Lãnh đạo SSI: Nâng hạng có thể thay đổi cấu trúc thành phần nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một thay đổi quan trọng khi quá trình chuyển đổi từ thị trường cận biên sang thị trường mới nổi thứ cấp theo phân loại của FTSE Russell dự kiến bắt đầu từ ngày 21/9/2026 và được thực hiện theo nhiều giai đoạn, trước khi hoàn tất vào tháng 9/2027.

Ông Thomas Nguyen - Giám đốc Thị trường Nước ngoài của CTCP Chứng khoán SSI (Mã: SSI) cho rằng việc nâng hạng có thể không chỉ đơn thuần đảo ngược xu hướng bán ròng mà còn thay đổi toàn bộ cấu trúc thành phần nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

"Số liệu bán ròng trong lịch sử thường gộp chung nhiều nhóm nhà đầu tư khác nhau như các quỹ thị trường cận biên, quỹ chuyên biệt về Việt Nam, nhà quản lý quỹ chủ động tại thị trường mới nổi, các quỹ thụ động, chiến lược đầu tư định lượng và các cổ đông chiến lược. Do đó, một con số bán ròng đơn thuần có thể che giấu sự chuyển dịch lớn giữa các nhóm nhà đầu tư", theo ông Thomas Nguyen.

Khi Việt Nam rời khỏi nhóm thị trường cận biên để gia nhập các chỉ số thị trường mới nổi toàn cầu, một số nhà đầu tư cũ có thể tiếp tục bán ra trong khi các nguồn vốn hoàn toàn mới bắt đầu gia nhập.

Ông Thomas Nguyen cũng cho rằng bản sắc, tầm nhìn đầu tư và hành vi giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài có thể thay đổi ngay cả trước khi tổng dòng vốn ngoại bán ròng chuyển sang trạng thái mua ròng.

Thực tế, dòng vốn ngoại vẫn đang có xu hướng rút khỏi thị trường. Tính đến ngày 24/8, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng hơn 94.559 tỷ đồng trên toàn thị trường, tương ứng gần 2,47 tỷ cổ phiếu. Riêng trên HOSE, giá trị bán ròng khoảng 93.802 tỷ đồng, với khối lượng hơn 2,46 tỷ cổ phiếu.

Tại HOSE, HPG là cổ phiếu được khối ngoại mua ròng nhiều nhất từ đầu năm với giá trị khoảng 3.900 tỷ đồng, tiếp đến là MBB với 2.200 tỷ đồng, MWG 2.000 tỷ đồng và MSN 1.900 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, VHM dẫn đầu danh sách bán ròng với khoảng 20.200 tỷ đồng, FPT bị bán ròng khoảng 16.100 tỷ đồng và VIC khoảng 9.600 tỷ đồng. Một số cổ phiếu ngân hàng như ACB, VCB, STB, TCB, MSB và CTG cũng ghi nhận giá trị bán ròng dưới 6.000 tỷ đồng.

Dòng vốn thụ động đến trước, vốn chủ động có thể lớn hơn về dài hạn

Theo ông Thomas Nguyen, trong quá trình nâng hạng, dòng vốn thụ động là nhóm dễ dự đoán nhất. Các dòng vốn này hoạt động theo quy tắc, được triển khai qua 4 giai đoạn và tập trung vào các doanh nghiệp dựa trên tỷ trọng của từng cổ phiếu trong chỉ số chuẩn.

Các quỹ thụ động không cần có đánh giá kinh tế thuận lợi riêng đối với từng doanh nghiệp trước khi mua, bởi nhiệm vụ chính của nhóm này là mô phỏng lại chỉ số.

Trong khi đó, dòng vốn chủ động sẽ có cách tiếp cận khác. Theo ông Thomas Nguyen, dòng vốn này sẽ đến dần dần và có tính chọn lọc hơn khi các nhà quản lý quỹ cần hoàn thành quá trình nghiên cứu, mở tài khoản, gặp gỡ ban lãnh đạo, đánh giá quản trị doanh nghiệp và xây dựng đủ niềm tin trước khi đưa ra quyết định phân bổ.

