'Lãi suất cao, trái phiếu doanh nghiệp khó phục hồi'

Lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều nền kinh tế lớn đang tăng, kéo theo những thay đổi đáng chú ý trên thị trường trái phiếu toàn cầu. Nhật Bản đứng trước bài toán khó khi thời kỳ tiền rẻ dần khép lại, trong khi quy mô nợ công rất lớn khiến việc tăng lãi suất trở nên nhạy cảm. Tại Mỹ, vị thế của đồng USD vẫn là một lợi thế quan trọng, song quy mô nợ công vượt 40.000 tỷ USD đang đặt ra những vấn đề đáng chú ý đối với thị trường trái phiếu.

Những diễn biến này đặt ra câu hỏi về tác động đối với mặt bằng lãi suất, tỷ giá và thị trường trái phiếu Việt Nam. Trong nước, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang trong quá trình phục hồi nhưng vẫn chịu sức ép từ mặt bằng lãi suất và chi phí vốn.

Tạp chí Đầu tư Tài chính đã trao đổi với TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, về những biến động trên thị trường trái phiếu toàn cầu, tác động tới Việt Nam và những yếu tố cần thiết để thị trường trái phiếu doanh nghiệp phục hồi bền vững.

Sức ép từ lợi suất trái phiếu Mỹ

- Ông đánh giá như thế nào về thị trường trái phiếu doanh nghiệp trên thế giới ở thời điểm hiện nay?

TS. Lê Xuân Nghĩa: Thị trường trái phiếu doanh nghiệp toàn cầu đang chứng kiến một đợt bán tháo khá mạnh khi lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều nền kinh tế đồng loạt tăng cao. Đáng chú ý, lợi suất tại Nhật Bản và Italy đã lên mức cao nhất trong khoảng 30 năm.

Có thể nói, thời kỳ tiền rẻ của Nhật Bản đã kết thúc, nhưng nước này lại không dễ dàng tăng lãi suất mạnh do quy mô nợ trái phiếu chính phủ quá lớn. Nợ công Nhật Bản hiện đã tăng lên mức kỷ lục, gần 9.000 tỷ USD. Khi lãi suất tăng, chi phí trả lãi hàng năm cũng sẽ phình to, có thể lên tới khoảng 300 tỷ USD.

Tuy nhiên, nếu không tăng lãi suất, người dân Nhật Bản có thể tận dụng đồng yên giá rẻ để đổi sang USD, gửi tại các ngân hàng Mỹ và hưởng mức lãi suất cao hơn. Điều này khiến Nhật Bản đứng trước một bài toán chính sách rất khó.Nhìn rộng hơn, việc trái phiếu bị bán tháo cũng cho thấy lòng tin của nhà đầu tư đối với nợ công của một số chính phủ đang có dấu hiệu suy giảm.

- Còn với Mỹ, khi nợ công đã vượt 40.000 tỷ USD, câu chuyện này có gì đáng chú ý?

TS. Lê Xuân Nghĩa: Mỹ có những lợi thế nhất định, chẳng hạn như khả năng phát hành đồng USD và sử dụng lạm phát để làm giảm giá trị thực của nợ công. Tuy nhiên, đây không phải là việc dễ dàng. Nếu Mỹ sử dụng lạm phát để làm giảm gánh nặng nợ, điều đó sẽ tác động tới lạm phát của chính Mỹ và có thể ảnh hưởng tới lạm phát toàn cầu.

Vì vậy, các nhà đầu tư cũng bắt đầu thận trọng và lo ngại hơn. Đối với trái phiếu chính phủ Mỹ, một số quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc và Ấn Độ đã bắt đầu bán ra hoặc tái cơ cấu danh mục theo hướng giảm trái phiếu dài hạn, chuyển sang trái phiếu ngắn hạn để dễ thanh khoản hơn.

Nhìn chung, tình trạng bán tháo trái phiếu đang diễn ra khá phổ biến. Khi bán trái phiếu, nhà đầu tư sẽ tìm đến những tài sản khác, trong đó có vàng. Các ngân hàng trung ương cũng có xu hướng mua vàng để dự trữ, do đó giá vàng có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới.

- Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng sẽ tác động thế nào đến lãi suất, tỷ giá và thị trường trái phiếu Việt Nam trong thời gian tới, thưa ông?

TS. Lê Xuân Nghĩa: Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ đã tăng, nhưng lạm phát hiện không quá lớn. Lạm phát còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác, chẳng hạn như giá dầu. Theo dự đoán của tôi, từ nay đến cuối năm, Mỹ sẽ không tăng lãi suất mà tiếp tục giữ nguyên như hiện tại.

