Lắp điện mặt trời mái nhà, đừng kỳ vọng kiếm nhiều tiền nhờ bán điện dư

Lắp điện mặt trời mái nhà, đừng kỳ vọng kiếm nhiều tiền nhờ bán điện dưHoàng Phan-20/09/2026 09:00 (GMT+7)(VNF) - Trao đổi với VietnamFinance, ông Andrew Fairthorne, Giám đốc điều hành Stride Việt Nam, đánh giá nút thắt lớn nhất của điện mặt trời mái nhà hiện nay nằm khả năng tiếp cận vốn, cơ chế thị trường và bài toán hiệu quả tài chính của từng hệ thống.TIN LIÊN QUANStartup Việt Nam được rót 395 tỷ giữa áp lực khủng hoảng năng lượng22/05/2026 08:00Điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới khi nhu cầu điện tiếp tục tăng, áp lực giảm phát thải ngày càng lớn và mục tiêu phổ cập năng lượng tái tạo được đẩy nhanh.Tuy nhiên, theo ông Andrew Fairthorne, Giám đốc điều hànhStrideViệt Nam, nút thắt lớn nhất của thị trường hiện nay không nằm ở công nghệ, mà ở khả năng tiếp cận vốn, niềm tin của khách hàng và cơ chế thị trường đủ rõ ràng để các khoản đầu tư có thể tạo ra hiệu quả kinh tế bền vững. Công ty của ông nhìn điện mặt trời không chỉ như một sản phẩm năng lượng mà còn như một loại tài sản tài chính. Các tấm pin đã hoạt động tốt, chi phí đang giảm và Việt Nam có tiềm năng điện mặt trời rất lớn. Rào cản thực sự nằm ở khả năng chi trả, niềm tin và khả năng tiếp cận vốn.Theo lãnh đạo Stride, câu hỏi đối với thị trường hiện nay không còn là liệu công nghệ điện mặt trời có hoạt động hay không, mà là làm sao xây dựng được những phương án tài chính phù hợp để hộ gia đình và doanh nghiệp có thể đầu tư mà không phải bỏ toàn bộ chi phí ban đầu.Vì vậy, Stride tập trung vào việc kết hợp giải pháp tài chính với kỹ thuật, dữ liệu và hệ thống lắp đặt. Thay vì cố gắng "phát minh ra một tấm pin tốt hơn", doanh nghiệp hướng tới việc xây dựng một mô hình giúp khách hàng tiếp cận điện mặt trời dễ dàng hơn.ÔngAndrew Fairthorne, Giám đốc điều hành Stride Việt Nam. Ảnh: NVCCBài toán không nằm ở việc lắp được bao nhiêu tấm pinViệt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng một nửa số tòa nhà sử dụng điện mặt trời mái nhà. Theo ông Fairthorne, quy mô của mục tiêu này tạo ra một cơ hội lớn cho thị trường, bởi các hộ gia đình và doanh nghiệp có thể trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển dịch năng lượng, đồng thời giảm chi phí điện và giảm một phần áp lực lên hệ thống điện.Tuy nhiên, ông cho rằng mục tiêu chính sách không đồng nghĩa với việc thị trường sẽ tự động phát triển.Khách hàng vẫn cần những phương án thanh toán phù hợp, quy định ổn định, đơn vị lắp đặt đáng tin cậy và sự bảo đảm rằng hệ thống có thể hoạt động hiệu quả trong 20 năm hoặc lâu hơn. Bên cạnh đó là những vấn đề liên quan tới khả năng tiếp nhận của lưới điện, quy trình đấu nối và cơ chế xử lý lượng điện dư.Theo ông Fairthorne, thành công của điện mặt trời mái nhà không nên chỉ được đo bằng số MW công suất được lắp đặt hay số lượng tấm pin trên mái. Những chỉ tiêu quan trọng hơn nằm ở lượng điện thực sự được sử dụng, mức tiết kiệm của khách hàng và hiệu quả vận hành trong dài hạn.Ở góc độ hệ thống điện, điện mặt trời mái nhà không thể thay thế lưới điện quốc gia hay các nhà máy điện quy mô lớn. Tuy nhiên, lợi thế đáng kể của mô hình này là điện được sản xuất ngay tại nơi tiêu thụ.Khi một nhà máy, kho hàng hay hộ gia đình sử dụng điện mặt trời vào ban ngày, lượng điện phải được sản xuất ở nơi khác và truyền tải qua hệ thống sẽ giảm xuống. Nếu chỉ xảy ra tại một vài mái nhà, tác động là nhỏ. Nhưng khi hàng trăm nghìn hệ thống cùng vận hành, hiệu ứng cộng dồn có thể trở nên đáng kể trong bối cảnh nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng.Dù vậy, điện mặt trời vẫn là nguồn năng lượng có tính biến động. Theo ông Fairthorne, quá trình mở rộng công suất phải đi cùng với đầu tư lưới điện, lưu trữ năng lượng, các cơ chế điều chỉnh nhu cầu và sự bổ trợ của những nguồn điện khác.Stridehướng tới việc xây dựng một mô hình giúp khách hàng tiếp cận điện mặt trời dễ dàng hơn. Ảnh: StrideStride không xây bài toán tài chính dựa vào bán điện dưMột trong những điểm đáng chú ý nhất hiện nay là bài toán điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà. Theo ông Fairthorne, doanh nghiệp tư nhân có thể giúp khách hàng tối ưu hệ thống trong khuôn khổ hiện hành, nhưng không