Lợi nhuận ngành hóa chất phân hóa sâu sắc: GVR, DCM bứt tốc, DGC mỏi mòn chờ điểm đảo chiều
Báo cáo phân tích chuyên sâu từ TCBS Research vừa phác họa bức tranh kinh doanh với nhiều mảng màu đối lập của ngành hóa chất và phân bón niêm yết. Trong khi những tên tuổi lớn như GVR, DCM hay DPM ghi nhận mức lợi nhuận tăng trưởng vượt bậc nhờ giá bán thuận lợi và thu nhập đền bù đất, hàng loạt doanh nghiệp đầu ngành khác như DGC lại đang phải đối mặt với bài toán sụt giảm lợi nhuận sâu do đứt gãy chuỗi cung ứng nguyên liệu nội bộ.
Bức tranh lợi nhuận nửa đầu năm 2026 và sự phân hóa giữa các nhóm ngành
Báo cáo công bố ngày 25/09/2026 của TCBS Research tiến hành đánh giá chi tiết 11 doanh nghiệp niêm yết tiêu biểu thuộc ba nhóm chính gồm hóa chất cơ bản, phân bón và cao su. Tổng hợp số liệu tài chính hợp nhất, doanh thu thuần toàn nhóm trong quý 2 năm 2026 đạt 28.704 tỷ đồng, tăng 4,1% so với cùng kỳ. Đặc biệt, lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ trong quý 2 đạt 5.301 tỷ đồng, tăng 31,2%. Lũy kế sáu tháng đầu năm, khối lợi nhuận này chạm mốc 9.962 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng trưởng 38,0%. Tuy nhiên, dòng lợi nhuận tăng thêm dồn cục bộ vào ba doanh nghiệp dẫn dắt là Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) với 2.163 tỷ đồng, Phân bón Dầu khí Cà Mau (DCM) với 1.065 tỷ đồng và Phân bón và Hóa chất Dầu khí (DPM) với 906 tỷ đồng. Ba đơn vị này đóng góp tới 78,0% tổng lợi nhuận quý 2 của toàn rổ quan sát. Nếu loại trừ GVR, mức tăng trưởng lợi nhuận quý 2 của 10 mã cổ phiếu còn lại chỉ đạt 21,0%.
Sự phân hóa bộc lộ rõ rệt nhất khi bóc tách từng phân khúc kinh doanh cụ thể. Nhóm cao su bao gồm GVR, PHR, DPR và TRC ghi nhận lợi nhuận quý 2 tăng vọt 63,1%. Lực đẩy kép của nhóm này đến từ việc giá mủ cao su thế giới tăng 30% và nguồn thu nhập khổng lồ từ bồi thường chuyển đổi đất sang phát triển khu công nghiệp. Số liệu cho thấy thu nhập ngoài hoạt động kinh doanh cốt lõi chiếm tới 57% lợi nhuận trước thuế của GVR và 77% tại PHR. Cùng nhịp độ tăng trưởng, nhóm phân bón urê gồm DPM và DCM báo lãi quý 2 tăng 41,8%. Nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ sự cố vận tải qua eo biển Hormuz đẩy giá urê thế giới lên đỉnh bốn năm, đạt mức bình quân 693,5 USD mỗi tấn, tăng 73% so với cùng kỳ năm trước.
Trái ngược với sự thăng hoa của nhóm cao su và urê, nhóm hóa chất cơ bản cùng các nhà sản xuất phân bón DAP, NPK, lân bao gồm DGC, DDV, BFC và LAS lại chứng kiến lợi nhuận quý 2 sụt giảm 43,6%. Cú sốc lớn nhất ghi nhận tại Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (DGC) khi lợi nhuận giảm tới 54,9%, đẩy biên lợi nhuận gộp thu hẹp từ 33,9% xuống chỉ còn 18,9%. Lý do chính là doanh nghiệp phải mua 100% quặng apatit từ bên ngoài do khai trường 25 phải tạm dừng hoạt động và khai trường 19B chưa thể vận hành trở lại. Các đơn vị như DDV, BFC và LAS cũng chịu cảnh suy giảm lợi nhuận nặng nề do bị kẹp giữa chi phí nguyên liệu lưu huỳnh, amoniac tăng cao và sức mua yếu ớt tại thị trường nội địa. Điểm sáng hiếm hoi của nhóm này thuộc về Hóa chất Cơ bản Miền Nam (CSV) với mức lợi nhuận tăng gấp 2,1 lần nhờ giá bán axit sulfuric tăng 249% khi thị trường thiếu hụt lưu huỳnh.
