mà là điều kiện kỹ thuật để mở khóa cùng lúc hoạt động vay và cho vay chứng khoán cùng bán khống - tiêu chí chưa đạt với cả FTSE lẫn MSCI. Có bán khống và vay chứng khoán thì thị trường mới có chiến lược long - short, mới có nhà tạo lập thị trường thực thụ và có nhóm quỹ phòng hộ, nhóm quỹ đang đứng ngoài thị trường Việt Nam. NVDR - chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết - dù chưa có mốc thời gian, chính là công cụ Thái Lan đã dùng để giải bài toán room ngoại mà Việt Nam đang vướng.

Nhìn lại quá trình nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, Chứng khoán KIS nhận thấy chính áp lực nâng hạng đã thúc đẩy cơ chế Non-prefunding (NPF) theo Thông tư 68/2024, mô hình công ty chứng khoán toàn cầu theo Thông tư 08/2026, hệ thống KRX vận hành từ tháng 5/2025 và lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh. Đây là những cải cách có giá trị độc lập. Nếu MSCI, FTSE trì hoãn nâng hạng, thị trường vẫn có được CCP, bán khống, vay chứng khoán và tài khoản tổng. Những điều này đủ để tạo ra sự hấp dẫn với những dòng vốn mới, và đây mới là giá trị bền vững nhất.