Tuy nhiên, quy mô vốn chủ động tiềm năng lớn hơn nhiều so với dòng vốn thụ động. Một khi các nhà quản lý toàn cầu phân bổ nguồn lực nghiên cứu cho Việt Nam và thiết lập cơ sở hạ tầng cần thiết, họ có thể đầu tư trên toàn thị trường và nắm giữ các vị thế trong nhiều năm.

Ông Thomas Nguyen cho rằng dòng vốn thụ động tạo ra sự chắc chắn và xây dựng nền tảng tổ chức ban đầu, trong khi dòng vốn chủ động mang lại chiều sâu, sự bền bỉ và tiềm năng phân bổ lớn hơn.

Do đó, điều quan trọng không chỉ là việc khối ngoại quay lại mua ròng, mà còn là khả năng Việt Nam thu hút được một lượng nhà đầu tư tổ chức nước ngoài sâu rộng và đa dạng hơn.

27 cổ phiếu được bổ sung vào rổ FTSE GEIS

Trước đó, ngày 21/8, FTSE Russell đã công bố 27 cổ phiếu Việt Nam được bổ sung vào các nhóm Large Cap, Mid Cap và Small Cap thuộc FTSE Global Equity Index Series (GEIS) trong kỳ rà soát tháng 9/2026. Danh sách có sự xuất hiện của một số cổ phiếu lớn như VIC, VHM, VCB, HPG, MSN, BID và FPT. Trong 27 mã được bổ sung, có 3 mã thuộc nhóm vốn hóa lớn, 3 mã thuộc nhóm vốn hóa vừa và 19 mã thuộc nhóm vốn hóa nhỏ.

Ngoài ra, FTSE Russell bổ sung 90 cổ phiếu Việt Nam vào nhóm Micro Cap, nâng tổng số cổ phiếu Việt Nam được thêm mới lên 117 mã nếu tính cả 4 phân khúc Large, Mid, Small và Micro Cap.

Theo cấu trúc của FTSE GEIS, FTSE Global All Cap bao gồm các cổ phiếu Large, Mid và Small Cap, trong khi FTSE Global Total Cap mở rộng thêm nhóm Micro Cap.

Báo cáo của SSI cũng dự báo ở kịch bản cơ sở, tỷ trọng Việt Nam được giả định duy trì quanh 0,49% trong FTSE Emerging All Cap Index. Với giả định này, tổng dòng vốn thụ động tích lũy trong toàn bộ quá trình ước khoảng 2,21 tỷ USD, tương đương khoảng 57.500 tỷ đồng nếu quy đổi theo tỷ giá làm tròn 26.000 đồng/USD.

Dòng vốn dự kiến được giải ngân theo bốn giai đoạn với tỷ lệ lần lượt 10%, 20%, 35% và 35%. Riêng đợt đầu vào tháng 9/2026, quy mô ước khoảng 221 triệu USD; các đợt tiếp theo lần lượt khoảng 442 triệu USD và 773,5 triệu USD cho mỗi đợt vào tháng 6 và tháng 9/2027.

Ở kịch bản tích cực, tỷ trọng Việt Nam được giả định tăng dần lên 0,5% vào tháng 9/2026, 0,65% vào tháng 3/2027, 0,8% vào tháng 6/2027 và 0,95% vào tháng 9/2027.

Khi đó, dòng vốn thụ động tích lũy có thể đạt 4,284 tỷ USD, tương đương khoảng 111.400 tỷ đồng. Trong đó, đợt đầu ước khoảng 225,5 triệu USD, đợt hai gần 654 triệu USD, đợt ba khoảng 1,47 tỷ USD và đợt cuối gần 1,94 tỷ USD.

SSI Research lưu ý mức tỷ trọng 0,95% không phải dự báo, mà là kịch bản minh họa trong trường hợp đà gia tăng tỷ trọng quan sát được giữa kỳ rà soát tháng 3 và tháng 8/2026 tiếp tục được duy trì.