Sức ép bủa vây lợi nhuận quý 3 và bài toán định giá cổ phiếu
Khối phân tích TCBS Research đánh giá quý 3 năm 2026 sẽ là quý chuyển tiếp, đà tăng trưởng mạnh mẽ của nửa đầu năm rất khó được duy trì sang nửa cuối năm nay. Các chuyên gia dự phóng lợi nhuận sau thuế cả năm của 11 doanh nghiệp ước đạt 16.275 tỷ đồng. Do sáu tháng đầu năm đã hoàn thành 61,2% dự phóng, lợi nhuận nửa cuối năm 2026 ước tính sẽ sụt giảm 2,2% so với cùng kỳ. Lực cản đầu tiên đến từ việc giá urê thế giới đã điều chỉnh sâu về mức 390 USD mỗi tấn vào tháng 8 năm 2026, thấp hơn 44% so với mức bình quân của quý 2. Thêm vào đó, hiệu ứng nền so sánh thấp từ việc áp dụng thuế giá trị gia tăng 5% đã chính thức hết tác dụng. DGC cũng khó bứt phá trong ngắn hạn khi khai trường quặng chưa mở lại, dự án Nghi Sơn lùi thời điểm chạy thử sang quý 4 và nguồn thu lãi tiền gửi hao hụt sau đợt chia cổ tức bằng tiền mặt quy mô hơn 3.038 tỷ đồng.
Bất chấp triển vọng lợi nhuận ngắn hạn chững lại, sức khỏe tài chính của toàn ngành hóa chất vẫn ở trạng thái cực kỳ vững chắc. Toàn nhóm 11 doanh nghiệp đang sở hữu khối lượng tiền mặt ròng lên tới 52.330 tỷ đồng, chiếm khoảng 26% tổng vốn hóa thị trường. Có tới 9 doanh nghiệp duy trì trạng thái tiền ròng dương. Trên khía cạnh định giá, hệ số P/E trung vị trượt của toàn ngành đang ở mức 8,7 lần. DCM vươn lên trở thành cổ phiếu nổi bật nhất khi giao dịch với P/B trượt ở mức 1,6 lần, thấp hơn mức trung vị 5 năm, đi kèm tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu đạt 24,1% cùng lượng tiền ròng dồi dào. Trong khi đó, DGC đang giao dịch với P/E 6,3 lần và P/B 0,8 lần, phản ánh chu kỳ lợi nhuận đi xuống và những rủi ro pháp lý về nguồn quặng tự khai thác vẫn chưa được giải quyết triệt để.
Dựa trên các phân tích cơ bản, TCBS Research đưa ra khuyến nghị nhà đầu tư cần hết sức thận trọng. Cổ phiếu ngành hóa chất hiện tại chưa đủ mức độ hấp dẫn để giải ngân ngay trước thềm công bố kết quả kinh doanh quý 3. Lợi nhuận của nhóm urê được xác định đã qua đỉnh chu kỳ, nhóm cao su phụ thuộc quá nhiều vào dòng tiền bồi thường đất đai khó dự báo, còn cánh chim đầu đàn DGC vẫn đang mỏi mòn khôi phục chuỗi cung ứng quặng nội bộ. Lựa chọn tối ưu lúc này là kiên nhẫn theo dõi sát sao báo cáo tài chính quý 3 cùng các nhịp điều chỉnh của giá cả hàng hóa thế giới trước khi đưa ra quyết định phân bổ vốn.
Khánh Linh