Vì vậy, áp lực đối với mặt bằng lãi suất toàn cầu cũng như tỷ giá giữa USD với các đồng tiền khác, trong đó có VND, sẽ không quá lớn. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn cần duy trì một mặt bằng lãi suất phù hợp để hỗ trợ tăng trưởng.

Nếu lợi suất trái phiếu chính phủ trên thế giới tiếp tục tăng, giá trái phiếu sẽ giảm do lợi suất và giá trái phiếu có quan hệ ngược chiều. Khi lợi suất tăng và giá trái phiếu giảm, hiện tượng bán tháo có thể tiếp tục xảy ra. Đối với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc chi phí phát hành trái phiếu cũng có xu hướng tăng.

Lãi suất cao, thị trường trái phiếu khó phục hồi

-Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang trong quá trình phục hồi, trong khi nhu cầu vốn của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp bất động sản, vẫn rất lớn. Nếu môi trường lãi suất toàn cầu bước vào một chu kỳ mới với chi phí vốn cao hơn, liệu quá trình phục hồi này có bị gián đoạn?

TS. Lê Xuân Nghĩa: Thị trường trái phiếu chính phủ cũng như trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam phụ thuộc khá nhiều vào mặt bằng lãi suất. Nếu lãi suất duy trì ở mức cao như hiện nay thì thị trường trái phiếu sẽ khó phục hồi, bởi nhà đầu tư sẽ có xu hướng lựa chọn gửi ngân hàng vì an toàn hơn so với mua trái phiếu.

Còn nếu doanh nghiệp muốn phát hành trái phiếu thì phải đưa ra mức lãi suất đủ hấp dẫn để vượt qua lãi suất ngân hàng.

Khi đó, lãi suất phát hành sẽ rất cao và doanh nghiệp lại phải đối mặt với câu hỏi làm thế nào để tạo ra lợi nhuận đủ lớn để bù đắp chi phí tài chính. Vì vậy, theo tôi, trong bối cảnh hiện tại, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng khó phục hồi nhanh.

- Trong 6 - 12 tháng tới, ông có lo ngại một mặt bằng lãi suất mới sẽ hình thành trên toàn cầu? Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam cần chuẩn bị gì để bảo đảm nguồn vốn cho tăng trưởng nhưng đồng thời hạn chế rủi ro đối với thị trường trái phiếu?

TS. Lê Xuân Nghĩa: Tôi cho rằng mặt bằng lãi suất toàn cầu sang năm có xu hướng giảm. Lạm phát toàn cầu cũng có xu hướng giảm dần, và yếu tố còn đáng chú ý là giá dầu. Nếu các xung đột địa chính trị hạ nhiệt, giá dầu có thể giảm.

Theo tôi, giá dầu khó quay trở lại mức 60 USD/thùng như trước đây nhưng có thể giảm về khoảng 70-80 USD/thùng. Khi đó, lạm phát toàn cầu có xu hướng đi ngang hoặc giảm, nên áp lực đối với lãi suất toàn cầu sẽ không quá lớn. Riêng Nhật Bản vẫn phải tính đến bài toán bảo vệ giá trị đồng yên.

Đồng tiền này đã chịu sức ép giảm giá rất lớn trong thời gian qua. Muốn đồng yên tăng giá trở lại so với các đồng tiền khác, Nhật Bản buộc phải tăng lãi suất và từ bỏ dần chính sách tiền rẻ. Điều này cho thấy bài toán lãi suất, tỷ giá và trái phiếu đang gắn kết rất chặt chẽ với nhau.

Việt Nam cần theo dõi sát diễn biến quốc tế để duy trì mặt bằng lãi suất phù hợp, vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa bảo đảm thanh khoản và an toàn cho thị trường vốn. Về lâu dài, để thị trường này phát triển, cần đẩy nhanh các công ty xếp hạng. Việt Nam đã có hai công ty xếp hạng nhưng hiện đang hoạt động hạn chế do chưa có đủ kinh nghiệm cũng như tín nhiệm để mở rộng phạm vi hoạt động.

Chúng tôi đang kiến nghị Chính phủ cấp phép đặc biệt cho các công ty xếp hạng, cho họ nhân danh công ty xếp hạng quốc tế để xếp hạng công ty tại Việt Nam trong phát hành trái phiếu, làm tiền đề phát triển thị trường trái phiếu trong tương lai. Cuối cùng, cần có một hành lang pháp lý thông thoáng hơn, không nên chỉ vì một vài sự cố riêng lẻ mà cho rằng thị trường trái phiếu đang gặp vấn đề nghiêm trọng.

Trân trọng cảm ơn ông!