Mở rộng cơ hội tham gia bảo hiểm thất nghiệp cho lao động thời vụ, nông dân, ngư dân

Cơ hội cho lao động thời vụ, nông dân, ngư dân được tham gia bảo hiểm thất nghiệp đang rộng hơn khi chính sách mở rộng tới người làm việc theo hợp đồng từ đủ một tháng.

Từ ngày 1/1/2026, Luật Việc làm 2025 và các quy định hướng dẫn về bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) mở rộng đối tượng tham gia, tạo thêm 'lưới đỡ' an sinh cho một bộ phận lao động vốn có việc làm không ổn định, thường xuyên thay đổi công việc hoặc làm việc theo mùa vụ.

Theo quy định mới, người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng xác định thời hạn từ đủ một tháng trở lên thuộc diện tham gia BHTN. Quy định này mở thêm cơ hội tiếp cận chính sách đối với nhóm lao động ngắn hạn, lao động thời vụ mà trước đây có thể khó đáp ứng điều kiện tham gia.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với lao động làm việc trong các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp - những ngành nghề có đặc thù sản xuất theo mùa vụ, thời gian làm việc và thu nhập thường không ổn định.

Ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng BHTN, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) cho biết chính sách hiện nay đã có những quy định linh hoạt hơn về đóng và hưởng BHTN đối với nhóm lao động này.

Với người lao động hưởng lương theo sản phẩm, theo khoán tại doanh nghiệp, tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, hộ kinh doanh hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp, người sử dụng lao động có thể đăng ký đóng BHTN hằng tháng, ba tháng hoặc sáu tháng một lần.

Cách đóng linh hoạt được kỳ vọng phù hợp hơn với chu kỳ sản xuất và đặc điểm thu nhập của lao động trong những ngành nghề phụ thuộc nhiều vào mùa vụ.

Điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp đối với lao động làm việc theo hợp đồng ngắn hạn cũng được thiết kế theo hướng phù hợp hơn. Với người làm việc theo hợp đồng có thời hạn từ đủ một tháng đến dưới 12 tháng, người lao động phải có đủ ít nhất 12 tháng đóng BHTN trong vòng 36 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng để đủ điều kiện xem xét hưởng trợ cấp thất nghiệp theo quy định.

Như vậy, thời gian tham gia BHTN không nhất thiết phải liên tục. Những tháng đã đóng BHTN nhưng chưa được sử dụng để hưởng trợ cấp sẽ được cộng dồn, bảo lưu theo quy định.

'Dù không làm việc và đóng BHTN liên tục, nhưng số tháng tham gia của người lao động vẫn được bảo lưu. Đây là điểm phù hợp với nhóm lao động thường xuyên thay đổi công việc hoặc làm việc theo mùa vụ', ông Trần Tuấn Tú cho biết.

Tuy nhiên, việc mở rộng đối tượng tham gia không đồng nghĩa với việc tất cả nông dân, ngư dân hay lao động tự do đều có thể tự đăng ký tham gia BHTN.

Theo quy định hiện hành, BHTN là loại hình bảo hiểm bắt buộc, gắn với quan hệ lao động thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật. Vì vậy, một người nông dân tự sản xuất trên ruộng của gia đình, một ngư dân tự tổ chức khai thác thủy sản hoặc lao động tự do không có hợp đồng lao động hiện chưa thuộc diện tham gia BHTN.

Ngược lại, nếu nông dân, ngư dân làm thuê cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh hoặc người sử dụng lao động khác và có hợp đồng lao động từ đủ một tháng trở lên thì thuộc diện xem xét tham gia BHTN theo quy định.

Đây được xem là bước mở rộng đáng chú ý, bởi một bộ phận lao động ở khu vực nông thôn vốn có quá trình làm việc ngắn hạn, không liên tục đã có thêm cơ hội tiếp cận chính sách an sinh khi mất việc.

Bà Vũ Thị Minh Thu, Viện Khoa học Tổ chức và lao động (Bộ Nội vụ) đánh giá đây là điểm mới tích cực, góp phần đưa chính sách đến gần hơn với nhóm lao động yếu thế và những người có việc làm thiếu ổn định.

Tuy nhiên, theo bà Thu, về lâu dài cần tiếp tục nghiên cứu giải pháp mở rộng diện bao phủ tới lao động tự do không có hợp đồng.

'Hiện nay nhóm lao động tự do ở nông thôn, làm nông nghiệp đang rất khó để tiếp cận với các chính sách an sinh, BHXH nói chung, trong đó có cả BHTN, BHYT. Có thể nghiên cứu mở rộng chính sách đóng BHTN theo hướng tự nguyện như BHXH', bà Thu đề xuất.

Theo quy định hiện hành, người lao động tự do không có quan hệ lao động vẫn chưa thể tự nguyện đóng BHTN như đối với bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Dư địa mở rộng diện bao phủ BHTN còn rất lớn khi khu vực lao động phi chính thức vẫn chiếm tỷ trọng cao, nhất là tại khu vực nông thôn. Nhiều lao động làm nông nghiệp, đánh bắt thủy sản hoặc làm các công việc thời vụ có thu nhập không ổn định, ít được tiếp cận đầy đủ các chính sách bảo hiểm.

Trong khi đó, BHTN không chỉ là khoản trợ cấp khi người lao động mất việc. Chính sách còn hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm, đào tạo và nâng cao kỹ năng nghề, giúp người lao động sớm quay trở lại thị trường lao động.

Việc mở rộng diện tham gia đối với hợp đồng từ đủ một tháng vì thế không chỉ tăng số người được bảo vệ khi mất việc mà còn góp phần từng bước thu hẹp khoảng trống an sinh đối với lao động thời vụ, nông dân, ngư dân làm thuê. Với nhóm tự làm, không có hợp đồng, việc tiếp cận BHTN vẫn là vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện chính sách.