Vĩ mô Việt Nam

'Muốn tăng trưởng cao, không thể để DN mãi mắc kẹt vì thủ tục'

Vietnamfinance
· 17/10/2026

Cắt thủ tục phải giảm gánh nặng thực tế

Tại tọa đàm 'Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, gỡ rào cản cho doanh nghiệp phát triển', ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cho Kết luận số 18-KL/TW đặt ra yêu cầu cải cách mạnh mẽ trong giai đoạn 2026-2030, gồm tiếp tục cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện, loại bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết, giảm 50% thời gian thực hiện và 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Đồng thời, cấp bộ phải thực hiện tối đa 30% tổng số thủ tục thuộc lĩnh vực quản lý.

Cắt thủ tục phải giảm gánh nặng thực tế.

Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 258/NQ-CP ngày 31/8/2026 của Chính phủ. Trọng tâm cải cách là đổi mới phương thức quản lý, giảm phụ thuộc vào cơ chế tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm dựa trên quản trị rủi ro và khai thác dữ liệu, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu chính sách và trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp vẫn cần được thu hẹp. Quy định thường xuyên thay đổi, một số nội dung chồng chéo, cách giải thích chưa thống nhất, thủ tục qua nhiều tầng nấc và tình trạng yêu cầu cung cấp lại giấy tờ khiến doanh nghiệp mất thêm thời gian, chi phí, đồng thời gia tăng rủi ro trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Nguyễn Khánh Ngọc, hiệu quả cải cách không thể chỉ đánh giá qua số lượng thủ tục được cắt giảm. Một bộ hồ sơ chậm xử lý vài ngày có thể khiến doanh nghiệp lỡ cơ hội đầu tư, chậm quay vòng vốn hoặc ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện hợp đồng. Bên cạnh đó là chi phí nhân sự theo dõi hồ sơ, giải trình và bổ sung giấy tờ, những khoản khó phản ánh đầy đủ trong các báo cáo thống kê thủ tục.

Vì vậy, thước đo thực chất phải là thời gian doanh nghiệp tiết kiệm được, chi phí tuân thủ giảm bao nhiêu, số lần kê khai và lượng giấy tờ được cắt bỏ, cũng như mức độ thuận tiện khi sử dụng dịch vụ công. Khi những thay đổi này được cảm nhận rõ trong hoạt động hằng ngày, cải cách mới thực sự giải phóng nguồn lực cho đầu tư và kinh doanh.

Thực tế tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy dư địa cải cách còn rất lớn. Bà Ngô Thị Tuyết, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, cho biết sau gần hai năm triển khai, Bộ đã cắt giảm, đơn giản hóa 629 thủ tục hành chính, rút ngắn 9.007 ngày giải quyết và giảm 5.318 tỷ đồng chi phí tuân thủ so với năm 2024.

Theo bà Tuyết, việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ giúp doanh nghiệp dành thêm nhân lực và tài chính cho sản xuất, mở rộng thị trường, tìm kiếm cơ hội đầu tư. Ở quy mô nền kinh tế, thời gian giải quyết thủ tục được rút ngắn còn góp phần đẩy nhanh tốc độ luân chuyển nguồn lực, hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng cao.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên rủi ro

Một trong những hướng cải cách quan trọng là chuyển mạnh sang hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm trên cơ sở đánh giá rủi ro. Theo TS. Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính thuộc Bộ Tài chính, cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực kiểm tra vào những lĩnh vực, đối tượng có nguy cơ cao, thay vì áp dụng đồng loạt nhiều lớp điều kiện trước khi doanh nghiệp gia nhập thị trường hoặc triển khai hoạt động kinh doanh.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên rủi ro.

Dù vậy, hậu kiểm không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý. Phương thức này đòi hỏi cơ quan chức năng phải có hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và dữ liệu đủ tin cậy để nhận diện rủi ro, giám sát mức độ tuân thủ. Doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, trong khi cơ quan quản lý chuyển từ kiểm soát nặng về giấy phép sang giám sát dựa trên dữ liệu, tiêu chuẩn và mức độ rủi ro.

Cùng với đó, liên thông dữ liệu là điều kiện quan trọng để giảm gánh nặng thủ tục. Những thông tin cơ quan nhà nước đã có cần được khai thác, chia sẻ giữa các hệ thống, thay vì yêu cầu doanh nghiệp kê khai nhiều lần. Nguyên tắc cung cấp thông tin một lần, sử dụng nhiều lần sẽ giúp giảm giấy tờ, hạn chế các bước trung gian và nâng cao tốc độ, độ chính xác trong xử lý hồ sơ.

Theo TS. Nguyễn Minh Thảo, số hóa thủ tục không nên chỉ dừng ở việc đưa biểu mẫu giấy lên môi trường điện tử. Nếu quy trình vẫn kéo dài, nhiều tầng xác nhận và yêu cầu hồ sơ trùng lặp, doanh nghiệp vẫn phải chịu gánh nặng như trước, dù thực hiện trực tuyến. Do đó, chuyển đổi số phải đi kèm tái thiết quy trình, xác định rõ thông tin nào doanh nghiệp cần cung cấp, dữ liệu nào Nhà nước đã có và bước xử lý nào thực sự cần thiết.

Bà cũng nhấn mạnh kết quả cải cách cần được đánh giá thông qua mức tiết kiệm thời gian, chi phí và sự thuận lợi mà doanh nghiệp cảm nhận khi thực hiện quy định, thay vì chủ yếu dựa vào số thủ tục đã được cắt giảm.

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, cho biết ba nhóm thủ tục còn nhận được nhiều quan tâm là đất đai, đầu tư, xây dựng; hoàn thuế giá trị gia tăng và kiểm tra chuyên ngành. Đây đều là những lĩnh vực tác động trực tiếp đến tiến độ dự án, dòng tiền và kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Các chuyên gia cho rằng cải cách cần được thực hiện theo toàn bộ chuỗi hoạt động của doanh nghiệp, thay vì xử lý riêng lẻ từng thủ tục. Một khâu được đơn giản hóa sẽ khó tạo chuyển biến đáng kể nếu doanh nghiệp vẫn gặp vướng mắc ở bước tiếp theo. Việc rà soát tổng thể sẽ giúp nhận diện các điểm giao thoa, hồ sơ trùng lặp và tầng nấc trung gian có thể loại bỏ.

Xét đến cùng, mỗi giờ doanh nghiệp bớt chờ đợi, mỗi khoản chi phí tuân thủ được tiết giảm đều có thể chuyển thành nguồn lực cho sản xuất, đầu tư và đổi mới công nghệ. Khi dữ liệu được liên thông, hậu kiểm vận hành dựa trên rủi ro và trách nhiệm thực thi được nâng cao, cải cách thủ tục hành chính sẽ góp phần biến thể chế thành lợi thế cạnh tranh, tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp phát triển.