thể dùng giải pháp kỹ thuật để "đi vòng" một cấu trúc thị trường chưa đủ rõ ràng.Muốn mở rộng thị trường, theo ông, Việt Nam cần các quy trình đấu nối minh bạch, cơ chế giá có khả năng dự báo và một vai trò rõ ràng hơn cho các nguồn năng lượng phân tán.Trong bối cảnh đó, Stride lựa chọn thiết kế hệ thống dựa trên nhu cầu tự tiêu thụ thực tế của khách hàng, thay vì cố gắng phủ kín mái nhà bằng số lượng tấm pin tối đa. Đây cũng là cơ sở cho lời khuyên mà vị CEO này đưa ra đối với những hộ gia đình hoặc doanh nghiệp đang cân nhắc đầu tư điện mặt trời."Bài toán kinh tế nên được xây dựng trên nhu cầu tự tiêu thụ, không nên dựa trên giả định rằng khách hàng sẽ kiếm được nguồn thu đáng kể từ việc bán điện lên lưới", ông Fairthorne nói.Theo đó, khoản thu từ bán điện dư nên được xem là một lợi ích bổ sung cho đến khi quy trình và cơ chế giá trở nên ổn định, dễ dự đoán hơn. Một hệ thống được thiết kế đúng quy mô vẫn có thể tạo ra mức tiết kiệm hấp dẫn chỉ từ việc giảm lượng điện mua từ lưới.Pin lưu trữ cũng không phải lời giải mặc định cho mọi hệ thống. Theo ông Fairthorne, giải pháp này phù hợp hơn với những khách hàng có nhu cầu điện cao vào buổi tối, cần nguồn điện dự phòng hoặc có bài toán tài chính đủ hấp dẫn để lưu trữ lượng điện sản xuất ban ngày. Việc đầu tư pin vì vậy cần được tính toán theo từng trường hợp cụ thể, thay vì coi đây là cấu phần bắt buộc khi lắp điện mặt trời.Một động lực khác có thể làm thay đổi bài toán này là sự phát triển của xe điện. Theo CEO Stride Việt Nam, nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng trong khi doanh nghiệp chịu áp lực ngày càng lớn về giảm phát thải. Cùng lúc, xe điện tạo ra một nhóm nhu cầu tiêu thụ điện hoàn toàn mới.Một hộ gia đình trong tương lai có thể sản xuất điện từ mái nhà vào ban ngày, lưu trữ khi cần và sử dụng nguồn điện đó để sạc phương tiện. Khi đó, điện mặt trời không chỉ tác động đến hóa đơn điện mà còn có thể làm giảm cả chi phí đi lại.Ở khối doanh nghiệp, mô hình tương tự có thể phát triển tại văn phòng, đội xe giao hàng, trung tâm bán lẻ, khách sạn và các địa điểm có hạ tầng sạc.Theo ông Fairthorne, thị trường vì thế sẽ dần dịch chuyển khỏi câu chuyện đơn giản là "lắp bao nhiêu tấm pin" sang bài toán quản lý tổng thể một hệ thống gồm sản xuất điện, lưu trữ, tiêu thụ và sạc phương tiện.Cùng với công nghệ, nguồn vốn sẽ là một yếu tố quyết định tốc độ mở rộng thị trường. Stride đã huy động vốn từ nhiều nhóm nhà đầu tư, bao gồm các quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư tác động và nhà đầu tư doanh nghiệp. Theo ông Fairthorne, mỗi loại vốn phù hợp với một giai đoạn phát triển khác nhau.Vốn đầu tư mạo hiểm thích hợp để tài trợ cho công nghệ, đội ngũ và tăng trưởng. Các nhà đầu tư tác động quan tâm tới kết quả môi trường và xã hội, trong khi nhà đầu tư doanh nghiệp có thể mang tới mạng lưới và chuyên môn ngành.Tuy nhiên, khi danh mục tài sản điện mặt trời trưởng thành hơn và tạo ra dòng tiền ổn định, vai trò của vốn vay ngân hàng sẽ ngày càng lớn.Theo ông Fairthorne, vốn chủ sở hữu phù hợp với đổi mới và mở rộng doanh nghiệp, còn tín dụng ngân hàng hoặc các công cụ nợ có thể là nguồn vốn hiệu quả hơn để tài trợ cho những tài sản điện mặt trời có dòng tiền tương đối ổn định và dễ dự báo. Vì vậy, bài toán không nằm ở việc lựa chọn giữa vốn đầu tư mạo hiểm và tín dụng truyền thống, mà là sử dụng đúng loại vốn cho đúng giai đoạn và đúng loại tài sản.Stride mới đây được Forbes Asia đưa vào danh sách "100 to Watch". Tuy nhiên, ông Fairthorne cho rằng thước đo quan trọng hơn với doanh nghiệp vẫn là khả năng chuyển việc mở rộng tiếp cận năng lượng sạch thành những kết quả có thể đo lường: số lượng khách hàng sử dụng năng lượng sạch, mức giảm chi phí điện và hiệu suất vận hành lâu dài của các hệ thống.Startup Việt Nam được rót 395 tỷ giữa áp lực khủng hoảng năng lượngStartup Việt Nam được rót 395 tỷ giữa áp lực khủng hoảng năng lượngKinh tế xanh(VNF) - Trong khi thị trường startup khan hiếm vốn và nhu cầu điện tăng mạnh do nắng nóng cùng biến động địa chính trị ở Trung Đông, startup năng lượng mặt trời Stride của Việt Nam vẫn huy động thành công 15 triệu USD từ các quỹ đầu tư quốc tế, cho thấy sức hút ngày càng lớn của lĩnh vực năng lượng sạch tại Việt Nam.